Literarishe bleter · 1932-08-05 · 32 (5.8.1932) · p. Seite 509

נז גז ל״גיוירגזריפיט גל(זסו<ן\־ 1\צז. גב (י\43\?יים 509 ראם ביד, װאם ב׳האפ אקארשם איבעדגעלײענם נעזונט און איעגעשפא־ט״, — םירט זי א פארביטערםן תאטח אין דעם בוטער תענן ידי עסלעבע בעילי״נופ־ם, פ־־ט איגטערראגדילוגנען, אדדנט אײז א־ן ״רויטן װינפל״ אלגעט־ינע שארזאטלוכנען, צ־ אר־בעד או־ח א־ר דיט די כוטעריאנצעם, װעלכע זענעז טסבי צו ־עא&ן דעם קאלעסט־װ. אבער די בעלי־גופים ־פט־יען נ־־םט אפ. ד־ גראבן ז־ך אוכטער אונטע־ דעם אנזבא־, גנבענען א־ו־ם םון דאדט ור־־ז, און ־ע־קן א טם־רה א־ן ראיאן־סאמ־טעט, אז באנצע דע־ פא־ז־צער, האט באננבעט ד־ טלובוז. ז־י ד־ננען או־ך א גו־ א ־ע־ב־ר, ער דאא אונטיע־צ־נדן א־ן סאװארעװשסעד?אצעסט־װ דעם ט־אקיטעד, װאם מ׳װ־א אהער אדאפב־עננען. און אט אזוי הומט א־־ם ערהען דעם טײדא פ־דן אן עקיטבותד־יזן קאב־ד, ב־ז א־־ נע־ רוננט דא־ א־־׳נברעכן ד־ ־זא־טע, פעסטע .עי־־נ־פ־ם. ז־ בדעננט א־אפ א־ן בוטעד א טז־אקטער, און עם נ־־ט אװעה א ־ז־־םע אדבעט א־־ױ קארעקט־װיז־רן דעם בוטעד. אמז־בע־סטן א-ון אמ־עטא־קטטן זענען :עיע־רדעדט דורך נאטע אוד־ע ד־ בע־־־גופ־ם, ד־ ערטעדע בארעבאט־ם, — ־ידן פעםטע, עק־טנותד־קע מ־ט באראקטע־ און א־ינניעאפטן. א־ום אט די רי־- בע־ע בעא־־בת־ם זענעז נענעבן זײע־ע װ־יבעי — ײדעגעם אויך מ־ט באי־איקטע־. ־צװאבע־ א־ן צעפ־אםענעד קוטען אדו־ם ד־ פ־דע־ ד־ סעמפע־. ים־י באנצע, ם־י קאפר־ינעד (דע־ פ־דע־ פון די קאמ־ ־ונ־סטן), ם־י ר־ ־וננע, ד־ פ־אנעדן, •— ס־ינע־ פון ז־י װאסםט נ־יסט או־ם א־ן ס־־ן װ־בטיס נעיטטא־לט. :אטע לודיע מאטערט זיך דא — און בע־ס־ א־ום ערסע רודנעד. ע־ װיא א־ר צונעבן קראפט, ״.־•ײאדסײט, עד װ־ל ז־ או־פ־ו־בן א־בע־ א־לעמען, אבעד ס׳נע־ רוננט א־ם נ־יבט. אדרבא, ז־ פיאנטע־ט ז־ך צופ־ל אירום, זי בלאנ־ קעט א־ום, ז־בט :אבטרענע־, נ־־ט אדום פ־ן ־נ־ט־ב צו ־טטוב און דעדװעקט נ־־־-־ט דעם רעספעקט, ד־ פ־עטעט, ר־ םאדהעדלעםוננ, װאם ז־ דא־ף דעדװעקן. דער מהם־ תאט דערצו א.״"ננעופ־דט א מ־ן ״■ר־בע״ צװ־־צן א— און דעם דא־׳בן ״בעא־נוז*" ־טעפנד קאב־ר־ע־ו פון דעם בוטע־. אט דאם נעזונט מ־ידל, ע־־קע ידודנעד, װאט א־ז דערענ־דט א־ן ב־טעד, מ־ט א װ־בטיסער פא־טײ־־טליחות, פא־דד־־ט ז־ך דא מ־ט אט דעם פ־טוטן, פאי־נ־עבטן יט־עפטר סא־ ב־ר־עץ, און ־עדעס מאר, א־נמ־טן דר־נען, ראזט ז־ זיך צו א־ם. א־ן א־׳נעם א קאפ־נד:, װען ז־ נ־יט צו־םום א־ן ־א־איז־סאט־טעט, נאך דעם ט־איקטעד, ־אנט זי אן מ־ט ז־ין םוד יטעפטר סאביל־עץ, נעמט ז־ אדויף או־זי זײן װאנן, און.