Literarishe bleter · 1932-08-12 · 33 (12.8.1932) · p. Seite 520

10^ זיים 520 רימטך^ג־י&זע בל<זלז*\־ 33 (432)_ ג ר ש 1 ן 5?זזעדעז}נע.ד/ן/י?נע די פדאדוהטיװידזגג פון אוגזעד ױגגם <דער װילנער טעכניקרם — צוי זײן סו-ין&ריקן ױביליי) כעסיע איכז׳ש. דאזעכשײן. ד־ דןיזי-קע צערגביבעז■ וועדן ארדיסנע־ געבן ניישט פון םא<דלאג,ן, װי סען זזאט זיך דן*ם פארגעשטעצם א״־יפן שזיל־צ׳חאס׳עגפאר, גא׳ד... פון דעד םא׳שיירעכשר הילפםײאסע פון די ישירע,־, װעקכע פאדםויפן זײ צו צוסדיסרעכע פדײזן און האבן ועדב״ אי היבשע הככםד■?סוכת ױיער היסספ־פןוכד. ריודכדי־ק װעגן די דאויקי* פןזפולער־װיסכשאססלעכע װעדק אין דעך יזר־יטעד ישם׳־אך, םחז טען ציוכעבן, אז כסעט אלע לעקסאדן םון טעג־ ניקום הזןז״בן באהוסען ז״ער אהכעםייוכיע און םפעציעלע אױםביל־ ר״ינג א־ן די דום־יטע ןודער או־סלעגדישע לערכא״כ׳םטאשסן, און ײדייפ ארז פאד ז׳ײ שוין נעװ#*־ן פ־עשד. דאך ׳האב) זײ פובד ״ע־ װען די■ דאזיקע טניע־< *ו,ן הייזכט צו סאנ ב*־עדשן אלע לעל־ סארן 5* זצפסי־קע, סלים־שע ײרישע יםפ־זאך. ם׳װןולם נעטינט אראפצובדעככען םון װארםעי אדן באודיזן ד#זם די ״©ד־נציפיזזלע״ ״חישיסם;, װזןלכע קעספן םאד די דזןסט פון דער י״דישער שפ־זא׳ך און אלײן ה$בן ז״ זיזך כ#זך ןזלץ גישט געקאנס אויסלערגען צו דעדן ײ׳דיש ס־ט זײ־ערען ׳ק־בדער. ףען.־ פאקש, װאם די לע׳קסארן םו.ן טיעסכ־קום האבן אזוי ניך בא׳וזעדשמ די ײדישע שטדאך, דעדיזלערמ ז־ך כישט דע־ס־ט, װאם זײ זעגען ״ײד־שיסטן״ ״פער עקסעלאנם״ כאד שסאסט םון דעד כאטירלעובע>־ ײו־ישעד םביב־, זואם ר״אט זיך געשאפין אין טישככיקהם, װ׳י א.ויך כון דעד זהויבעד אוכטעלינעכץ פון?עקסארן־פש־םאבאר. דיער כם פון װיקכעד טעכנייקוים, דאב איז בא׳סה ׳זײן פיעדא׳כאג־שעד ראג^ ־א□ יזעכען די לעדע>־, יוועוכע זע־ גען געװען די אסתע גריכדער, די אטתע ב׳ויעו־ און וי״כע אויפ־ וזאלס&־ בױן הייזכסיקן טאג. נישט ק־ין בילרוכגםינזיכיסטיב־י,ים מיט זײנע באזווגידי&־ע דעפאדטאסענטן שא־ טי׳נוכגישער און רן־ פיעב־אנעדי׳*־ ב־לדוגנ, כישט די קודאטא>־ױטם םיט זײעדע א״כם־ טרוקמאדן — א הײפל איבערגענעבעוכיע איבטעל׳י׳גי&בטע איכזש- כייעד;, גיישמ ק״ן דילעמאגטן, לאד םאכמעכער ,אין טדל,ן זין ם״ין װארט, באיבסעגו*׳,־, װעלבע װאלמן בײ חי אוס־ת העולם נ־עקאגמ פאדגע׳סען די אגנעזעענםמע ערטעד, אין רי גרעסטע איגדוסטדיעלע אוגטערגענוס־ען, אדעד אין ד־ העפסטע ספעצ־יעלע לערגאגשסאלטן און בי•הדוכגם־א־יכםטיטויצ־עבכ און װר איז .הע־;,ןוחט״? קוין װיםכשאםמלעכע, קןזכםטרו־ אה־בר״קע הילך האט דער זרנלטהפאדבזאכד ״אר׳ט״ דעום טעכניקום בײ זײן אויפבויען נ־שס נעגעבן. א״וניקע סועד פון ״ארט״ זענעין אפיל׳ו כעןװעןן סקעסטיש געןשטיסט בכווגע צום טעמייקום, אײדעד זײ האבן ז־ך ס־ט אים :■•!