Literarishe bleter · 1932-08-05 · 32 (5.8.1932) · p. Seite 504

ײ8 504 * _ליםסיראריפיפ ברגםיסר ןגגז. 32 ('3*1 ^81 אײממע עפיטאםיע. ס׳קעז ד נאר וזײנם לײענען אויםז ׳מטײן סון זײז יוביר אין דעד ס״חכע: ״נעםט א בײשםיצ סון מיד, איר װאם סדעט א־צט אויר םיר. כ׳בין נעװעז אזיוי יװי איד. ב׳ודאיב נע׳םםיםט נעלאכט ארן איצט— טויט. כ׳האב אלץ ינע־אט- רום און ל״בע. כ׳והי״ם זזוברעכט. מען וא;ט, אז כ׳ביז נעװעז א ניוטער טאלעד. נו, באוװונדערט מײנע בייאדער. א־צט בין איך ׳טפיח םאד ורעחעם. כ^בין נעװעז אי״נםאר, בא־טײרז װי מײנע ביצרער. א־ן 1427 ־זאב איך אויםנע־ויכמ םיין נטמה. אויב א־ר האט צייט בעט אמא־ל אויך םאר םיר״. רעד צװ״טער ברודער, יאן, װאם האט טאייזע (אזדעגריסט ״נאטם אעכדל״ נאכן טויט םוז זיין עצטעדן ברורער, איז נעאסארבן אין 1441. ער אינט אויך באנ־אבן איז א יזידפע, אין א צעױיטער דוםפולער םדעס־יצער יעטאט, בריגע. פונדן פיט שטריס און אײענען זײנע ביכעד. ער פאענט דאס טון, װײא אײגענע האבן א־ם געיטטערט אײעגען. דאם זעלבע כמעט דערצײאט מען יװענן די װאן אײקם: מ׳האמ זײ נע׳טטעדט מאי־ך זעכען זײ אװעד אין װאאז־, אויף בײמערטיטנע־ נדםען מיט זיך םארב און צײװכט. דארט תאבן די לו׳סט־הע וואן אײסם נעזונגען, געלאכס, נעמאלן אין נעװײנט פאר פד־יד. צװ־יש; דעד א־בעט פרעגן זיי פ־דן •־.*ם־עסן םיט פײנל. םיט אלע ג׳לידער ראבן זיי אי״ככעאטעםט ידאם באויע םון היכדל און דאם גדינע םון וחאלד. אזו• איז געב׳וידן ״נאטם אענדל״. דע-־׳פאר זענען דארט די כאלירן אזוי ט־ד־בלוי און פארב־ק־״כײן.־. א״נער פין די װאן א־יסם ליגט באנראבן אין דער תלבעך תירך אין נענט, וו׳י ראש ינרו־םע װעריז געפיכט זיך. זײן קבר גע־ פינט ז־ך טאקע צופוםנם פון דעם ב־לד, דעד דאזיםער ׳עטיםערי־ ־כער װאן אײק האט עטלעכע טעג פאד ױין טויט אננע׳אריבן זײן ם ש ל י ם*> ׳א, איך װײם ׳סוין, יװײם, אין װאם םע שטעםט דער כוח: רעדן דארף אזוי איך, ניי׳טט דער עולם, ני׳םט אםילו איך אלײן זאל יני׳טט װיסן, װאם איך סײן, װעט טען זאנין: אײ, דוב־בער! חרך־ארץ! ע, ער איז ני׳םט אבי װער! םעגסט אים ברודער הערן — עד, דער היליגסטער סון די בערן!" םאדװאם די עדד דדײם ױך זיבן יאר אין טײך אין הייליקן, אין נאנג, זיך נעטובלט יא־כוךטשאננ, יזעגן דער לבכה־׳עײן, אין נעבמ נעהײליקטע, םארטראכטע, זיבן ייאר נעריינ־קט זיך, דאם אכטע — װידער זיך נעטוב<ט, כלאט אזוי, װאם יסאדט עס? איז א צאפ אים אוימעװאטםן ביז די פיאטעט כ־שט א פשוטער — א גילדעגער, א זעלטעגער איין כינע, אין דער גרויםעד צעפ־טד־יגוה. און א צאפ אזא זאל הינמן הענגען? אויםן רוםן? יערעד, נאר ׳נייםט