Literarishe bleter · 1932-08-05 · 32 (5.8.1932) · p. Seite 508

ז־יש 508 * ריםימואויפיגז בלזזסימר ז\זז. 32 ן־וג־*.) ס. ק י ע ־# י / ד י ן. ע אײזייק פעדעד ןפג\ רער םמריט ײריסיע ריזםלזרער א'\ י*ירי0 צויזי־שן טןזרער. זיוגײן, 5ייכט, ביגמ, — זענען זיעיע קארירן; חויט און העא־נערב — זיינע איבא־גנםרפארבן. זיינע ביצדער זענען?יכ־ ט־ק און רוו&טיק. עם אסעטט מיט רחבות, ער רײסט זיך, באפרײט זיך פון ד• עיננע;עטא־ווענט. ציבט. פראכצויזישע ט־פן און בירדעד. נאר אט נאגט עד אן א&־ ער מאיט דעם סראינציו־ז־־שן פײזאדש, אין יוועלכן עד איז באר־ ניו־נ און מאיט א סצענע סון ײדן יבײם כיותר־מערבי. עס זענען $פער :ייטט די פארצדהטע, סטדקראכטע ײדן, װי סיר זעען זיי ניעװ״זנרעך א־ן אזעירכע בירדער. בײ אים זעט עס אוים, אז די אאע ״רן, װאם יהאבן זיך דא פארדאסרט, זעגען אײנגסרעך טוריסטן, ווזאם פאר־ בראנדזענידיק אהערצג, האבן זײ זיך רא נעשטערט ראגולען. אים זענען פרעמד די אזמעטיקן טענעד א.ין ער ט־אנט אומעטום אריין ריבט, רוסמ און באיװעגי,ינג. ׳4' סארט ״ישטילע נאטור״ אין באװענלעכע טעגער און נליענד־קע פארבן. נאד אט האט איר א רײ טיפן סון אאשירער :אםן־סרויען, אדאכער מיט זײערע יזעמרען אינם סרבר און רערצ׳ו א זעאטן ביקר סון א ײדיש בארעבאטיש מײדא פון ארידעיר. ביװלל האט ער א נדוו־םע נט־ה צו עסזאט״טע געשטאלוטן, כ־ענ עס זײן פין די אי־איבער מז־בדױת, אדעד די אס־יסאינ־שע נעכיארקן. עד װ־א זיך א״גדערן, אז ער איז א פראגצגיז־שער סארער אדן ש־רדערט א רעאיניעזיע פדאצעסיע םיט םינםטעדע םאנאךן א<ן װידדע פא׳נאטיקעד, ם־ט ה״איקע יבירדער — א טיגקערער שאטן פון נויטראאטעררעזע צייטן — נא־ סארוים םאר רער פראצעסיע נײט א־ן וױיםע, איכטיק־ע בנדים עד אאײן, איחיק סערער!... א מ־ן ם־סביאר פון אײביקן ײדישן גײסט, זדעאכן עס האכן נישט פאר־ נצונקאט יזײן ש־ב מחבאים סונם טיטאאאטער ב־ז דער אעצטער צײט... פעדעד באיוױיזט דאם דאזיק-ע ביאד און װאחםט צו מיט א פ־רבאד־יט־דיסן שכיײבא: ״איך, דעד ײד, אײז־ק סעידעד, :ײ פאדויס פאר רער קאטײ־ אישע׳ד סדאצעס״ע״... בײ ידעד נאנצעד רײבטקײט און אופטיקײט סון זײנע סא׳־בן זיענען די סנ־מעד פון ז־ינע פארט־עט; פאדטדאבמע, עמסטע, פאר־ חאו־מטע, אדײננעטון א״ן זיך אדן דעקן או־ף א באק־נדעדע ז״ט ב-ין פעד״עדם שאפ. זײן ״ונגע אראיבער־ן מיט דער :ארגיאע (״די פ־יו־ פון ב־ת־רחם״) האט אפנעקו־פט ד־ער אויקםעטבוחנער םחײ; ז־ין ביאר רעד ״וננעד ״כ־טאי־ע־שם־רע־״ — א ײננר מ־ט םאר־ עראבטיע יײד־שע אי״נז — דער סוזײ א־ן נדענאבא. דער מענט״ע ק׳ומט בײ אים אריױס אדמעטזם שטארץ, אייס־;יענרישט, אן א ם־מן סון אײדן, אפירו אויף ד■ ז׳וםות פין אי׳זישיר איז :ישט צ.