Literarishe bleter · 1932-08-05 · 32 (5.8.1932) · p. Seite 502

לי6יפ\־א\־יט<ז ^לפ6ינו\־ \װז. גב (<0) זײט!אגנענומענע רעזאלוציעם יצציען איצט נאזר >*ו:ז װי £>}:מאסט־שע נזעייערלעך. אמ אטשי, באיעליסט אגב דער ׳סהל־צוזאסעגםןזר, זוי אזו־ דודכצוםירן זיעע פאםטולאטן אין פראהטישן לעבן: 1) ״די צעגטדאלע און ארמיסע ׳םוצ־ןודכאניזאציעס חארםן נרינודן םפעצ-ערע סעקציעם פאר טעכנישער אנן פדאםעסיאנעלער בילהוגוכ 2,) םפעציעלע םאמיםיעם אויױ אויםצוארבעטן אייםםידלעכע סוסטעד־סדאנדאםען, אויםצוארבעטן די ײדישע טע־טינאלאניע אויף פאדשײדענע צוױינן םון םעכאניי) און ׳נקאנאמיק, באשעם־ טיק*; זיך םיט צוברייוטן םאך־לעדער און אינסטרוםטןורן. 3) ביים צענס־אלן פארלאנ םון רי שול־ארגאניזאציעם טוז נעבילרעט ןףע-ן צ ספעציעלע עעכגישע אפטײלונג םאר דער פער־ ־$רײמעד ליטעדאטוד בבלל און די נויטיםע טעכגישע לעדן־זביכעד בשנ־ט. און לםו ף װערט םאדגעלײענט דער צענגו־אל־סארװאלטוגג פון ־. סג א., אז זי ז$ל נעטען אויף זיך די איגיציאטיװ אי־יי׳נ־ געזעל׳כאפטן (ססתמא, ארט?) װעגן צונױםרוםן אין ניכן א םפע־ ציטרעטן אין כאוצױנגען םיט די אנטשפ־עכגודיײזע עפאגאסישע ציעלע עאנםינרענץ פאר דער ײדישעד פראםעםיאגעלזער און טעכ־ נ״טעד ביש־וע״. ם׳אױ אײננסלעך נישט פארשטי&נחלעך, צולחב װאס איז טי־ טיק צונויפצודיופן אזא םאנםערענץ, םוים ותט די שול־ארנאניזאציע שוין אלץ אײנאדדענען, אכש־ די ס־אנע י.״ז אינגאגצן אן אחבע־ ריקע, וױיל װער ם׳איז באשאנט טיט ידע־ נעעיכטע םון אונזע־ ׳םול־ארנאניזאציע, װייםט נאנץ גוט, איז אזוינע יאונםערעגצן האט םען קײנמאל נישט;עחיאט בדעוז אײנצואיחדענען, פונשמ װ״ טען האט נ־׳טט נע־אט בדעד צונויםצורופן די באדאטונג װענן שאפן נשנד פע פא• ד• א־נטעחיוםן םון אונזע־ שול־באװעגונג... א הולטויר־ליגע — אן אויםנאבע, א טע־ וױסטיתע, א מער ברע־ ןזבע־ נישט נ־עקוםט או־ף אלץ, טחז ׳םען אנעדתענוען, אז די;דאנדיעזע פלענעד, א.ון פאנמאטטישע םדאיעסט;, ותלכע טעין יזאט אננעװא־פן או־ף אונויעד ש־שטן שול־צוזאסעגםאד זענען נישט נעגאננען לאיבויד. מיט ד־״ד נ־יעםטער באםד־ד־נחננ קען םען םעםטשטעלן, אז נישט;עקוקט אויף אלע חורבות און אנטוחשונגען, האט זיך אזוי װ־ ׳על־פ־־נם פארה־ט א ײיכמ־קע־ קע־לרל, װעלכער תאט אין א ט־נ־אמוד־פאדם פאדקעדפ־נרט אין זיך די שטדעבוננען םון אונ־ זער אינטעלינענץ צו שאםן א טעכניש־או־םנעבילדעסע, פ־אדוק־ טױוע