ז־ ג־ט ז־ך א־ם אפ. דאם א־ז א ז־י־ ט־סעד פדט, װאם צ־ט ז־ך דאך א־בעדן :אנצן בוך. א זײט־סעד ם־ט א־ז או־ך נאםט־ע, ד־ ד־נע־ין ב־ים בעל־נוף יעסב ארסמאן, •װאס האט צו טון מ־ט סאפאד־נעדן, װעאבע זידלט אוים עצקעין, פאדװאם ז־ יװיא אים בײ א־ד צונעסען. מ־ט װאם עם װעאן ז־ך ענד־סן ד־ ״איבע״־באצ־ונגען םון יעאסען -- װײשט מען ני־טט, װ־״א ם׳א־ז דאך עדיטט דער ע״טטעד ט־יא פון ראמאן. א־ן דעם בוך זענען דא פײנע ׳טיאדעדוננען פ־ן דעם רעבן פון ד־ בוטעד־איײנװו־נע־, ם׳װ־קאען ז־ך פאנאנדע־ ־טטיקע־ אעבנם פון םטעפ, פ־ן בוטעד. עם א־ז דא דע־ םטאװאק אדום בוטעד, ד־ ה־עבאיע, די פעאדעד ס־מ קוקודוזע, מ־ט וױיץ, די ־טיװערע א־בעט םון ד־ ־ידי־טע פויעדים א־ן פעאד, דאם א־עבן פון ד־ ״דן א־ן ד־ זעמר־אנקעם, ד־ םטעדטעם הײ, .די יטטאאן, ד־ מאבונען פע־ד, -- ׳־באא, נײ־ יהאםן םאד ז־ך א ־טט־ק אעבן פון ־ידיטע םו־ע־־ם א־ן א ־יד־יטעד סאאאנ־ע פון ,בעדםאנעד נ־בע־ניע פון דעד אעצטע־ צײט. עאקע אײענט אפ־או א־ן ״פדאװדא״ װענן דעם, אז ״א־בע־ן נאנצן ־אטנפארבאנד, א־ן קידניז־ע און א־ן פאאעט־ע, א־ן מא~־ ראװיע, א־ן יאסוט־ע, א־ן קר־ם און א־ן װײש־וסאאנד — א־מעטום רײסט או־ף די פאדט־י,ד־ מעזיטעם״, א.־ן ״זי װעט זיך דא או־ך א :עם טון״. אי־ן ״אטא״גט ער, דעד ׳טטדו־ענעד בוטע־, װ־ א זאק קארטאפא..." און ז־ מ־אבט אפדאו װענן דעם, אז ״א־ענ־ן האט;ע־ ־טר־בן, איז באזונדעד װעט דעד א־עמע־ און ט־טעאע־ פ־־ע־ ק־ינ־ מאא ני־טט אדו־ססר־בן פון דעד נעװאאט־קע־ א־עמק־יט..." אבע־ װ•;עזאנט, זענען;ידאד די ױננע, ד־ קעמפע־ װ־יניסע־;עא־ננען דעם מהביד. יטא־פעד, ,בואטעד און דע־־בע־ ס־נםמאע־־־טע־ זענען נעגעבן ר־ אאטע, ,די עאטערע, װעאכע װ־אן ני־טט טװתד זײן אויף זײיעד אײננטום. — זײ וױיםן, ,װאס זײ װ־אן, די װ־־םן, װאם :•־־ ואספ לזרינו — דפר םסיעף ןרא(זא\). (זרעיםער זזײד ביבליאםע? םראלעסיאר־עזע פירײרער. םארלאג ״(((זטס״, (זאסעװע, 932\, 208 וײ(ז\. ד־ םאװעס־׳ט־ײד־שע טרײבער ײאיססן אםטמאיא ניטט ארוים א־ן זײעודע װעו׳ס םון דער אטמאספער און פון דעם ־טטאף, װאם זײ םאיהאנדאען. עא פ־ רוב סוטען ז־י צו א־ם, װערן גע־טטויםן צו אים. דער םאותט־ש־ײד־טער טדײבער א־ז אםטמאא ני־טמ אא״ן ד־־ר בא־עםאם אויף דער םב־םת און מאטער־אא, װאם ער נײט צו ׳טיידעדן. און איו־ך דאן, ותן ד־ אטמאםם־עיד און דעד ־טטאף א־ז א־ם א־״נן, נאענט, הי״מיש, איז עד נייטט אאעמאא םר־י או־פ־ צונעסען און צו ׳טיאדערן זײ װי ער װ־א, װי עס װערט דיקטירט פדן אים א־ניעיװײניק, נאד ער נעמט ז־י אויף און ׳שיארערט זײ װ־ עם װעדט פאראאםנט םון א־ם, ארער װ־ ם׳דאכט ז־ך אים, אז עם יװערט םון א־ם פא״־־אננט. צום אנהויב און בעיקר א־ז דארמ ר־ טעכדענץ, און עד־טט יטפעטע־ און א טםא איז דער ק־גסטיערי־ ־נער אסת. די נרויםע סאוועטי׳ט־דוס־׳טע יטד־סטיטטעאער דענען אפט עוסד אויף דעם פא־טײ־פארבאט און זײ איאזן זיך פידן םונם אײ־ גמנעס ס־נסטאערישן װ־אן און אמת. דעד םאיװעטי׳ט־ײד־׳טעד