Literarishe bleter · 1932-08-05 · 32 (5.8.1932) · p. Seite 512

לױומודארױװװ בדטסיטר וץ\ז. 1 ב זײט 512 7. דער צוזאמענפאד םאדעדט אויף די יידישע דעפוטאטן אזן ראטמעי.ער צו פיח וױימער א מזמף סאר דער םולעד אנעףקענ<גנ און או־נטער־בטיצוננ םון דעמ ײדײנזן װעצסצעכן ׳•ולחוועזן■ 8. דע־ צוזאמעגםאר פראטעסט־׳רט עענן די םה׳צות, װעלכע האבן ביז א־צט נישט סובסידירמ אין א נענוגגדיםער סאם דאם װעאטרעכע ייד־שע ׳טיל־װעזן און פאדערט אויף 5הבא אחנטערצו־ ■צט־צן אין דער םורער ניאס דאס ײדי׳מע װעלסלעכע שול-װעזן. צר אלע ײדישע דראמןעטררגן ארן שדייבעד דדעובע רעדאקצ״ע! דער׳ר״״בט טיר א ׳טטיהא ארט אין אײער נעוטעצטער צ״טונג: איך וױא, איר זאאט װיסן, ח׳עובע פרײנט אז דער צװעק פון כױין יןוטען הײן א״ראפע, איז א צװ״׳פאבײזעד. ער׳טטנום, האב איך זיך ׳נעװאצט באװײזן פאר דעם אײדאפעישן ײדי׳טן טעאטער־עולם, כדי איך זאא ני׳טט :אד זײן אן אסעדיסאנער ׳נזוײטפיאער, נאר א־ך זאא באקאנט .װערן אין אײראפע אויך. צוױיטנס, צו ׳נזאםן א נײעם ׳5יטערארײנדבעםעדן רעפעדסואר. דע־ עדעזטע־ װונטוב מײנער איז ככיעט װי דערםיאט נעוואדן. א־ך האב שוין נעשפיאט אין אאע נרעםעדע שמעט פון אײדאפע א־ן די איבע־יקע שטעט װעא א־ך בטשך ידעם יאר באזוכן, ארײנ־ רעכענענדיק די רוסענישע פ־אוױנץ, די פויאישע פראװינ׳ו, איטע און 4עירןאנד. מײן צוױיטעד יוװנטש איז אחאוטן נ־שט דעדפיאט נעװארן. אוי־ סער אײן פ־עסע, װאם יזנה ׳־אזעגפעאד האט כײר נענעבן דאם רעכט צו שפ־אן, איז מײן רעפערמואר נעבאיכן דער אמעריקאנישער. אי, װעט איר דאך פדענן, איז נעװען :ויטיק צו קומען םין אמעדיקע װײניק גוטע דראמאטורנן און שרײבעד, באי־ספק נישמ! אמעד־חע װי״ניק נוטע ט־אמאטודנן און שרײבער, באי־םםק :ישט! אבער דער דודבשניטאעכעד שרײבער אין אמע־יקע ׳טרײבמ אין דעם אמעריקאנער םטי׳1, אזוי יװי א;רויסער פ־אצזדט פין דעם דא־טיקן פיבאײןים פא־אאננט. דע־ בעםערער שרי״ב׳ער אבער האט פא־ ד׳י אעצטע 10—12 יאר אורעקגענעבן זײעדע פ עסעס ב׳אױז צום קונסט־טעיאטעד. א.ון אזוי האט דאם קוניאדטעאטער באקומען א ניאנאפאא א-יכעד אאע בעםערע פיעםעם. ם׳איז באמ׳ת א נרוים װונדעד, פאר סיד אאײן אויך, װי אזוי ם׳א״ז מיר נע^וננען ױך צו ה׳אאטן די נאנצע צײט אויף דער הויך פון מײנע דערפאאנן. אכעד גענונ: איך װיא :ישט סלער טרעטן םיט אאקירטע ׳שמי־ ױעאעטן אין דע־ ב־׳אטע, א־־ װיא נישט א״זדן םאד יעניעמם זיכד, א־ך װיא נ־שט מער מיט מײן שפיאן פאד׳דעקן ד• פיעסעם, איך װיא, אז די פיעהעס זאאן