Literarishe bleter · 1932-08-05 · 32 (5.8.1932) · p. Seite 513

ליגיזראריפזפ ^לס-םיפיך ו\וז. 32 (\43) 7 אדום הדאנהז ײדישן ■■0^ זײס 513 ■■ ם ע א ט ע ד פוי?ן זעגען חסידים שון טעאטער, װי 4־וטע ײדן זענעז חםידים פון דבין. זײ קומען םיט די לעצטע נראשגס, זײ יןעגען דעם יםוי־ ׳בפ־קיער געבן בלויז בדויט, בדויט און באג־יסטעדו־״ג. און װ*ס דאדף אײגגס;עך א היגסםזעד טער* ן*בעד טיט בלויז באגײסטעדוג; קען םען •ק״ן טעאטעד גיטט אװעיןטטעלן. דןזם א־ז;ישע$ תײן פאסגדײוע טעאטע־־געביידע. אזץ איז א׳־עם, סל״ן, עגג, מען חאט ג-עט ד• באקעועםע גױ־יארקער טעאטעדם. דעדיבעד איז גייסט יז״בט צו ־באבן דא א ישטעגדיקן טעאטעד. אבעד מײן רײזע אין אײדאפע חאט מיך געדע־גט, ז מען דאדף זיך געמען שאד וידק־ יעבן טײן אדטיע אידעע, צו ישאפן אן אלװעלטרעבן באװעג״עבן ײרייסן סוגםט־טעאטער, װאם זײן ־ײם זאל זײן די גאגצע װעכט, ראכ חײסט, אכע דעגרער און שטעט, װו גאר עם װוינען ג־עסעדע מאםן: גױ־יארק און װאױסיע, .!אריז און ריגע, לאגדאן און קאוובע. אזא טעאטער װאיט :עהאט אי זײן מאטעריעצע, אי זײן נײםמיקע עקוזיםטענץ־בארעכטיקוגוג״ אבער גלײכצײטיק םיט דעם פלאן צו יםאבן אן אשועהסלעכן באװעגלעכן ײדישן קוגםט־מעאטעד, מוזן אויר די עדטעד געיטאפן װעדן גוטע אגסאמבל־טרופעם מיט א קלאדן פלאן בון אדבעט און םיט א געטײגזאטען װילן קאיעקטױו צו אדבעטן. ראם איז דער געבאט םון דער שעח! א. ב. מעפלראדן פרן א רערראלרציאכער ם׳דרוהט זיך יםוין, א.ין א־גגיבן װעט דעדשײנען ״טעמואדן פון א רעוראלוציאגער״ סון ױםף ראסאװ. ראם בוך נעמט ארום די רוםייג״ע רעװאלוציאגע־ע יעפאבע םון די יארן 1902—1912. רי באטײליהוגג פון רעד ײדייםעד ױגגט אין דער רעװאלוציא־ גערעך באיװענוגג, דאס לעבן םון די דעיװאשציאגערן אין די רוםייעע תםיסות און פאױטייןוגג אין םיב־ד. םארלאג נ׳ג צעיע־נםקי, שיסאנא; דדוקערײ םון א. פאזי, ם־לוואקי. _ פארלאג וז. עוזוטזיגפןי — םזייזןאגא. דער קינדער־שטרײק ■יו נד־ו מישלאװםקי די טענ ׳דעױםײגט א ק־גדע־־רדאמע אין צװײ אקטן מיט דעם גאמען: ״רווד עױרער טוסידיי?״ פון װז וזי#ו?אװגו?י. די דראמע איז אויסגעםירט נעװאדן דעם עױעטן מאי ד. י. םון די קינרער םון דער באדאכאװ־שול. ד• פייעםיע װערט געוו־רוקט אין דער דרוקעךײ םון א. פאזי־ םילװאקי. א ברך לידער פרן טלבלה שררארץ םוף הײגטיפן זומער ■װעט רעדשיײגען א בזך לירעד פון רעם ױגנן ײדיש־עגגלישן ריכמער גוזלװה טוװארץ. םארלאג מ. צעשינםקי — שיקאגא. דרוקערײ א. פאז־־מילװאקי. דאס ײריישע סעאמיעיד איז ש־אגק, צעבראבן. ם׳איז שהאנק אין װארשע, םיאיז קראנק אין נױ־יאדק, ם׳איז ש־אגק אין רינע. און די קרעגק איז אוסעטום ־י אייגעגע, גייטט געקוקט אויף די באזוגדערע באדיגגוגגען, אין' יװערבע דעים ײדישן טעאטעד סומט אויס צו ליעבן אין יערן פון ד• לעגדער. און דאם, װאם מיר לײעגען װעגן די פלאגן אין אמעדיקע, לאזט זיך צו זאגן אויך װעגן ײדישן טעאטער אין פוילן. אט שד״בט אר\> אל\> אין גױ־יארעװר ״ײריפו״ וועגן דעם ײדישן טיעאטעד א־ן :ױ־יא׳־ק: ״אוגיזעד טעאטער איז אגטשלאםן נעװארן אונטערן :ודגעם לידל, װאם םיגל און םרײםא; ׳האבן םיט 15 יאד צוריק אגנעחויבן צו זיגנען, און ביז הײגטיקן טאג ציט זיך דאם לידל. םע קריבס שוין פון האלץ דאם מאגאטאנע ׳היתער־קע נעזאגנ. הונדעדטער טויזגטער טעאטעד־גײער קעגען עם שוין אויסװײגיק. דער דיואלאנ פון דער ײדישער אפעדעטע אדער םעלאד־אומע, איז-שוין אן אוים־ געלערכסער. דער עולם וױיםט ש.