יטריי־ בער אבעד איז ג־־טט בכח זיך קעננטטעאן דעם צ־יט־געיבאט און עד נײט זעאטן־װען אי־־ס פון די מח־צות, װאס מען מאכט פאד א־ם. גייטט אלע מאא א־ז עס א חסרון. אםטמאא איז עם פאן־ א ק־:טטא־ע>־ א מעאה, װאם טען ־טמעאט אים אויפנאבן, װען טען פאד־עדט פון א־ם. אנדער־ט ותרט עד םאדנאיװערט אין זײנע אײ־ נענע ד׳ אטות און רוסס ז־ך אדיין א־ן זײן :ארע, :י־טט צופ אריו־סקריכן. אפטמאא זעגען ק־נסטאער, ותן ז־י באײבן יטטעסן אין ז־יער אײנענער הײם, צופ־א סעאה־נ־ףדז אאץ א־ינאונדיזעיאבע א־•:־ דדיקן, ב־אדער, םראנבאעמען. א־ז טאקע נוט, ותן ם׳־א־ז דא א כח, װאס פארעדט א־־ף, ,־ואס פאראאננט, װאם ט־־יבט. נאמע אוריע א־ז א ניייד נאטען א־ן דער שאװעטייט־־יד־יטע׳- א־טעראטור. דאם א־ז זײן ערשט בוך. דאיס ײדישע ׳עיבן א־ן די סטעפ־יטע קאאאנ־עם איז א־ם, טטמעות, נוט באקאנט. ער סוטט א־ן זײן ודערס פון םטעפ א׳־ויס, װ־ים אאע װענן און ז־יטן־װעינן, קאן ג\מ די אאע טיפן איון נע׳ניונזאאוטן, װאם אעבן אין סמעפ, און האט װאם צו דערצײאן װענן יעדן א־ינעם אין זי־יז הײט־׳ט־ ־טמוביקן אעבן. אט דאס ה־ימ־יט־טטוב־קע, דאם ׳װאר־װ־דקאעכע איז :אטיי־אעך, א־ז אשתר־ק א־ן רעם װערק. און װעין עד :עמט זיך צו נעבן דאם :עװונ־טענע, — דאס פאראאננטע, — קוטט עם א׳־־־ט נעק־ינצאט, אונגאט־ראעך, אננעצוינן. פאר אונז װעידט באיװיזן א ײד״טער כוטער בוריאינאװקע, װעאכער נעפינט זיך עטאעכע סיאאםעטער פון דעם קאװארעװססער סאאעקמ־װ. אין דעם קאאעקטיװ איז אאץ נוט, כ־טװזה. עס ארבעטן דארט טראקטער׳ם, און ד־ םרויט־סארנרײטוננען זענען צו דער צײט אויסגעפירט אויט דעם פאאן און אויפנאבן, װאס מ׳האט זיך נע־ ־טטעאט. אנרער״ט איז א־ן דעם בוטער בודיאנאװקע. דא זעןגען נאך פאראן ״בעאי־נופים״ און האאבע ״בעאי־גוםים׳/ די ארעמע כו־ טעדיאנצעס שאאנן זיך אתים שון די בחות און שט־יען ׳טטארק אפ. דא איז דאס ברויט נישט א׳־אפנענוםען, און כאנצע, דעד םארז־צער פון ארעכזפו־עדיס־קאם־טעט, קאן זיך גא־ קײן עצ־ ני׳טמ נעבן. שיקט םען אדאפ פון ראיאן־קאםיטעט א ״םעסטן פארט־יחבר״, די 19־יאריקע עאסע רוז׳נעד םון קאװאאעװםסעד קא־ אעיזטיװ, זי זאא אויסמונטערן דעם עואם, וען ארודכ־טאאגן א־ן דעם אפדעשטאנענעם כיוטער בוריאנאװקע ד־ אידעע םון א קא־ אעשטױו, כרי ם׳זאא מ-־ט נעס־״נזאםע כחות בײ דער היאף פון ט־אקטערס קאנען דערםאאנרײבעיר ארבעטן און אראפנעםען דעם ׳טגיט. רי בעאי־נוםים, — עטלעכע ױסטע םעסטע בעאי־בת־ם — יעקב אקםםאן, שמחה בערעזין, ױדא פ־סקון, װענדן אן אאע כשרע און נישט־כ׳טרע םיטאען צו שטערן, אז אין כוסעד זאא זיך שאםן דער קאאעקטױו, װאם װעט בײ זײ אםנעמען זײער עשירות, זײער האב און נאב. עלקע אבער איז א נעזונט און אײנגעשפארט טײדא, זי איז נעראמן אין אירטאט;, אין כאנע אײב, ״פונקט מימדי בײנער,