נייך פארדעקן. ם׳איז די העבסטע צײמ, מ׳זאא שוין זאנן: ״ד־ פיעםע איז א נוטע, איער זאץ טוינ נישט״. דעריבע־ װעכד איך ז־ך צו אאע דדאמאטורנן און שדײבער, מיר צו העאפן שאפן א :ײעם ק־נםטא־עידי־טן רעפערטט*־. פאראן בײ מי־ נאך ״זאפאם״, װאס איד װעא אנדערש נ״שט קעניען צים אוים־דוק ב־ענגען, װי נאי־ איז בעםערע פ־עסעס. מײן טאאזמט אין מ־ר שרײט ארוים, זוי א דבומ ״אאז טיך שפי^ן, א־ו־םשפ־אן, איבערשפיאן, איך װער דערשטיקט אין דיד״! א־ך בעט :אך אמאא, װעמען ס׳א־ז איב ראם יידישע טע׳אטער, ארײנרעבענענד־ק שאוים אש, דור פינםקי, פי־ץ הירשכײן, זחו איר זאאט נישט זײן, זיך שטעאן אין פארבינדונג מיט טײן חבר מאך יאװיטש, ם־עק׳־עטאר פונם ײדישן איטעדאטן־פארײן, װארשע, און העי׳פן דע־פ־אן מײן אידעאא און אויך דעם װונטש פונם יןונסט־ איבנרן טעאטעד־עואם, יװעמעינם יװונמש ט׳איז צו זעען אודיװיה זאץ א־ן ת־נסטאעריש־װערטפואע פיעםעם. בוקארעשט מיט ׳דרך־ארץ י ~ אײער לזרװי? זאן בכאא א ײד־ש־װעט־עכע שדא. עם איז פאי־׳אוירן נעװארן די נרויםע :עמײנזאמע א-דעע ב,-ן דערצ־זנגם־׳אדבעט, װעאבע דא*־ף באפאינאען א־ע געזונכע און אקט־װ־פ־אנרעם־װע בוחות םון די ״ד־שע מאםן. דע־ ייד־שער פא־קס־םענטש און א־נטעאינענמ א־ז פאםיװ בעת עם א־ז א־ן םבנה די נשמ־ז פ־ן אונזער דור. אאם פראטעםט קענן דעם דאז־קן מצב א־ן דעם פעםטן וױאן רעם מצב צו עכדע־ז א״ז אנמשטאנען ״שוא־קואט״. דער ע־שמיער אאגד־צ־זאמענפאר פון ״שוא־קורט״ רופט אאע, ײעימען ־ט א־ז ט״ע־ רער נורא פ־ן דער ײדיש־װעי׳טאעכעד שוא און קואט־ר צו בא־ײניקן זײערע כוחות א־ן זײע־ע אנשט־עננוטנען א־־ם דעם נעיז־נסן :ײעם בנ־ן פון ײד־ש־ער שוא־בוייוננ און קואטור־ שאפינ:. צונאײך ידע־מ־ט ־־פיט דע־ צוזאמענפאר די בד״טסטע ײד־שע מאסן צ־ם פאא־ט־שן קאב׳ף פא־ אעזע־ע .־עבט א״ף אן איינענעם ש־א־ און קײ׳ט־י־־װעזן און פא־ דע־ פאדע־ו:;, איז די מאוכה זאא א־־םתא6טן א.*יף א•־ חשכין אונזע־ שוא־ און קואטור־אירבעט. דע־ ־כ־ד ב-־ן דע־צ־ונ:־ און ק־4טו —ארבעט פ־ן ,ש.־ק.״ כ־אדן ר־ א־דעען פ־ן;אציאנא^ן ־ענעםאנם, םאצ־א^ע נערעכטיקײט און א־בע־בײ, װע־כע פיאן אי׳יס דאכ 4עכן א׳ין װ־־קן או־פן קאמף פון ־־ ־יד־שע מאםיי. ד־ ק־אט־־־א־צ־ות און דאם;־שט־קע שאפן פ־ן דעם עב־, א־נזע־ קעננװאירט, ד־ האפענוננען און דאם :״ע רעבן פ־ן ארנזע־ עת־ד - דאם װע־ט א״ננעמ׳אבטן א־ן אונזער דע־צ־״־״ם־א־פעט. ײדיש א־ז דע־ ־םוד פ־ן אונזע־ דע־צױנגס־ װע־ק, העב־ע־ש א־ז אן א־נט־׳ענאי׳ע־ ט־י4 פ־ן א־נזער שוא־ און