ױננם. דאס האוזיקע נעזונטע קעדענדל — דאם איז ױער ײדישעד ט־נכנ־קזם אין װילגע, װעלבע האט היײיאר באדארסט םײעדן זײן 10־יאריקן יובילײ. (םוף קוסט) £־:<;;, ותלכע זי באדידט, האבן נאך עד הױם א ברענענד־קן אינ־ םערעס, ־נרלויב איך יזיך צו בדעננען אײניקע אויסצונן פון איד: ״נעמעכדיק אין אבמ, אז די םאצ־אלע פארטען פון לעבן עג־ דע־ן ז־ך און אז צוליב דעם אנםשטײט א הד־ננענד־קע החםטא־ רישע נו־טותנד־קי־ט צרצונורײטן דעם קוט־ננדיקן דור צו א שאפנ־ דיקנד, סהא־־יוקט־ורנר אדבעט אגעדקענט דעד שול־צװאםענבא־, א׳ז די שול םוז װערן אײנעד פון ד• פאיקטאדן, ותלכע איז בארוםן צו פאדװ־דקלעבן די דאזיקע װיכגז־קע אויםנאבע: סון די עדשטע שטום; אן דאדפן דעריבער בײ די קינדעד אײנגעפלאנצט .ורנדן פאליטערג־שע אדבעטס־נעװױנהײטן, דודך פיזישעד ארבעט אין שול, או־פן שול־נארמן און אין שול־װאדשטאטן״ כדי די אגנעהויבענע אידבעט פון ד־&־ :ײער ײד־שעך פאלקם־ שול זאל נישט םא־כל״בן נישט סאדעינדיקט, כדי די ײריש־נ דע־ טאקדאט־שינ ־וננט זאל האבן די טעגלעכקײט צו באק־םען א־ר װ״טעדד־קע אױטבילדונג אין דעד אנגעהויבענער דיכטונג .— ס.־זן אוטבאדחנגמ ג־נגרינדעט װעדן די באט־יעםנדיקע ש־לן און קל־סן פון א חעבינרן טיפ >ג־יף ,פאר־נ־־ידענע צװײגן םון סעכנישן און עקאנאםישן;עב־ס (טנבאנ־שע, עלעקט־אט־נגנישע, בױ־טעכ־ נ־שע, כעםישע, אנ־אנאט־ש־נ. קאאפע־אטױוע־עקאנאםישע אפ־ טײלוננען)״. אזעלכע פאייטעכנ״שע שולן און קורםן דארםן זיך ־נפענען אין די נ־־עסעדע ײד־שע צענטע־ן און געם־נען זיך אונטעד .דעד אנם-רוגנ פון ״דעד צענסראלעד שול־אדנאניזאציע״. טשטעוה, אז ״ארט״ האט נאך דאן גאנץ שװאך פונקצ־א־ נ־דט אין פוילן, אד־נ־ טען דאדף טשעד זײן, אז נעוױס־נ ״ראדי־ קאלע״ קרײזן האבן געהאט צו אים א נענאט־ות באצױננ. אויף רער באדאסוונג פון דער אויבנדעדמאנט־נר סעקציע איז אגטשאנען א נעװ־ס־נ םלוגתא: צי ד• פאליטעכניש־נ שול זאל .ם־ט זיך פאד־ שטעלן א פאחטועצוינ: פון דער פדאפינם־אנעלעד שול, צ־ ז• דארף װערן א־ננאנצן א זעלכםטשט־ננדיקער דעדן־אנשטאלט. ד• דאזיקע תלוק• ד־נות זענען א־ן א שאדם־נר שא׳־ם נ־גק־טען צום אוחםדרוק מיט יאדן שפעטע־, ותן ם׳א־ז געקוםען דעד ש־עקדנכע־ .קריזיס, און װען ״ארט״ ה־אט זיך :עטװט נעטען צו דעדוקצ״נם אין ד• אנשטאקטן. אײניסע טת־ ־אבן דאן :עטענחט, אז מיד טאדן זיך ג־שט פאדנ־ננדנן מ־ט טעכנ־שעד בילדוננ, ם׳ורעט גענוג זײן םאר איונז, אז ט־ד װעלז קענען כאפח־דיקן ד־ נויטן פון אונזע־ע .