י כיעדקן קײן שטי־יבן פו באזונדעדער הםקרגת. עד דעט איוריעט־ם דיעם ײגװפעוע אין זייגיע פארשײדעגע שאטירנגגע;. אײז־ק פעדעד איז ד״ך אי־ן ארזײטיק אין ז־ינע שאסיינגיען. א־ן דײן או־טאפא׳-רדיעט שנדערט עד זיך פאר מיט א פנים און פאז־ע פין א מיעפיטטאפער, װאיס ש&יאט אויף א סאנהאר־נ־ע. אויף דער פאטאב־אפי־ע — א יירישער •,ימ־עדמאן א־ן ז״ן איו־ביגטשקיטי־, מיט דע■־ קינםטריעד־־אדמרקע א־־םן קאפ, יהינם מיט פאחביםיעג־ע איפן... ודענן פעידערן האט אנ;יעשדיבן,א כיאםאנראפיע איויף פראגצו- זיש נ־אי־יס ־ענא' אהו־םנעגעבן האט איד דעד פאראאינ ״זואאארי פ־אכט־ק״ צ־זאמען נו־ט די כואנאינראפיעס סון אזערכע נדואים אין דער מארעדיי, זז• קארא, קזדבע, מא׳נע, ם־קאסא, כראק׳ װאן־ גאונ און אגדיעד־ע. זײן מאנאנדאפ״ע א.״ף ײדיש האט ארויסנענעבן ויע־ באװ׳וסטע־ םאיי־אנ ״רע טריאננא״ אין םארח, והאס האט ש״ן א־ו־םנענ־עבן אי־םנעצישנט־ע מאינאנראפ־יעס פון א נאנצע־ רײ ײדן־קינסטיער. בעת מען קומט ארײן צו אייזיק פעדעדן אין אט־עאיע, הוכמ ז־ך, אז מען אח אדײנניעםארן אין אן ארב־עאראגישן סוזײ: זײן ארבעטםצימער און שראםצ־טער זענען איבערפורט מיט פאידשײדיע־ נע אירמעדט־םרעכק״סן, פדימיטױון און אנטיק־זאכ;, װאכ דע־ ק־נסטריער זאמרט שוין סון אאגגע יארן. ״איך;ײ אריום, — דערצײאט פעדע.־, — איבעד רי מערק און קיאמען און;ישטעד אוים פא,־שײדענ־ע אנט־קחאכ;: בירדיער פון אומבאװוסטיע מײםטערם, קאנםטדוקצ־עס, רעטפריעך, װאיזיעכ, ניעװע־, שטיעקגם, אידרקעם. אט אדץ, װאס איר זעט דא הענג־ען א־ום א.ין א־ום אויף ד• וזענט, האנ איך ז־ך דעדװארבן אין משך פון די 20 יאר, וראס איך װוין אין פאדח״. אייזיק פעדער הו־כט זיך אויף, טראנט צו א קאראפין גוטז יװײן מימ צוױי ביעכיעדס, גיסט אן און דיערצײאט װײט־ער: ״זומער־צײט אאז איך זיך אוױעק איב־ער ׳ד• דיערפער פון רחום־ סחאנקרײך א,־ן אויך דארטן נ״עטער איך אױס ביי די רארפישיע אײנווד״ניער פאו־שיידעניע זאכ;. זעט אט דעם חפץ: האם אח א קאנ־ סטד־קציע םון אן אאטעד האיענר־שער זעגא־שיף. כ׳האכ דאם בא־ קומען א מתגה פון א סחאנצויזישן פו״ער. אין ד• מאראנע דארטן, א טיפישע ארבעט סון אן אומבאװוסטן הא־פס־קינסטייעד, האכ איך גיעקײפמ אין א קדאם