קו־ט־ר־־טעט־ק־־ט. ״ש־א־ק־אס״ װעמ קאא־ און די־טאעך פ־אלאא־ מירן אין ־ד־קן אעיבן, אז ט־״ק־־ט צי ײ׳ד־ש מײנט :ישט קײן :ע־ נ־ר־ננ פ־ן דעם יעבעד־סן א־־ד־ש־אא־װע־ק, און אר־ן־יש־אא־ פא־פ־נדיננ מײנט נ־שט קײן :עני־יכ; פין דעם נאציאנאאן 4עפנס־ ױוא4 פ־ן ד• ״ד־־כינ מאםן, ד. ה. פ־ן דער ײדישעיר ש־םראך. די י״־־״שע ש־ו■5 א־ז ד־ ש־א פ־ן ד־ ײד־שע מאהן. דאס אעבן פ־ז רי ־יד־שע מאכ־ פאדע־ט א :ד־נט־עבע איבעידשיכטו■:■; פון ז״ע־ סאציא־ע־ םטו־וקטיי־. שוין אין ד־ע־ פאאקם־ש־א מ־ז דאם קױד דע־צ• ד־ע־צײנן ײעדן. מ— װיאן דע־צ־ען א דוי־, װאם איז צינעז־ײט צו א נעזונט, פרײ א־ן שעפעריש ארבעטס־^יעבן. נא־שצ־ש־ק ז־עהען ־רינשט־מ־ק אננענומען געײא־ן פאאננדע ־עזא^־צ־ע װענן דע־ ־עבט*עבע־ ־אנע פ־ן רע־ ײדישע״ שוא: 1. רע־ ע־ש־טע־ ״איר־צ־זאמעגפא־ פ־ן ״שוא־קואט״ פ־א־ טעכט־־ט אמ־טא־פםטן קע:ן די ־ד־־פ־ת איון שיקאגעט, װאט דאם װע־ט״׳עכע ײד־שע ש״׳־װעזן האט איײסצ־שטײע;. 2. דע־ ציזאבענפא־ שטעי׳ט פעט׳ט, אז די אא׳נע פון וחד!ט־ 4־נכן ײדישן שײ׳-װעזן :עפינט זיך אויטער יעדן שיץ פױש .־ץז־־יז אין דע־י־ע־ װע:דט זי־ דע־ צ־זאמענ&א־ צו די דעצידיי״נדיקע ־עני־י״כ־א־נאנען צ־ ־ענוא־־ן ד־ ־עבט׳עבע 4א־ע פ־ן דעם װע4ט6עכן ײד־שן שי^־װעון הירך אנע־סענען ד־ דאזיקע ש־ואן 3. דע־ צ־זאמע־-פא־ שטעי״ט פע־יםט, אז די מאוכה איז מחיויב צ־ זא־נן פא־ רע־ ־״1׳ד־ענ פין ד• קינדע־ א־ן דע־ מיטע־־שפראך פ־ן ד• קינדעד, א־ן במ־אא דארף דאכ ײד־שע קינד ־אק־מען אן ע־צ־״ננ אין דע־ ייו־־ש־ע־ שפיאך. ו. דאכ *יד־ש־ע ױע־ט־־עכע שיא־װעזן דארף אי־יינכעגומע־ ־וע־ן א״ן דע־ אי׳נעמײנער ינעץ פ־ן דעט מיוכתשן ש־יי־װעזן אין ב־ו י־אם װעט נעשען, בארא-־ף דאם ײדישע ײעאטאעבע שוא־װעזן םיבם־ד־־ט װע־ן דודך דע־ ־ענ־דוננ אין זע^־טטפארװאאטיננען אין א־א באם, ױאם זאא נעבן דעם ײדישן שיא־.־עזן די :ויט־־ע עק־ ז־שטענ׳ו־ר־ע־י׳עכק־יט. <־. ת־ צ־יא-־ענפא־ שטעלט פעםט, אז דאס ״י״״ע מ׳טי־■ יץי־־װעזן :־שט נאי־ װאם עם תאט נא־ עד ת־ום :׳־זע :אר־:־רז ״יז מי^ובת־רע-ט נ<.ר אי■ פוך אנבי דעם *טײא-־ן •יזן ... ..— שע־ א״נטע־ריכט־שפ־א־ ווערט נעפידט א םפעציעאע אי־ם־אטיננם־ פאי׳יט־ק. 0. דעד צוזאמ־נפאר פ־אםעסטי־ט ײי אמשאדםסשן קענן דע־ פאי׳יט־ק, װעאכע פירט דע־צו, אז ״דישע קינדער זאאן ז״ן נעצוװנ־ נען ז־ך צו אערנען אין די אאנעמײנע אזוי :ערופענע ״פאװשעבנע ש־־אן פא•־ ״דישע ק־נדער״ (שאבעםוװקעם), װו ידער :אצ־אנא־ אער;ײםט פון ײדישן קינד װערט פואשטענדיק פא־קריפאט.