Literarishe bleter · 1932-08-12 · 33 (12.8.1932) · p. Seite 519

זײם 519 ש ,־עא], א'•] װעגמגס לוםטשפילן שס לעבט דש־ םויצ טיט ׳צינע אנ' גיעצ״מטער רירנר־עטפם־גרגעכער מענטיג•, ■װעגן װערכ] םיר האב] דעוע$:ט ב״ב אנהויב — דער טראיגי־קאסיקער ט. סארבו? — ד• ײנגעריע א־. סאן-ג־ארנין און יצוציאן בראגא, ורערכן מען האט גאך נײעט אױםגעםירט אויף רש־ םצענע, און — צום ט־ף — אי. םינוהעםקו, װאם האט ארויפגעםידט אויף די בד־עטע>־ דעם נ״סט פון זײן היריע אען װעום האט ■ערשש נייסט האגג!ףנגעיטריבן א דראטאט״צון פאראראמס וואם האט נעהאט א יגרויםן דערסאצג. אהן א־צט יעט־עכע װיעדטיעד ודענן דער סדיטיק. איז אוגז־גדע י־טעראי־־יגרע ישדיםטן קראגט טען ז־ך או־ף דער קר־טיק, אט דיער ל־טעי־אס—צװ־ע, װ־עלב־ע א־ז אטאי געפדעגט געװןװ־ן דודך ט־■ יס־ סא־ארעטקו און דאיב־אזיטעאגוס ן:העד־,גא, איז איצט םאריאיזן. א־ן דער אטהן ט״לט ד־ דוטיעגייטיע קריט־ק דיעם איצגעטײגיעם טרל פון דעד קר־ט־ק או־ף דיעם קאנט־נענט. דאם צעפאלין ז־ך םון ד־ גאסודאר־םט־י־עע לײט־מאטייװן, או־ף ורעלבע טען ־אט אסאל נע־ בויט, וױ א<־ך דע׳־ צוױיםל פון אוגזי־עד צײט אין ־עדעד עסטיע־ ט־״גיער דאכטאט־ק ה#ט אויך ב־י אונז נשבדאבט א סי־יזיט ׳אין יר־עד ל־ט־ערא׳־י־יטעד קד־ט־ק. דאך םאדטא׳:; םיד א ױייעו־ טיעט־יזע ריטע־אטע־־נ־עיג־יבטע, און ד־ נ״עןטיען נ. יאדגא, נ. באנדא־דוא־קא, א״־ו־ד דע׳גם־םעאנו, נ. םוסיאדי און נ. א־בדא״לעאנו, ני־טט דעדנ־ ד־ק ״ע<־; פון ױ־ ־יגכע־ע, ד־ג־שאנען אונז אי־ן א נעלוגגיעגע־ כ־וי־ סער אדביעט, װאס איז ׳ניעיװען בבוה צו יטאפן דאס בילו־ יפון אונ־ דער ריטיעדאדייטער אנמװיקלונג םוין די דעליגיעזע יטדיפטן פוגם;ו1־טן ׳יארהונדיערט ביז ה״נט. ד־ ל־טיעראטור־געיע־בטוע סרעט אים־לו איביעד די עגניע ב־ע־ ניעצן פון דער נאצ־אגאיל־׳ל־טעראטוד, און ר. דרוהעט, צפיסל, הא.ט צװיעהאלםן צום דעדקעג־ען ר־ באצװכנ־ען צװ־שין א״־נזעידע און פ־אינצו־ז־־טע ־גר־פוב־;. ראם־רא א,־טיז םאידנעסט זיך מיט די נ״ם־ ט־ק־ע ג-א,־ב־יגדונב־ען צװ״ען איסאלי־ען א־ן רוט־עונייען. ידי ע׳ננלי־גדע ל־טעראטור האט געפונען א ׳נעװ־סגוזאפ־ט; םא־יג־ע־ א־ן או׳גזער ײ:ג; דדאנאס ׳פדאטאפאפעסקו. דע־ א־נטועדע׳ם פאידן אויסלענד״טז ־•טעראי־־יגגן יטאפן א־ז בבלל ־:־טא־ק פא״צופד־יט, א־ן די