פדא־ םעםיאנעלע שולן, אזא א־נסטחטוצ־־נ, װי דער טעכניקום איז א לוקםום!". דאן אבעד, טיט 11 יאר צוריק, אין די האניק־חדש־פ פון א־נזעח קולט־ד־־יננינסאנם, אויף דעם אוספאדנעםלעכן ערשסן שול־ צודאמענפאד זענען אלע נעװען פי. מיט התלהבות, טען תאט זדי־ ניק נעקלעדט װעגן פארװ־־קלעכוננם־טענלעכקײטז, די דעמלט־ ד. ל ע ד, ו ע ד / נ ו י ס? פלעמישע םאלעדײ א־צט מ־ט אירע נרויםע קינסטלער, װאם זײערע װערק זעגען צע־ ש&־־יט איבער ד• מוזיתן םון דער נאנצער װעצמ. מאלעדײ א־ז א־ן פלאנדער־ן שטארק םאדשפרײט. עם איז נישט בלויז אן אביעקט םאד אייגצלנע םביגים־באװוכדע־ױער, פאראן צײישן ד־ ב־ײטםטע פייערים־מאםן א מין רעליניעזע פיעטעט און ליבע צו דער פלאםטישער קונםט טעין קען דאס מערקן אין רעם א,~עססטן שט״בל פיז יעח םלעטער. יעדער זוכט מיט עפעם יײאם צו באצ־רן ד• נרו־ע װענט םון זײן עלײנעם שטיבל. דאם װעחט אפנע־יטן און גינפהצט װי ראם דעחבײאיקע רעליגיעזע בילד. די געדעגידטענ לכבוד די קינסטלער <תדן םארװאגרלט אין ס־ו־סע נאצחאנאלע פאלקוסחפיתרוגגען. דאם יזעלכע א־ז אויך נעשען אין נעדענק־טאנ םון די װאן אײקם. די צודי ברידער יאן און הובדעכט װאן אייק האבן נעלעבט און;עװידקט א־ן דער אלטער דומפולער סלעטישעד שטאט נענט אין דינד שטאט נעפינמ זי׳ך טאקע זייער באריסט ותד<* דאם װעלט־ פינף הונדעדט יאר פלאנדעדן, װי באקאנט, איז דעד גאנצער האלבער, צפונדיקער, טייל פון דיד הײנטיקער קלײנער בעלניע. אויף דעד דאזיקער רייך־ נעש־םטל־נכ־נד אלטע־ ע־ד לעבט זיך דאס פח־־ט־ליאניקע פלעט־שע פאלק. פלאנד־נדן לעבמ זיך אוים אין א־ד אײנענער אלטעד קולמוד; ־נם איז א טדאדיציאנעל־אפגעשלאםן לעבן פאד זיך, טיט באזוג־ דינ־ע םײעדוננען און אײניענע;עדענק־טענ. דאס דאזיקע פלאנדדען האט געפײעדט דא :ישמ לאננ א װיכ־ טיקן נינדענק־טאנ פון א־ר נלאחדײכעד קינםט־נעיטיכטענ עם אװ נעװאדן פ־נף הונדערט יאד, ותן ד־ בא־־מט־נ םלעט־ש־נ מאלעד די בריבעד װאן אײק האבן פארענד־קט .זײער װעלט־באריטט װעדק, װאס אװ באקאנט מיטן אלנעמײנעם;אםען ״נאטס־לעמל״ — אײנס פין די נ־עסטע דע־נדײכװנען אין דעד מאלערײ ביז הײנט. פלאנדעדן רוםט מען ״דאס פאטעדלאנד פון דער מאלערײ״. אין דעם דאז״קן ״אײביק־שטילן פאדתלומטן צםוךװינקל״ האט זיך עם נעשאפן די באריסטע ״פלעטישע שולע״, װאם תאט ארויסגעגעבן די גרעסטע ק־נסטלער אין דער ותלט. םלאנדערן איז שטאלץ ביז