ײ,, באלד װי ער זעט דעם אג־ הויב, מיט וװאס סע װעמ זיך ענדיקן. די אקטיארישע פגיטער האט מען א.ײף דער האנט. דיערע באװעגוננען און תנ׳ועות טאפט מען אן בליגדערהייט. די גיגוגים זעגען איבערגעקײטע. און םיט אזוא מעלזז־נירהן וו־ל מען דער עולם זאל אפרײסן פ,׳גם גײטײזםטן און קוסען אין טעאטער. .״ידאס ײדישע טעאטער איז דעידםאר געקוטען צום קראך, װײל םע איז אויסגעלײדיקמ געװאדן, םע איז געבליבן אן שאנמדיקע כיחות, סע האט םארלוירן אםילו דעם שאטן סין װילן. :ישסא די :אציאנואלע אידעע אין טעאטעד, װאם נאלדםאדען ־אט נעהאט. גישטא דאס עטיש־באזװםטזיגיקע, ױאם גארדין האט געהאט. ם׳איז נעבליבן בלויז דער גאקעטער קאמעדציאל־זם, אי דאם — א פאר־ שלאםעגער, א סטאיגגירטער, ואן איבעירגעזעטיקט־׳םוילער..." טיט אײן שסריך איז או׳גזער טעאטער אין פוילן אנדערש װ• אין אומעריקע. אויב ראם ײדישע טעאמער אין אםעריקע האט אויך םיל נעליטן און פארדארבן נעװארן םון װוילטאג, האט א נדויםן ח;ק אין אוגזער צעדודערו:: די אױעמקײט, דער דלות, װאם האמ אװעקגער״־נעט אלע גוטע אגהויבן און פדװון. טיט רי פראבלעםען םון רעם איצט־קן ײדישן טעאטעד האכ זיך ׳םיל םאמוסען אין ויתע ארטיקלען, נעשפרעכן און פרױואטע שמדעסן מארים שװארץ פעת זײן טורלע איבער אײראפע. אין א געשפרעך מיט נ. קופע,־, דעם טיטארבעטער פון :ױ־ יארקער ״םארװערסם״, האט םאדים שװארץ נעיזאגט, אז ער האט זיך אין זײן ארוטםארן איבער די גרויםע ישטעט םון אײדאפע בא־ קענט ס־ט א ױי ײדישע דיבטעד דדאסאסורנן, װעלכע האבן םײגע פיעסעם; ״איך האכ זיך באקענט טיט דיערע שאפונגען. טיט א טײל פון זײ האב איך אונטערוןאנדלט,;עשטעלט זיך םיט זײ אין פאד־ בינדוגג. איך האב זײ באקאגט פיט די אטעריקאטער דערנרײכוגנען. איך האב אוסעטום באטאגט, אז עם איז שוין די ־עבסטע צײט צו שאםן דעם גרזיםן ײדישן טעאטער. מיד ײדן ראדםן זיך אפשאקלען פין רעם װעלטלעכן נלאגץ, םון די.פאטשעדסעם, םאדפוצוננען, מיט װעלכע דער נישט־ײדישער טעאטער איז אװי רײך. ם־ד דא־םן האבן אן אידעע. דער דראמאטורנ סויז אין זינען האבן םעד דעם אקטיאר, װי די אויםשטאוטוגנ. דאם קען תאטע׳װען דעם ״דישן טעאטער. טיר טוזן זײן א׳גדעדש. טיר דאדםן באדירן אירעען, זײן ותלטלעך אין דער הינזיכט םון דער אידעע, אבער נישט אין יאגן זיך :אך נלאגץ. טיר װעלן קײנםאל די נוים גישט דעודיאגן אין דעו־ רײכער אויםשמאטונג.״ און װענן זײגע װײטע־דיקע פלענער, װענן דעם פראיעקמ אויפצושטעלן א ײדיש טע(*טעד אין א־ידאפע, האט ננ שװארץ :עץאנט ״עם איז נישט אזא לײםטע זאך צו אדנאגיזױן אין אײראפע, לאמיר זאנן, אין פוילן א קינםטלעדישן טעאטער. אטת, די בא־ נ״סטערוננ סון פחבליקום איז דא נרוים. טען קען זיך אין אמעריקע נאמישט פארשמעלן איא באנײסטערוננ צום אקטיא׳־, װי אוך האב עם נעזען אין װאדשע, או׳ער אין אנדעדע שנחמב יידן אין