בא־ ר־בטן װע;ן שר־עומדע ל־טזעראטורן, װאש ידע־ש״גען רעגלכ־עם־ק אי־ן רי ט־־סטע צ־יטיעריםם;, ׳זיענעין רורבוים ט־שפטאמאט־ט פאר דער ליטיעראר״עער באעוזזגיונג א־ן ־־ :אך־טלחשה־יארן. ח־ א־בעטן ארום דיעד רוטעג־יט־ער קולסור פא־נעטעי; או־ך א סך טוע־. רא לעבט אן עלטוע׳״ע ט־עגדענץ, וואס אבטיעםדעבט די באזיי־גדערוע באד־יגגוגיגע; םון אונזיעו־ קוילסור. קײ:ער םען לי״-יס באהו־פטן, אז ער יקען דשם א־גיע.~לעגן עצם פון אט ד־ער קולס־ר, נייעט אסגעבגדיק זיך פו־־ע־ ק־ין ,־עכניטאסט ורעוגן דעם אגגע־ ריויערן ״עסריעב,; צום אויפגעמען יאוין זיך צופאםן, יװאם לעבט איין אויגיזער פא״לס. באיוגדע׳־ם איז דאם פארעוגדע־ן װך פון דיע/־ ריבס־ ליניע, װאם איז פארגעקוטען אין ר־עןר ט־ט פוגם פא־יקן יאר־ הבד־ע׳־׳ט א״ן אוגזיעד סאצ״זילן ל־עובן, נעװיעין א פועל־־וצא פ.״ן או:־ זער װילן זיך צו איײראפ־עיי״ר;, פוי אט דעים װײלן, װאב דאט אפט ארו־סגעופאדייערס ד־ הר־ט־ק פון קאנםש־װאטױרע פילא׳זאפן. ריע־ װאלוצ־אגיע־ אד־ער קאנכערװאט־װ, איין יב־״דע לאגיעח װערן אריוגד־;ע׳־ערט די■ ־סודות 'פון דעד גײער רוט־עג־יטיעיר קוליטו־. אויף אזא אופון װיע־ט אונזיער באעציעז קולסוד באי״־יבש־ט און באקוטיט א פ־אקגגי־׳;*; א.־*ן פאדעוכפט־קן באױאיקטע־. די באװגרערקײט םון דיעום יקולטורעלן װעג־אויסט־עױז ורערט יײ אונז :יעיגרעצט און פאר־ ״.ױ־חגאו־ט־ק באילויסטן פ־ז :. ״א׳־נא, יװאם םאנוצט ז־ר ס־ט יד־ קװעילן פי־,ן דע־ :אוװאגאלעד ט־םטיק, פון ׳צ. ו־אדולעסקו־טאנזרי.', װאס באנוצט ז־ך צו דעם זעיבן יצװעק טיט ד־ ריעוזיולטאסן פון ד•*־ מאדעדנ־ער קולטורהפ־לאזאפ־יע אחן פעלקע־־פט־באלאג־ע און װאם ׳נ־סרײכט איוגטיעד דיעם ׳עטאיג־פוגקט פון װ־םגינ־אםט״עבן נא־ צ־אנאליזם א.ון או־ך פויגם ױנגיערן גיכ־םאר קראיינ־ץ, װעלכער בא־ ילעבט יאיו־פםנײ ד־ ׳עלמסטוע אדטאדאקס־־ע פו:ם פאלק פאר דעם איצגדקן קולסורזעלן כוייען 1פ־ן;ײע לוענן. אין טטך פון דער לע־צ־ סער צ״ט אגמװ־קלט ער ז־ין ׳:׳פאבעגדע פאל־עומיק םי׳ט ע. לאור־;זןטקו, דעם באוװסטן ליטיעראטור־ה־■םטאיר־קיער אוין םהיס־ ס־ן א ארבעטנ װאס פארסחעט דעם רעװאלוציאגערן ׳טטאיגידפונקט א־:ם בילדוכנפ־פהאציעט םון אונזער מאדעחנשר קולטור. ר־ער טך־ספל: כלעו־לײ פיעחספעקט־װן, פאריג־ירגארט׳יקע ־טס־עוטובגען פון א ליסעראסור, וואם