יא־בוךגינאאננ וןול אויף אים סוםן? און װאם טומ םען נאר, אז עטעץ װער נעמט און סנבעט שטיל זיך אוגטער םיט א ׳טער? אלצדיסנ םעין זיך טרעפן, יא! טיט װאם איז ער באװארנט? נײן, דעם צאפ םו׳ז טראגן עד סון סאירנט — יא, סון סארנט! טוט ער זיך א קערעװע, א דרײ, אײנם און צזױי — שטײ! װאם געינוען?;ארני׳עט. אלץ דער צאפ נאך וװ נעװען. טוט ער װירעד זיך א דרײ, א קער, אײנס אהין און זמױי ׳אהער — אלץ ראם אײנעגע. איז דרײט ער זייך נאך סער ־אסמיקער — א ׳טװינד&ראד, נײן, םע העלסמ נישט, בראמא װײזט נישט ױין נעגאד. אידן אזוי שוין לאננ חרײעין ױרײט זיך יא־כון־טשאנג, און מימ אים די נאנצע בטאט, דעד בית־עולם און דער טעטפל און דאם באד, , םיט דער יסטאס די ׳נריויםע וימזגט, װאם ארום דעם נאכצן לאנד, טיט דער װאנט די נאנצע עוחד — װי אין מיל דאס בלינדע פערד. זיך דער װעלט ש׳וין לאננ סארדרי״ס דעד קאפ — און סון הינמן אלץ דער צאפ! זו? י עזד שםײבב^רב צ ו ו י י דעד קלוגעד בעד ערגעץ אין מצרים, לעבן גושן, וװ די פװאליעם פונם נילום תישן, וװ סון װעלדער, םון טדבדױת, םון הײלן קוסע׳ן חױת נאנצע שא׳רעם הערן יענע מעשױת סון מכ׳צזפים א׳ון פון -רעהס, װאם דעך ניל׳ום טוס דער שטילעך נאכמ דערצײלן. ןײיפיל מאל די :אבט געהיערט ױי — אלץ בײ איד א נײעם.), דא׳רט;, אייגמאל פאר די חױת שײן געדדשעס האט דער העלגאנמ ״מאריך־אף״, פונם װאלד דער פילאזאף (בײ די חױת אויך סא׳־זאן א קאנמ!): על־פי קלארן שפל, רײךםארשטאנד, העל אין בולט װיי די גאכטטכ׳טסת, װען דעם שװארצן בעד זי קוילעס (ם׳הײסננ װי די לםנה נאכן טולד), זנ־ דעדײיזן, אז די חױת לעבן נאר אין טעות: איײגן דנאט מען און מע זעט דאך — נאד מע װײםט נישס װאם, װײל אין תוך איז יעדע זאך לגסרי ניישט דאוס ״מעגלעך״, זאגט ער, ״אז די מענטשן דוסן *ו׳נז נאד חױת רעות! א׳ון אז איר ײעט סרענן זיי, שטײט די װעלט אויף פים נאר צוױי, נישט ווי ם׳דאכמ זייך אונז, אויף ם־ד — וױיל אי זײ אי םיר אין א שױינדל־בלינדל זיך געםינעין, און די דרויסנװעלט סיר שפיגען װי א שפין איר שפ־נװעבס, נאר סון זיך, קלאר נערעדם פון אינזעד ״איך״..." ,־עחט דער העלםאנט, מותות בדעכט ער. און צוױשן עולם אויבן, אין דער ױיט דער דעכטיער, זיצט ר׳ בע־־ש אין דער גראבער בעקעשע, גלאצס צוױי אוינן לעקישע, און ער טראכמ זיך: בע, דער רוח קען זיך שטויםן: װאם דער שוטה אויםן... און צום סוף, אז געענדיקט שוין דעד םילאזאף, הייבט זיך אויסעט דער באלעבאם דער יױםטער, הוסט ער, און ער זאגט זיך טיט א שמײבל: ״יא, געפאלן אויסן שכל! *) פון בוך ,,אליעזר שטײנבארנ כושלים, באגד 1, װאם נײט א־נניכן ארוים ס־ן ררוק, אין טשערנאװיץ.