Literarishe bleter · 1932-08-05 · 32 (5.8.1932) · p. Seite 511

זײס 511 ר־סינויואריטגז ברצסיטר 33 ל\43.) פא לקם־מעשיוח בעזאמלט דררך שבלואל חיביכשטיױ ד*ום אייז ברעםם זיך, דאם שע־־דיל איז ש־טז ׳:ייציכזל >)ת91 א׳יגםעדז א־יז, פאדיטװ״ח א״ז דעד בראגפ; ײי אויף דעד װעאט ניייעט נעװען, שיר״טיר דאס צ־פדידענע פאו־פאאה מיט זיך;ייעם ארייגנעיטלע&ט. — ײײ א־ז טיר! פאדםאלן זעגעז מיד מיט ד■ בייגעד! — יג/־ײט אײס דע־ ייד אדן ב־עפט םיט די העגט. כיאכט צ,י א־ם די ״דענע: — ׳ג־א, ׳ג־א, מ־יז נזאן, װאס װילםטד? פיז װאםעד האט זיך עם געניםעז, א״ייז אייז װאסעד א־ז עס אדיין!... 11. גױירע סייסיאגואר אגיגוווארסו ם׳האט אמאי נעלעבט א נרויסע־ קבצ;. קײנמאא האט עד אפירו רכבוד יטבת קײן יגיטיםל פלײ־ט נייטט געהאט מ־ט װאס צו קו־פז. אײנמאי היעי׳פט גאט, אז דע־ ײד פא־ד־נט נוט, קײפט ע־ אוײי נצת א נאדנא פ־ן א;אנז, בדיעננמ אהײם, איז זאנט צום װײב: ״אז דע־ או־בעריג־טעד האט אונז יא נעהארפן ־ טא ראמיד־ זיעע א־ן אים אויך נ־־פט פארנעסז —;א, מ־ין װײב א־ן לזאך דעם;אד־.ר, א׳־ז איך װער נײז נאך אז אודחי״ דעד מאן א־ז אװעסנענאכג־ען; די ײדענע האט דעם נאדנר אפנעתאבט, און אר־עמאר פאדזובט א ־ג־ט־קיע׳ע, א פ־צער־ע. אײנס נאך אײנס צוי־םי׳עך נענוד־ז־שעט, ב־ז זי האט דעם נאוער אויפ־ נעניעסן. ד־עדוױיר ינ־ממ אן ד־עד מאן מ־ט ד־עם אדרח. ״װײ א־ז מ־ר!״ — ט־אבמ זיך די ײדענ־ע — װאס זאר א־ך טון? נענונ דע־ מאז, נא ד־ד נאך אן אנשיקענ־יפ אויך מ־ין קאפ!" דע־ מאן א־ז אורעקונענאנינען א־ן דעים צװ־ימז צ־מע־ אנ־ג־אדפן דאס מ־עם־עי- א־־ף אפ־געײדן די נעינר; פארט ד־ער ײד־ענע אדײן א נעדאנק אין קאפ: ״איך װער זאנן דעם א־רח, ער זא־י ז־ך פאדניעמען, װ־י4 מ־ין מאן א־ז דער נר־עסט־עד נזרן״. אח ייעגע־ האט דעדהערט אזא מ־עיטה, דוסט עד זיך פאװאריגקיע אדוים. אצ־נר, פטוד נעװאדן פונם אדרח, װי אזוי דדײט מען ז־ך אדוים פון ד־עם מאן? אהא! זי וױיסט יםויז װאם צו זאנן איר מאן. <ײט זי צו צו איר מאן מיט טעגות: — װאם םארא בעטרעד האסטו מ־ד אדײמעבדאבט? גײ זע: דער אד־עמאן האט אװעםנעגנבעט דעם גאדנר און זיך ת־כף אפ־ נעט־אגן. א־ר מאן האט לאננ נייטט געט־אבט און זיך נעלאזט י׳ויפן מיטן ־גיאהפן מעפער נאבן ײד: — ״ייד, ײד, ניט מהיער דעם גאדגר! דעם נאידנר גיט אהעד תיכף וסיר!".״ 1. דער יט\ב\חז גזיסי רעג\ 3רא\ף\. אמא־־ האט א־ן א דארף נ־עװיויגט א ־יד א ייטובניע איז עד נעװען א ג־ויםעד אדעמאן. דעם נאנצן לעבן ז־תעם האט ער ניע־ האנרלט מיט בדאגפן, זיך, ניעבעך, נעינר־־עפט ײינטעד אין די נריעסמע ס־־עטט ס־ט ד־ פר־עשע־, װײר אויף צו באיצאלן פאד א פווי־ עסירעב־ע נדאשן איז ני־טט נעװען. און םוף כל םוף, אז ם׳איז ניעם־ימ־עין צום רײזן, יהאט עד ז־ך אזו• אויםנ־עהאגדרי^ אז דאס װ״ב און קינדער זענען נעז־עםן אן א שט־תר בריו־ט, און ער איז :אך נעבריבן א בעל־חיוב, װי עם ט־עפט זיך מ־ט א טריטזר. איייגמאר מאםט צו א־ם ראם װײב: װ־יםטו װאם, משוה, ראטיד £־וװן אוגטעידג־םז צו דעם בדאנםן צויבים־עך װאםעיד, אם־טד ורעט דעד אויבעוו־יג־טער העירפן? ינוט! נײט א נעיט־עפט! דעד יק־ ניטט אונטער אב־סר װאםער, און דעד אויבעי־טטעיד הערופט. אין ״זטוב א־ז דא פון כר טוב, נ־יםט צום פאדז־נד־קן. ארץ באנײט, באקרײדמ. מ־טן שי־אנפן ט־אנט םען זיך