לעבט טיט א ״טטארקן װיצן און דראבג זיך צוי באגי״ען. י אייבערנעזעוצט פון בתב־יד נט ׳ב. לױזפר$ו־יפװו בלטוופר וװז. 33 14321 דעחנאננען דערצו, אז ער האט אגנעוזויבן צו שילרערן די פאטא־ לאגישע קאספליצירטקײס םון דעם זיבבבירגישןן רוטעגער, וואם האט :עקעגט קעמפן קענן זײן ברוידשר אין אקסרוטעגיען. ד־ער קאגפליקט פו:ם טעגטש םיט זיך אהיין איז אויך א טעםיע אין רעב־ ריעאגעם װעדלג דעחם־ט האט ער או־ײעזןבראסט אין אונזיער ליטע־ חאסור ביזאוזער וױיניק באהאנדלטע פדאבליעטען. דער פדאבליע־ םאמישע־ טענטש, װאם שסעלמ ןיך אבסקענן ו״עם לידישז, םאר־ :עסט אן ארט אין רער ה־ינס־קע־ פ־אכ־עם־װעד רוטעגישער לי־ טעראטורג א סאט־װ, וואס עם הע־שט א־ן דער א־צט־קער דומעני־ שעד :אװעליסטיק און אין,וראםאן. א בוקאג־עסטער צײטשר־םט א״ז א־״גגעפאלן צו םרע:ן בײ איחע לערער, ורעגב־ע שריסטשטע״דער ׳יעס זענען בײ זײ טיער באהיבנג?ױויקױ רעברעאנו און יכ ס־גױלעסקו האבן;עהאט ד־ טדערסטיע •שסיםע;. ביז ידעד מלחטה איז ט״גילעסקו געװיען באקאנט דע,־ יעיה*־ אילם ׳קיריקער. ער איז :עװען א קאגגיעריק־ער פא־טחעטעי־ פיין יי״געד ריבטונגכ װאם רייסט זיך טיטן :אטען ם,׳! א םו־אנצױ־ זישועד?יטעדאטװ״באװעגונג סיסבאקיזם. יוער רוטענישער ם םבא־?יזם א־ז אבער גיכער *ן אוי&טחעטן קיעגן די עלסע־ע קיטערארי־ שע פא׳־סעין. אין רע־ צײט, װען דע־ סיטבאליזם חאט נאך פאר־ סאנט שאיטפסקוסטיק־ע לײרנשאפט;, האט יע־ באסײט םרײהײט ,נגון פ־עי־יז או־ע־ א געשיקט באגוצן זיך טיט פרעסדורעדטע־, יאוער אינ־ טעלעיקסואליזיר׳יננ אדע־ יגאר װיירע־ באגוצן זיך ט־ט טעטעס, אורויסגעריוקט םון דער טאדעחנע־ צױויליזאציע. איך גלויב כישט, אז ׳דע־ רוםעגי׳גדער סיטבאלחם דאל האבן װען יעס איז :יעומאכט א מער־דר״סטן שר־ט אין רי :ישטאויםנעטארשטיע נעב־ס; פון רער נקוטה (אין ודער הינזיבטיהאט לוציאן בלואנא א םך מיעור אויםנעט,־!). מינזלעסקו אייז אײגנטלש־ נישט קײן פארטיםטער טאלעגט, :אר גיכער אזעלבער, װאם פאו־אויסעןרליעכט טיט לײכטקײט און עלע־ גאגץ און װאם באנײסמערט טיט א פאצויבעוכדיקן שװוגב זײן .