Literarishe bleter · 1932-08-12 · 33 (12.8.1932) · p. Seite 518

4 ויװסיראריפזגו בווזװזר 1\װ. 33 ■4 40 זיים 518 פ ר $ <£. ם 1 ד א ר ״ י )) נ ( די ױנגע דוםענישע ליטעדאטוד*) לםװפצימו פאר רי ״ריזזזװאריטע רוסװסר״.) טער נישט ג&וציבט ביים יוגגן שריסטשטעלער. רי נייע דיכםער האבן זיך אםגעהערט םוכם איוממיטסבארן און נ*חוון איינדרוק םון זיייער .הײםישעד דערפארונג. די אימעמיינםטע פארטול םאר דעד ־ײכטצ״טיקעד רומעגישער ציריק װיייזט אויס צו זיין ביודלעגיזי״ט א־ן דינסט םון עןטפינדלעןנקײט. אויןז!*זאי אוםן בילדעמ זיך אוים א פארפײנערטע קונסט פון אויפהאגטן די נאמוראײנצ׳לווזי״ם, װ$ס תעלפט אימאל צו צום פארשטעלן זיך די אויסגעשפ־ןזכן רוטעגישע לאנדשאפט או.ן װאס אגטװיםלט זיך בלוטחטט פאראלעל צו אונזער ױננעד טאלעד־שול. ׳םונם שטאנודפונהט פון דער פארנליחסנדיקיע־ ליטע־אטור װןזלט טען נעקיענט וןזגן, *ז רי הי״נטיהע רוסעגישע ליריק :יעפיגט זיך אין אלגעט״ן אין אן אונטװײזלונננזזסטאדיע, װעלכע לאסםרעכט באצײכוט אילס ״פסיכאפיזישן איספרעפיאגיזם״, און װאס הויבט זיך אן אין דײטשלאנד טיט ל״ליעגקדאן. ינעוװים זענען דאס בײ אונז אויך דיכטער, װאס באגדען זייך צו פארשנע״ לעדן דעם לויך פון אט דער אנטוויםלוננ כרי צוצונוטען ׳װ אן עהפפדעסיאגיםטישן אינטואיציעראויםדרויב צו זיי געחערט לוציאן בילאנא, װעטענם אויפט־יבן אין די נאך־סלחסה־יא׳־ן האמ דער־ װעהט אויפם־ערקוזאסקײנג עס זענען אויך שליסלעך םאראן אנידערע ו־יםטע־, װאם װא?טן װעלן בײ אונז אויםלעבן קוביסטישע און איבע־רעאליםט־שע םרוװ;, אבי&ר זײער אי״נסלום אייז אן אן ערך שװאבעד. די װעדענטלעכע דערשיעונג םון ידער ג#ך־׳מלהםה־צ״ט איז אבעד פארט נישט אט די נײע אײנשטעלוננ פון דער לײ־יי^ נאר נאד דאס, וחאם מען באצ״כנט לעיצטנום אילס ד$זם אויםבלי<ו\ פו\ רנור װראװו. די פ־אזע פון די פארגאננעגע יארצעגדליק חאט םארםול־ קאממ די נאותליסטישע םקיצע אלס א געשסאלטוננםחפארם, װאם איז פארװענדט טיט דעם ליד, יװעגן װעלכן סיר האבן שוין גערעדט. עס חאט ז־כע־ אויך נ-ישט נעפעלט קײן נרויסצוניקע־ נאװעלים־ ט־שיער אויפבוי, אבער זוי אין אונזע־ גאנצער ליטעראטור האט אויך דא דאם לירישע איבערנעװוי ן. וױיניק שר־םטשטעלער הא?