Literarishe bleter · 1932-08-05 · 32 (5.8.1932) · p. Seite 507

9 ר־סיגוךאריסװו ברעסיער ן\<ז. 31 (גג*.) זײס — ]גו־װײנײן זזמעז סיר דא. סיר יותרן אי״נגעשציעען, — כאםאאגן זיך אוגזערע יידן, די נעסוסעגע סויפטזעכאעך םון נרוים־ פויאן און גאאיציע. עו־וױ״ניק? אויב אזוי, איז רא אויך צי־װײניס האלעגרעו־. דאם איז אבער ׳ג־וין א םנזאטיסטי־עער ענין. און ײדן תאיבן ליב סטאט־םטיק, און אײננארט־קע יײר־־עע םטאטיםטיק, יוועלכע װערט נעדרי״ט און געבוינן אויוי אן עבט־ײד־־ען אוםן, לויט רער גויט־ װעגדיק״ט. האצאנד, צו־ט מײן מ״נוגנ, םארמאגט פונקט אזוי םיא ײדן, אויך װיפיצ זי קען ז־ך דערצויין. און אזעצבע ײדן... טאקע, װאסער ײדן םארמאגט האלאנד? יעדינפאצם גי׳עט אנדערע, װי די איבעריקע אענדער. ײדן זעכען אוניעטום ד־ זעצבע מיט צאקאיצע אײגנ׳עאםטן און טער־טאד־אצע צוגאבן. ד־ נעםאר פאר אס־מיצאציע? ישוין אזוי םיל יארהונרערטער ייעבן דא ײרן צװי׳ג־ן ר״אלעגדער און ױי זעגען אלץ נאך געבליבן יידן, אויב נישט בײם אצטן ײדישן נלויבן, איז, יעדנ&אלס, בײ דעד ספעצים־ש־ײדי׳צזער פם־כיק. ס״ די פארטוגעזשע, סיי רי דײטשע, שוין אפגערערט וועגן פוי־׳ישע י״רן, זענען אין האצאנד פ־נקט אזוי ײדיש, װי אצע י״דן םון רער נארער וועצט. הײסט דאס אסימיצאציע? דער י״ד אס־מ־צ־רט זיך איצט םיטן אוניװערסאצן ײ׳רנטום. עם ארבעט זיד אוים אן אצװעצטצעכער ט־פ םון א ײדן. אט דער ײר מערקמ זיך איצט אומעטוס. דאם איז שוין נישט מער דער װאנדערעד. דאם איז דער וועלט־ב־רנער. ויין יחיים איז אומעטום. יהי״נט מער װי שטענדיק באגעגגט זיך דער ײד אויױ אלע יווענן םון דער נארעד װעאט און ער ש־יצט ז־ך נארני־טט אזוי הײםצאז. םאר־ קע־רט, די אאטע הײמען זענעין אים א םך פדעטדער געװארן, װענן נײע הײמען חלוממ ער שו־ן ני־עט. דאם ״אװזגװזונו־ראנר־י איז איצט א יידי׳םע ■נאציאנאאע היים. און דאם איז ני־שט קײן םאנ־ טאזיע און ני׳טט א־ך האב עם או־םנעטדאכט. ראם צעבן און ר־ אצװעאטצעכע לאיגע האט עם באיג־אםן. א־ן נ־רעװיאנד, װװ מען באנעגנט ז־ך מ־ט א ײרישן מאטראם, האםן־אידבעטער, קו־צן־נרעבעיד, זעט מען ראם בולטעד װי ערינעץ אנרער״ז א־ן א״ראפע. פו 'ולי. ראסיערראנו. ^־ י י ד י ש ► זואכנשויפס פון דעו ײדישעו ןולסװ ־ געזעלשאפם רעדאקציע: ס. בארײ׳םא, ד״ר ח. זשיטצאמסקי, ציינוש צעהרער, ה. צ״װיק, דוד פינםקי. אנגעקומע? נומער סו — מ\\ 5ו סי\ ױלי בבפו — א י נ ה א צ ט : דעידאקצ־אנע״ע נאט־צן אונזעד תאנפע־ענץ פון 10־טן ױצי צו דע־ קאגפעדענץ — ה. לײוױזן װ־ אװ־ איז נעװאדן א מעיננזע (י־ר) — א. ל\א5י ײד-ע אין יד־ כארט-טע רעכדער — װלג ראװיסיטו ראם זעאצעדצ — אליעצר טסיײובארג ־יד״ג־ רעבן, ײד־יג־ע קוצטור און ײד־׳ג־ע ־ג־פדאך — װ. ואסיאוװא\;אבאמאצ: וױםא ײדן ־־עידן ײדי׳ע א־ן אמער־קע — א. ארװי ד־ ״אידיליע״ פון איבערבדוך — װ. בארײמא װענן א ג-ג־ט־ני־טיקן אינצ־דענט — װ. ב. יד־װ םון ־טטעט װע־ט א ״ײדיש״־בו־ער. אבאואװגװסי ױרײו.• אין די שטאטן: 6 חדשים 2.60 דאצאר, אין אויםצאנד — 6 חדשים 3 דאצאר. 1. \ .*נס¥-׳ײ6ןו1 .ז81 ו17-0 .£ 130 ¥1001311 אי\ פויל\ — אבאוירװ דורך רי ״ליװמר. בלמװצר״ פרײו פאר 3 װרטיװ אוטנואסי 50,ו ראלאר, בלױו 8 גילר\. אדרעם: ״ליסי. בלגסינור", װארטע, לווסװא סו םאד געצט: 5. 