ס־ן איטװאר;. אין אט די מאםקיע פי־ן אן א־נדיאנישן הױפטריגג האיב איך אפנעהאגידאט ב״ א מאטראס אין מארסיעריער האפן. עד האס סיר;יעשווארן, אז ער האט דאם כיעבדאכט אזש פון א־נד־יען. אויב איך נאויב אים נישט, ב־ן איך אויך א ייד״, — פארענד־קט פעדע׳ד בדט א ־עמײבא. סיד אי״דיקן או־ם די בעכערס, װערכע יװערן ת־כף װידער אננעגאםן, און פעדעד תויבט אן ציו באזױיזן זי״נע אדכיעטן. קודם כא די נ־אפישע. אט אח א גראבעד בוך סונם באזװםטן פראג־ צוח״טן שרײבעד פיעיד באנאדד• ״אע ר־עט־יר א ״ע׳־חארעם״ (צור־ק קײן ירוש־ים), צו זרערכן פעז־ער האט נעניעבן 73 נראפ־שע צײבע־ נזכניען סין ײדישיע טיפן אין פארעסט״נע. אין א צװײטן ב״יך ״נדער ד׳אםיר״ (דאם ראגד ס־ן ריבע) ס־ן ־. קעסער זיעניען פוא־אן זײנע פאסט־ער־צײכיענוננען יסון פאריעסםינע. פעדעד האט א פא־ מאר באזיובט פארעסטינ־ע און האדטן ניע־ מאכט א רײ םטוד־ען. עד אח געװען אין די קאיאכייעכ, אין ד• שטעט און דיעי־פיעד. עד האט זיך אינטערעס״־ט מיט ד• ת־מנ־ער י־דן, האמ פאדפיקםידט א םך טיפן זײיע־״ע. יעד האט או־ך נעצײכנט א׳־אביער פעדעד האט בכיא ריכ צו ־ײזן. פון צ״ט צו צײט באפט ע־ זיך א־־בעד אין דיער סדאנצויזישער אס־יקע, אין אאזש־ד א־ן מאדאקא, א.ין קומט נאבדעם צודיס אן אפועס־־שטע־ און א בא־ ר־־כע־טע־ מיט איינד־יקן און יע־ קען זיצן א רעננעד־ע צײט אין פא־ח און באארב־עטן וײניע ־עםקח;, װאת ע־ מאכט אויף ר• יערסער. איח־ק פיעד־ע־ שטאמט ס־ן א הא־ב־אס־טירידהע־ סאנויר־יע אין או־״עס. אין ׳ד• יאדן;♦־5(>יו1 א־ז עד;עורען ט־עט״ק א־ן אדיעסע־ ״בונד״. שפעטיע־ האט ע־;עמחטאנט־ו־פן פ־ן אד־עם צוזאמען מיט זיין ב־ודעד. זײ זעניען אנגיעהומען קײן פאד־ז. דא א־ז יע־ אנ־ ג־עקוימען א־ן ד־עד ק״נםט־אקאדעמ״ע. עד האט;יעמאבט א ־ײ אר־ בעטן, ורערכיע האבן אדױסכיערופן א נו־ויסן אינטע־יעס א-ן די ס־נ־ סטר־ערישע קריחן. ע־ האט;יעמאבט א ־ײ ׳עטאיפ; א־ן זײן קינסט־ רערישיעד אנטװיקרונג. אמעדסטן האט או־ף אים;עזז־דקט ידי דיניע פא־בן זיענען ריבט־ק־ע, העיע, אײבטע, ז״ן צײביענונג — ס־אנצויזישע שואע, ותרכעד ־ע־ א־ז ער הױם :עבר־בן ׳ניעט־־י. א נדאציעזע. ער יאזט זיך אבע־;־שט איננאנצן פאידפ־דן ס״גם קאראריט, דנם יער ניט אים אפ א סך אײסמע־קזאמק״ט. ע.~ פאד־ מיפט זיך אין רעד טעמע װ• אין דער קאמפאזיצ״ע. אין די :דוכט־ שטריכן סון זײכע אדבעטן ראזט זיך מ־ערקן ד־ אײכנשאסט פונם ײדישן מײסמער, הגס ער האאט זיך כמעט א־גכאנצן פאר א ס־אנ־