־כרלעך באוקאגט. חעד ״אחט״ האס א׳בער סוך־ב׳ל־סוױ אפניגובאיצט דיי ׳װיכטיקי״ט פון טעסניקום און האט איס סאטער־עד געשט־צט םון חער סחײטע־ דיאנס, בייז װאכען עס א־ז או־סנעבדאבן ידער שרעקלעבער קריזיס. איצט איז די לאגע ב<ן טעבגיקוט א קאטאסט־אםאלע. גאר לאסיד בעםעד דעין װענן םרײלעבעדע זואכן. מיר קוקן ז־יך צ״• צו ׳ד• פראקטישע ארבעטן פון ידי שילעד, ותדכע פאדנע־ סעון א־ן טעככיקוום א :ליי׳בבארעבט־קטן פלאץ צזגיצײך סץ׳ט די טעארעטיש־ע למודים. פען אידבעט אין ד־ װארשטאסן םון שלא־ םי&־ײ, םעטא׳י־ניםע־ײ א׳ון טאיקעדײ, שםלהי&דײ אין קויזגיע און סמאילעדײ, וװ םען ארבעט אויס פון תאאץ מ#דעגן ןפאו־ מאשיגען און פאר זײערע טײד;. אין גאגצן נעכומען האבן טיר רא אויך א פדאופיעס־אנעלע ש,< װעולכע אױ, פאודשטײט זיך, הארטאניש צז־ גו־טכעיבזכדן מיט די װיסכשאפטלעכע למוידים, מען קען אן נוזסא ואגן, אז דא האובן ס־ר דעהכחײכט רעם ס־׳נסעז סון תורה אזן עבוודה, דעם א־דעא׳ל פון אדבעטם־ש< וױ ם׳׳וזאןט זי פראםאנאכ־ ידי׳דט דע־ כישט לאנג פאדשטאדבעכעד כריו־סער םעהא׳נאנ נעארנ וקערשיעכשסײבעד. ם׳אי־ז פא>־שמעכדלעך, א׳ז תיאמידים פון טעסכיקום קוסט אוים צו אודבעטן מעד װי אי׳ן א נעזךיונסלעכער שחלן זײ קוסס אזים צז א־דבעטן א נאגצן טאונ און א■ ה״סשן ס״׳ל םזן ניװ׳נט אזיך. צול־ב ד־נם דארף מען קומען אין טעכניקום צזױי סאדי א טא׳נ. דאם קוסט א׳ן כאגץ שחעד, באוזחטדע׳חס ז־עם .ארעטען שיאעד, 11 דינד זו־לנונר ־יד־שינד טעבכיקום א־ז כישט ק־ין אײנפא׳בע סיטי־ט־נככ־ש׳* שול, עד ישטעלט פאר מיט ז־יך א ט־טל־טעככ־שן לע־ן־אכשטאלט פון א העכינ׳,־; ט־פ. ם׳אױ דעדיבע־ ק״ן חידוש נישמ יזזאוס ד• א׳בםאלװינגטן סחן טעככיקום ור*ץן ׳אככעכומנן אן קײכינ שום שוויג־־ק־־טן א־ן ד־ טינבנישע הוי׳ך־םולן פון אויפלאגד, באוזזכחעךט אין פראגקו־־יך און בעסגײנ, ז״ זועדן דאר׳טן צונע־ גוטען יאו־פן דר־סן קה־ם א׳ון שט־ד־רכדיק רארט א ־אד 2 אדע־ חדײ, ינגריקן זײ םיט א. ף־פשאס פון א איכזשיגיער. דע-עלאגן ז־ך אבע־ צו א׳זא קא׳־־ינ׳־ינ אױ טעכלעך כאר פאר איקצײכינום היי־ פינולע אבסאלװעכטן, יװײל די כדעטטע ם־יל תשמי׳דים סון סינככי־ קום, װי סיד וזעלן דנן זױימע־, זענען זײער א׳־ינם. וױענן הוו־כן ג־װא פון טעבנ־קום, הן א־ן פ־ם םון טיעאריעט־שע ׳ידיעזת, הן אין פראקטישן הינוזיסט, זאונן ע־זת די אפ־צ־״עלע ׳װױיטאצ־יעב, װאכ ועגוען ת־ דנצטע יאדן דורבני&פיחט ניעװא׳־ן עטלעביע טאל, ל׳ו־ט דעד פא.