9■ א■ 6.39. םון ים, כאחאקטעריזירן גענונ יבולט די אוטנעחויערע ענערניע םון רעם האצעגרער. אויך גוײטע צענדעד, יװו ער קאצאניזירט דערצײצן אי מערק־ װירדיקע סעשיכטע םון ׳טוװגנ און װיצן. א קצײן פאצק װאם שרעסט זיך נישט םאר ס־ויםע אויםנאבן. אין די ׳טװערסטע צײטן זוכט דע־ האצענדעיר דעם צײבםטן װענ. יאדהונדערטער דיןףבן אים אויםנעצעדנט ני־קט צו םאדצירן יזיך. טיד האבן ידאך נעהאט א נעצעננהײט צו יזען, יװי אין דער װעאנדזמלחכזה, יװען אצע האבן זיך אריי׳גנעװארםן.אין א ־קרעקצעבן םײער, האט זזאצאגד זיך געװאדעטט בײ י־י קאטאםט־אסאצע פצאםען. איצט יתאט זיך אויך יתאצאנד אפנעפריט. דאיך א־צט, װען רי ארוטיקע לעגדער גליען, ינעםינט זיך האלאגר אלץ נאך אין א מיצדער טעמפעראטור. רעד האצענדער איז אבער נישט פון די ׳**עקעװדיקע. ער איז בצגיז םארזיסטיק. זײער און זײער םאדזיכטיק, װאס דערנײט ביז צו פאדהאכט. רער האצעגרער היט אפ זײן הייטצאנד םון אן אויסערצעכער אוטנעוװנטשסער קאנקודענץ. ־ױינע נעזעצן און טאקטיק זענען נע־ נוג ציבעראצ, עם זעכען אבער םאראן מעסאדן, װאם מאםסידן. דאם טוען אויך אנדערע, רי נאגצע װעצט טוט עם אויד א םך א ברוטאצערן אוםן. רעם פידאטךא־נםט־נקט אױ אבער נ־שט יעדן איזוי צײםט צו מאסקירן. רער האצענדעד טוט עס אויף א דיער ראפינירטן אוםן. דער סדעטדער װעדט אין יהאלאגד נישט באטראכט אצם א גאםט — בצויז אצים א טרעסדער, צו יװעגוען דער האצענדעד דארף זײן םרײנטצעו. אגן דא הײבמ זיך אן א קאטענאריזידוננ, א םענירענירוגנ. א מאםשטאבירונינ פון פרײנטצעכקײט. און רער הארעגדער איז םרײנטצעך... םײנע רעדפאידונגען האבן ט־ך א ימך או־םנעצעיחנט. װונדער איך זיך שוין נ־שט. איך באגרײף מעינטשצעכע באצ־וניגען, יהאצט א־ך, אז דער האצענדער איז דיער מענטשצעך. נ־שט ערגער, או־ך נ־שט בעסעד םון זײגע שבגים. א־ינע־ צע״־נט ו־ך בײם אנדערן. בײשפיצן, נ׳וטע און שלעכמע, װערן קײנמאצ נישס א־גגארירט. אין רער װעצט יװעחם ׳דאך אצץ אויסנענוצט, אוט־ציזירט. צום נוטן אדעד צום שצעכטן. מיט גוצן אדעד שאדן. דאס הײסנד שמענ־ ריק נעפינט ויך עתנעצװו רעיר פ־אפיטירער — דערקצעהט מיד אן אם־ציעלע פערזאן פון ׳תאצעגדיש־אינדיע. ער וױיםט נוט, װאם עד רעחט ער אפעריחט מיט ציםערן, םטא־ ט־סטיק, ריאגראמען, דאפאדטן, פדאטאקאצן. אן עקםפערט אויף פארשײדענע געביטן, זאגמ ער: — האלאגד אח םאקט־ש א צאנד אפהענניק םון אצץ און ־עדן, חארף סען דערפאר זאחנן פאד אומאםהענניקייט. זארנן פאר אפעינע ינדװעגן, יברײטע קאצאניאיצע מעגצעכקײטן. רעחםיט בא־ ףײ׳כעדן מיר אויך אנדעירע, פונקט װי זיך אצײן. דאם זענען רײד פון א באשײדענעם, געלאםעגעים, טיכטיקן סוחרישן האצעגדעד. דײד פון א מעיגטשן, װאס מעםט און ײעניט בארעכנט און אורטײצט אלץ לויט פי־אפ־ט און פארצוסט. — אין ידעם איצטיקן קרױ־ם זעכען מ־ר, פונקט יװי יי נאנצע ײעלט אויף א שװעצ םון קאטאסט־אפעי. אונזערע שיםן צינן אין טזיטע ׳האסגס. די יװעלט נויט־קט זיך נישט א־ן אונזער רינסט. םאר אונז איז ׳דאס סער ײי טראניש. װאם קען דין עחנעד, װ• זיצן מיט פאידלײנמע הענט?... װערטער, װעלכע מען יהערט איצט אין אלע װיגקצען םון דער באאומחויקטער יװעלט י און דאך — מען לעיבט ׳דא נ־שט ערנער, ׳נחאד בעסער, ײ־ א־ן אגדעדע דעגדעד. מען װײנט און קדעכצט און מען ינעניםט פון א ינעגונ פעט לעבן. האלאגד מאכט אן אײנררוק פון א ׳וױיךהאויסנעבעמער געסט. א־ז נישט קײן װוגדער, װאם ד־ אלע צונעקומענע םון יענע אוט־ רויקע, און גישט אזוי באסװעמע עדטעד, פיצן זיך אין האלאגד גאנץ באקותם. .דער ײד אפער צאנגוױיציקט זיך יךא און בענקט. א נוט־ כאקאנטע נעשיבטע. דעם ״זדן איז עגג אין האצאגד, פוגקט װי אין םקאגדינאװיע.