ן ז־ך געוױדמעט דעם יראסאן. א נייעד אט־עם םון אויפלעבן איז װי א פ־ישער װינט אידורבנעגאנגעין איבער אט דעם נועבינג די נא־ װעליסטישיע םק־צע האס סען איםערנעהאזט אן א זייט, די לירישע צארטקייט הואט מען באס־אבט װי פארענדיקט, און רער ,־אסאן האט זיך אנגעהויבן צזו אנטװיקלען סיט אן אוסדעדװארטעסן אויפ־ שוװנג. די ט,-אנעדיע םון דער טלחסה, רי םאריאזענוע הויםטשמאט אין די ד״עגטפון ב־ינמלעכן מיליטער, די נישטסרוסטבארע צערײצט־ קײט, װאס א״ז נעקומען באלד נאכן שלום, — אט דאס אלץ האט;עשאםן מאטעריא׳ל פאר א רײ ינרויסע ,־אטאגען, פון װעלכע סיר װעלן דא נאר א טײל דעדמאגען. בײ אט ידי אומשמענרן איז אויס־ נעװאקסן דער נאמען פון לױוױ רעברעאנו, וועלכער האט אין צוױי ברײט־פארטראבסע רואמאנען ״איאן״ און ״דער װאלד פון די גע־ האננענע״ אנגעצ־י׳בנט א בילד פון רעם אפגעװנדערטן זיבגבירנען פון םאר ו־ע־ סלחסה. אביעד כעת די ׳סריפטשטעלער האבן םארנע־ שמעלט דאס לעבן אין זיבנבירגען אוגטער דער הערשאסט םון די מאד־ארן אין ידער;־עשטאלט פון א מאנוסענטאלער נעשיכםע, און װען די אײנװוינער פ־ן אל׳טרומעניען תאבן עםטאיזע אזוי אויזבע־ פאסט, ד. ה. אלם א ,־ײ חערדנהאפטע איון שטאגדוזאםטע סא־ מענט׳ז, — א־ז ל. דעמ-עאנו וגעװען דער ערשטעד, װאס האט אט דעם מאטעריאיל או־םנוענו׳סען מיט א דעאליסטישער באאבאםטוגנ. דאם נרוױזזמק״ט פון פאלי^ װאום האט אין אזעלכע נישטנינסטי־ קע בא־־ננונגען אוי־^עהאלטן א נאנצן יארטויזנמ, פארקערפערמ זיך אין דער ניעשטאלט פונם הױפטוזעלד איאן, ידעם ט־פ־שן רו־ מענ־שן פו־ער פון זיבנבידנען, בײ װעלכן די סארניונפטיקײט םון א כדיהשן פױערךנעמיט, די כמעמ־טיסטישע ליבע צום רערנערנ־ דיקן שטיק ערד און א שטארק א־נסטינקטיװ לעבן שטעלצן זיך נ אחבאגיש צונויױ אין א דויערהאפמן, אויך אײביק באשטיצזטן ״סוד.;אםפאלננדיק דאס רומענישע לעבן םון זיבנבירנען, איז רעברעאנו א־נם 19־טן יארהונדערט און ביז די יארן פון פאר דער םלהםה איז די ,־וטענישע לימעדאטור נעװען באהע־שט פונם ל- דישן עלעסעננג װען מען װיל זיך אויפקלעדן אט די אײננטיסלעב־ קײט, מוז טען פאראלעטען ארי׳נדר־נגען אין דעם טהות פון אונזע־ פאלק, װאס א־ז דער קװאל םון ק־נססדערישן רוח הק־דש. עה א־ז דער פאלקלאר פון םיטל־ און מזרה־אײראפע, װאם בא־ שט״ט פון לירישע נאטעם. חוץ דעם דארף מען געמען אין אבט דעפ מאמענט, װאפ דער רענעסא;□ פון אונזער נאציאינאלער לי־ טעדאטוד א־ן דער מ־ט פונם פארנאנגענעם יארהזנדערט טרעפט זיך צונויף ם־ט דע־ העבסמער אנסװיקלוננ פון דעד טע־ב־אײראפעי־ שער ראמאנט־ק, װאס איד נול׳טע לירישע אײגנשאפט איז אלעטען באקאנט און װעלכע האט כאא״נפלוםט אויך אוינזערע שריפטשטע־ לעד. צום פוף —- די םפעצ־פישע שטעלונג פונס רומעגישן שריפט־ שמעלע־, װאמ — אנחויבנדיק מיט רי לעצטע צוױי יא,־צענדליק פזנפ פא׳־נאנגיגגיעם יארהונדערט — האט געשטאסט חויפטזעכלעך פון דאירפ־שע שיבטן. אט דע־ שרײבער האט ארײננעב־אכמ אין דער ליטעראטוד נישט נאר די ערדיש־נישטבאר־רטע עטפ־נדלעבקײם פונם דארף, נאר אויך דעם עלענישן װידערקול פון א סאצ־אלן קלאס, װאם אױ א לאינגע צײט געװען באעװלט. .