־אםאן ״שװאוו־ץ, ניעל, סקוי״ פארטאגט אין זיך אט אלע ידי אייגג־ שאסטן, עם אח רי כדאניק פון אונזער סלחסה, נעועריבן כייטס סיטן פאסאם פון ערגסט, ם־ט װעלכן חעוב־יעאנו צײבנמ זיך יאוים, :ןא־ סיט די םעיק״טן םון א דילעטאנט. איך וואלט נישמ געװאלט פאו־עגיריקן װעגן אונזער נײער פיראויע, נישמ רערטאנעגריק א׳ויך וי נענױען גפין צעזאר פעטרעםקו און יאגעל סעאראדעאגו. רע־ ׳עז־יסשיעד א ׳ז א קלארע־ סטיליםט, םיט װעולבן עם קוסס צום אויסהרוק א הארסע־ טאציאליעד פעפי־ סיזם. רעד צװייסער װידעד איז א ריכטער סיט א באצויבערגדיקיער ױענטלעבקײב^ װאם פארמאנט גלייך מ״ט די ליריקעד פון אונזיעד דור אן אוסש־שעפלעך רײכטום סון ב־לדעד, און װאם תאט ט־ן יעגער ליעבגם־תקוםה, זוען רער םעגטש זואבט אויף צ. .ליביע־דיער• פארוגכ,;יעשאפן א איגטערעסאגט װעדק. אויך רי טעאנרערחבואװשגוגנ אױ א צ״ישטײיער צום יעצם פון ו״עם הײנמיקן צושטאגר אין ידעד ליטעראטור. די ב״־קאר־עיססער טעואטעדן ׳זעגעון נעגוג רירעװדײ* א׳םילו אויף רעו־ םראװ״גץ זעגען חא טועאטער־צעגמערן, װאם ארבעטן ם־ט א גענוג גרויסן דיערםאל;. עס איז אויך פאחאן א רעדשי־באװע:־:; װאס האט פאדשטאגיען אויסצונוצן פאר זיך דעם קעףן פון רײנהןא״דטס יגזאפן. דעד נחוי־ םער קלאםישער רעפעחסואד װי אויך דער מארעדשער געשינט בײ אונז א פאסיק, פארשטעגדלעך פובל״קום. די אויפטזען סון די טעאטעדן און די איעשטעלונג פונם פובליקום איז אזוי עחנסט, אז חאם קליינע גוליטשיקע טעאטע—טטיק, װאס פאז־ דע־ סלחמה האט יעס געפונען אן אדט אפילו אין ׳אונוער בוקארעשטעד גאציא־ כאיל־טעאטער, יזעט איצט אדוים זיך :אר בלו״זע פוססקײט, ה#ט טאר זיך קײן באדן גייטט. אבער יהא׳ך, ׳הנם עם זיעגיען םא׳־אן אזוי םיל נינסטיקע לעבגגדבאדי׳נגוננען, דאך ידעבט גײטט איבע־ איצט רי רוטעגישוע דו־אמע אירע גליקלעבםטע סאסעגסן. מען שעצט גאך צו ר״ויך די חאמאגס״עיע נאטונג פון;יעשיסטלעכע און סאבלר־׳אפטע זקדאמעם. די פיעסעם פון װיקטאר ׳עםטימױס (וואם װעדן אסט גע־ ׳טפילט) זעגען א־בערנעלאדן סיט טחאר'צ״אגעלועד טאלע־ישקײט און ליטעראדישערזועחטער־שפעג טיט װאםםארא גרויסן אינטערעם סװן טיר דערםא־ גאספאלגז גאך ייעדע׳ר גי״ע־ פיעסע, װאם בא־ מיט זייך ארויסװאקםן פון לעבן און יװאס װיל ׳אח״ונדרינגען אי;ם טעגטשלעכן! מען דארף יװידעד ואויםגעטען די גרויםע טראריציע, װאם קוטט סון אי. ל. קא׳ראגיאלע. אין חעד אםתן דעגען טאיקע פאראן שפודן סון אן אגרעדעיר באזוענ׳וג^ װאם לאזן זיד לײכט רערקעגען. טיר װיעלן הא ברעגנען עסלעכע נעטען: קאסאן טעארא־