שוין טע־ ני׳ג־ט ארוים, עס נעפ־גט זיך שויז אן איבע־יקעד ג־א־ג־ן או־ף א פוד אויך. זאנט צ,י א־ם אײנימאר זײן װייב: הער, מײן מא;, װאס דאדםטט־ אגקוומע׳ן צו יע־עם, װעיז דו דע*״פסט? עטר־עכע קעדבר־עך האבן מ־ר, ראמ־ד זיך בעסעיד אלײז קו־םן א שפאן! — זאר זײן אזוי — ענטפעדט משה — מ׳דאדף אמאר א וױיב אויך פארנן! דער ארעמעיד ײד האט באקומען גאד אן אגדעד פנ־ם. נעװאדן אר״ן מע־סה׳בא־עבאם; אזוי א־ז אװעק א שטיקר יצ־יט, דעד ניע־ יג־״עטט ם־ט דעם װאסעד נ״ס און די קעשעגע װאקםמ. א־ינמאר, א־ן א שט־רן װינטעדד־קן פאחנאכט, פירט זיך דער ײד מיט זײן װײב פוין •־.אפ־עטר א שײן ביסר ב״־אגפן. זײ זיצן ז־ך דויק, ציופדידן אויפן אײנענעם שריטן, דע־סאנען די זיך א־ן די ס־־עדדיקע צרות. זאגט אים דאם װײב: — גערענקסט, םשה, פאי־איארן, גייפט הײנט נעראכט, ביסטו נעגאכ׳נען אין א צ־עדים־ענער קאפאטע, א־ן;עריסן זיך די קי׳סקעס מיט די פרע׳ג־עד בראגפן, און איך מיט די קינדעדאעך זענען נעזעסן אן א ׳סטיקל ברויט. הײנט, א דאנק זײן ריבן נאמען, פאדן מיד אויף אן אײגענזג־ םזד, און עטלעכע קעו־ברעך איז אויך דא אין קעיג־ענע, װי זאגט םען, נ־מ איז צו דעדמאנען ד־ צרות אין א נוטעד צ״ט! רעדנדיק אזיוי, פארן זײ אדויף אויםן טײך, װאם םריסט רעבן דארף, און סיטאמאל — טחרדאך!... דעזאלועיעס פוז ״שול ־ הולט״ ־ צוזאמענפאד שון זייעיר פוהיעטענדיקעד דעבטראזיקײס. אין דע־ דאזיקעד ־פײע־ ,־ע־ צײט, װען עם דראמ א פ־ר־טטענדיקע,־ חודבן באדן ״די׳ען ׳ג״ר־װעזן א״ פאר ד־ ײד־יטע קורטוד־א־נםטיטיציעס, א־ז נויטי־ ד• מאקסינ־א־סטע קאנסאריד־־וגנ פון ארע ׳ג־עפע־־׳ג־ע א־ז אקגיט װע כ־חות, װאס א־ז אנגע־ט־־בן או־ף זײער פאן ײ,־־־יפע װע־ג־־ע־ בע שו־־ג״וננ און קורט־ד־טעט־קי־ט, א־ן דעם קאמף ק־י־• ־עם בם פי־ז אכ־םיראציע, װאס װעדט פאד־ג׳פ־ייט דוי־ך דער ב־עטד־ •ג־פראביקער ׳שור, און ד־ דעדחארטוננ און פא־נ־עסע־וננ פ־ן ־עב יידי׳ג־ן שייר־ און קורטור-בנין א״נעד פון ד־ װײמ־קסטע פ^קטא־ן. די נרו־פע צעשפיימערטק״ט א־ן דעד ײד״ג־ער דעמאק־אטי־ג־ע־ נעזע־יג־אפטלעכקײט, אויך א־ן יענע שיבטן, װאס װערםרעבע דע־־ צ־רננ א־ז פאד זײ א זערכםטפאדיטטענדלעכקײט, חאט נעפ־־ם -עד־ צו, אי ־אס שור״װעזן אריף דער ײדי־פעד נאס א־ז פאר־ואנל־־ס נע־ואי־ן א״ א קנין פון אײנצרנע פאריטי־ג׳ע גדופן. נאד א זײינע מ־נדערחײט פון ײדי׳עע קינדער א־ן שור־פר־בט־קן עאטע־ באז־כן װי מיר האבן שוין מ־טנעטײרט, איז אין װארשע די טענ פאד־ כעקומען דעד עװג־טעד איפו־ל־שע־ צוזאמענפאר פונם שור־ און קיירטוד ־ פארבאנד. ם׳דענען געקומען 118 דערענאטן. עם זענען אויסנעהערט נעװארן א רײ דעפעתאטן װענן פארשידענע שול־ און קורטוד־פדאיברעמען.;אך די דעפעדאטן זענען פאו־עעקומען דיםקוסיעס. א דעפעדאט איבער ״רי יװעגן פון רעם ײדישן קורטוד־ ־םאםן״ חאט ׳נעהארטן דװ־ פינסקי. אויף רעיר שילוס־ז־צוכנ םונם ע־־שטן ראנד־צװאמענםאד םיון ״׳ג־וי־קרמ״ איז אננענרמען נעװארן פארנענדע טראנודאם־דעקרע־ ראצ־ע: אין א צײמ פ״־ן שװערן קדיטישן סצב סאר דער ײדישער קו־׳ טור־באװענ וננ, הן אין עקאכאםישעד, הן אין פאריםישחדעכטרזי.־ בע־ גאציוננ קומט זיך צוכױף דע־ ע־שטע־ ראנד־צוזאמענפא ־ פ־ז ״שול-קורמ״. דער דאזיקער סצב איז א פוער־ױצא סון דע־ רא־ טאכט־אפא׳וער ׳װירטשאפט׳רעכער לאגע םון די ״דישע טאס• און