־א׳,־דעגזככ פון װ־לכער ׳שול־קידאסארייום. די םאזיט־יורנ סײגזיכ: פון ד־ װױיטאסארן האט אבעד נעהא׳ט א׳ קכאםע פעולה או־ף דע־ שול־טאכט, װינקכ׳ע קען ץיך ג־שט פארניבען אראפציו־ נעסען די האגס יפון הארצן אזן אדעיםכעבן דעם טעככיקו׳ם ירי בוי־ טיקע קאגציעם׳יע, ורנלכע ״נד ׳האס לכל־הדעות בשר פארד־נט. א ק־וי׳פע אי־בעח׳־א־כיזגנ פא׳ד די םםעציאליסטן־טביכי׳ם זעכען נעוחען די ׳עקספא׳גאס;, װאס דער מעבנ־קום האט אר׳ו׳יםני&םטעלט צו דער אקגעטײכע־ טעדכישער או־סשטעקוכ;, װאם רער שול־קוהאטאר־זם ה$ט אײכנעארדכמ טימ 2 חדשים צחריק א־ן אי״כינם םון די שעכס־ טינ פארקן פון װ־לכיב ד־ עקםפאכאסן פ־ן טעככיקום, וד אויך דיע־ נאגצעד טיעבגיקום־פא׳וױליא; םיט ךיגע אפס־ילוגגען זעכען געורנן באזאדנט כדט שי״נינ דיחטלעכע או־בשדיפטן סײ אין דע־ פו־לישע־, סײ ז*י,ן דעד ײדישער שפ־א׳ך. די טפעציא׳ל־סטן־אי:־ דש־ג־ינדן, װ־ או־ך ד־ פדאפעסאדן פון ה־כן אונ־װינדסימעט האבן זיך;׳ישס ג׳ינגשיבס ו״י א׳זזי םען קען בא׳וריזן אזווי פיל דורבצז־ כײן מיט ד־ תקמ־דים אין טשך פזן םך־הכל ודײ ־א)־. טען הא׳ט זײ ניעמוחמ געבן סאוױיזן, אז די פראי־עקטג־צ־יככוגנען זינגען יא״נג־ האגס־ק־נ ארבעסן פון די שילעד, אן דעם האבן זײ;ישט ׳כעװאולט כלויבן, א׳ון איבעדצײככדיק זיך, האבן זײ באוװחנדעדט די יגרויסע פרארזקט־װקי־פ פון דעד אדבינט א־ן טעבג־קום. דעו־ ח־ײ־־אדיקע־ קורם פ־ן טעככ־קום אױ אײכגעט־ילס אין 0 האלוב־־אריקע ם־נ־ םעסטר;. דעד טענכ־יקום בא׳טטײט איצט םון צורי נרזגט־אופט־- לוכג■*;: א בדנכא׳נ־שע און א •נודנקנן־אטינכג׳־שע. ׳כעװען םיט עט־ ל־&כע ־אד צוד־ק אז־ך א עקאמאמ־שע א&ט־יסוכ;. אבעד צוליב מאנגל א־ן 'עקטאהן א׳וןן נאך אײ׳ג־קינ׳ סיבות, האט זי קײ; אוריכת־ •יפים כישמ נעהאט. "ינדע פון די ־&קז־סטידכד־קע אפט־יע־גגען פא>— טאגט א כאגץ ױינע פ־אכדאם, .ירנלבע בא׳לינסטיקט כ־יסט די ש׳ו־ 'ינד־ :ד׳ט קײן שום איבינהלאדנקײט. אין פ־אנ־אם נײען אר־ין הינ־ בינדע על־ענח־נכגון פון סאט־נגזאטיק, פױיק, ביעמ־יע טי&כאני־ק, עלעק־ ס־אטעבגיק, בו־־קונםט, טעכנאיאנ־ע, קאנאלױאצ־־נ און װאסינד־ ליחטוג;, ט־ילן ס־ן מאש־נען א. כ .אג. ־אס אלץ װע־ט געלערכט אין דעד ״דישעד יעפ־אך. די פדאכע וועגן פ־אנדאטען אזן טער־ מ־גען אױ שו־ן לאלנ ערלײדיקט נעװאדן. אויך אױ ע־לײדיקט די ס־אכע זועכן פי^־אדישינר ציטעדאסור. גישט איזוי יצייבט יאױ אג־ נעקוסען די פא4־זא,־עיככ םון די ש־לעד ט־ט לינדגביכינד; קודם־בל דארף ס־נון די אכשדײבן. א׳בע־ א דאכק דע־ או׳םעדםידלשםע־?א־- בעט פין די לעקטאדן האט טען נובר נעורען אס דיי האסבסטע טגי־נ׳ה. די יעקט#*־ן וזאבן :ישט נינקאז־גט זײינך צײס םען זזאט בוכשטעבײנך :ישמ דעדשלאפן קײן נעכט אויף אויטצוארבעטן די ׳נעכױסטע קאנספעק׳ט;, װינהכ־נ שטעלן פא־ טיט יזיך םאקמ־ש נזא׳נץ פאפחל־ע-נ און צו׳ט-׳סלעבע לעחנב־כער. באיזזכדעדם דאז־ף פאר־ צײכגט וועױן א װע־טפוצ װערק אויפן נעב־ס פון עלעקט־אטעב־ נייע װעלבן ם׳האט פאדפאיפט דע־ לעקטאד סון טעבכיקום איכזש- כיער ארקאד־ ק־עטער, עם האט אויך פאדפאטט א לעידכבוך פאר