דעד אפשטאם פיינם ק־נםטלעד, דעד ליטע־ארישער אײנפלום און ד• םאציא׳לע באשט־םוננ פונם דיבמער, — אט דאם אלץ האט ם־טנעװידקט דעם אײנינארמ־קן נאראקטער םון דער רומענ־שעד ליטעראטוד. עס האבן נעוױס נישט געפעלט אין דעם יארהונדערט שר־פט־ שטעלער, בײ װעלכע מיד געפינען אויך א קריטישן און אגט־ װיקלטן א־נמעלעקט. און מ׳דארף דא דערמאנען א־. ל. קאראנ־אלע, ריעם ר־אמאטוידנ,;אותליםט און עסײאיסנג אין אלנעטײן אבע־ חאבן די נינגעביענע באדיננויננען מיטנעװירקט צו שאםן אן אנדערן ט־פ שרײבעד. אפט טדעפן םיר צװישן אונזעדע אלטע דעם אײגנט־ לעך ד־רנר־ה־פערעמפ־נדלעכן מענטש. די מאדערנע ליטעראטיר אנטװיקקט נעװיסע אײננשאפטן פון דער פארנאגוגענהיינג ארער זי שטעלט א׳יר אנמקענן נית בא־ שטרעכוננען. מען קען נישט כאראקמעריזירן די הײנטצײטיקע ל־טעדאטור, נישט נעמעגריק אין אכט איר באיצױננ צו דער פאר־ נאגגענהיימ. םון דעפ רײכן ליטעראטור־ה־םטארישן װעדק, װאס װארם נאך אויף זיין דעדגאגצוכג זױרך דער יונגער ־ומענישער קרימיק, קען אננזעד ארט־קל ארויסנעםען;אר אײניקע מעד־ באר״טנדיקע מאענס;. קורם די ליריק. עם איױ זעלבסטפאדיכטעגדלעך, אז א דאנק ד־עם, װאם זי איז עלטער און מער איענעװארצלט אין רומענישן באיד;, שטעלט זי מיט זיך פאר דאס בדײטםטע נעביט אזן דאם נרעסטע .־ײבטום פון שאט־דונגען. דער ערשטעד באגד ״אנטאלאגיע פון הײנטצײטיקע ד־בטע־", ארו־סג־&נעבן חו,־ך אי. םיללאט און פערפעםס־צױם, אגטהאלט ביישפילן פון ותרקפון פינףאון דרײםיק לעבעדיקיג ליריקער. דער צװייטער באנד, ווזאס נעפינט זיך אין דרוק, ותט אנטהאלטן אויטװאלן פין שריפט; פון דע־זעלבער צאל אנדע־־נ דיבטער. קײנע־ װאלט נישט ינענלויבט, אז אין דע־ ױגנע־ רומענ־שע־ ליטעראטור זענען פאדאן 70 שאסנד־קע ליריקער, װעלבע ד• ארויסנעבער פון דער אנטאלאג־ע האבן מ־ט םיל נע־ שמאק יערינ־ט או־סנעװײלט פון א סך א נרעםערער צאל דיבמע־. דאס באר־יט א פולע שפע. א ידאנק דעם קען םען נעבן א ׳געװ־סנ־ האפטע ש־סטעמאטישע פארשטעלוננ פון דעם פא׳־צװײנטן לידישן שי׳גפן. עם וױיזס זיך אריו־ס, אז דאם ליד, װאס איז א םינסעז פונם פאלקכט־מל׳עבן און געבילדעטן, װעלכע מען ־אט פונם יאר 1900 ביז 1010 אזו־ חויך געשועצט, אט דאם ליד אי׳ז שוין הײנמ *) דעד א׳־ט־קל איז ספעציעל אונז צונעשיקמ דוירך דעם באװ־יםמן רומענ־שן דיכטער אראן קאטרוש. םיר דריקן אים רא א׳ויס אונזער ראנק פא׳־ זײן באםױיננ. רוור.