Literarishe bleter · 1932-07-29 · 31 (29.7.1932) · p. Seite 497

ז־יט 497 ליגרזוראריפזס ברגזסיסיך \\סי. \3 (יסב*.) 3״ד״,- וו/בלט־ליט/בראטגר אין דא באטייאיקס עד זיך אקטױו אין די שװערע קאשפ;, װעאכע עט פידן כי־ט דעי קזזפיטאאיםט״טיער נעזעאיצאשמ די דײנדצע פ־א- רעטאדיעד. שפיגאזא ־ פײערוגגט\ אי\ האאג פדין 5 ביזן 10 םעפטעמפעד ה. י. װעט אין האאג פאדקוטען אן אי:מעד;אצא:אאער פיאאזאפ־יעע־ פאגנ־עם. דעד קאבנ־עמ װעדמ אד:א:יזי.־ט דורך דעד ״סאציעטאם ׳עפיגאזאגא״ אכבויד דעם 300 יעדײא נעבוידגטאכ פון ב. ־מפ־נאזא. א־ין זיציונג פון דעם קאגנדעם װעט אפגעהאאטן װעדן אין דעם ־ייז, וװ ׳מפינאזא ד,אט זײ:ע ־עצטע יא־ן נעװו־נט און װאם ד• ״םאצ־עטאים ׳ג־פינאזאנא״ האט אפנזמויפם. עם זועאן געא״עגט װע־ן דעפעדאטן אויף פאדט״דענע ״.יפדאבן װענן ׳עפיגאזעם ךעבן און יטאפן און װע:ן דעד ה־גפעק, װאם עד ד,אט נע־אט אויף דעד פ־ראזאפ־ע,װע;ן דעד יטײכות פון פ־זיק אין טעטאפיזיק, דעיליניע איון פיראזאם־ע. צום קאגנדעס דא־פן אײך קוכיען פ. פא־ראק, א. אײנימטײן, ב. ,־וסםעצ א. א;. אין יאד 1927, בעת עם איז;עפייע־ט נעוואדן דעד 350־טעד ־א־צײט פ־ן ״.י&יגאזא, זענען זיך א״ף דעפ קאנגרעכ, װאס די זע־בע ״סאציעטאס ׳גיפיגאזאגא״ האט אדגאגיזידט, צוגויפוגעפאדן רערענאטן פון 20 רעגדעד. \״נ\ װנ\ר? ו\עג\ ג(\גזנו\ דעד פ־אפעםא־ פון אייפצ־קעד איג־װע־סיטעט ה. רייזע־-אג: חאט איצט פא־עפנטרעבט א :יײ װעי־ק: ״,;עטעס דענקען״. .חוצדעם זעגען דע־״ע־גען פ־יין ״.״חכ־אנע־ס ״נעטעס זוערטאניסויאוג;", טאטאס מאגם פעםט־דעדע איין אן א״ספ־דיעבע ׳גיטודיע פון פ. ״עטע־דרער ״ד• פעדזן אין נעטעם פאוםט־נעדיבט״. ויסישנו או\ שסיירונװ א ־אגנע צײט האט כוען גייטט;עקעגט פעססיגיטעאן, צי פ־ידיך גיכדגיע איז נעװען באקאגט מ־ט יגיט—גע־ם ודעדק ״דעד יחיד און זײן אײננטום״, א־ן װערכן כיען קאן נעפ־גען א םך עלעכיענטן פון :־טיג־עם פ־ראזאפ־ע. א־צט חאט ד״יד ט־באר יג־אבאד א־ן דע־ ״פא־ ס־־טעד צײסוכג״ באװ־זן, אז דעם א־־טאד פ־ן ״זאדאט־םט־א״ א־ז נעװען באקאנט ־ג־ט־רכיעדם װעדק. יגאכאד רע־ור־זט, אז ביגיעח;־ט־ג־ע א־ז :עװען פי־אפעיםא־ א־ן באזעיר, חאט עד צורי טא־ נע־;ומען א־ן דעד אוג־װע־ם־טעט־ב־בר־אטעק ־ג־ט־חנעדט װעדק. די דאזיקע פעםטיג־טעײ;; דאט א װיכטיקן באדײט, װײ־ :־טיטע דעד־ טא:ט א־;עד;עץ :־־גיט ׳ג־טי־נע־ן. פר. לא\גנ\רנז \ײ װנ\ר?. דער מחבד פון ״פעד־פעד־ע״, :<־. לאגגעד, גדײמ צו צום רדוק א זאטליגנ דעדצײרוגנען א. ר. ט. ״ם־־אטער־סט יםע דעחצײ־ רוגסען״. עד א־בעט א־צט או־ך א־בער א קאכועד־ע ״דעד חויב־ ־גטא&ר־עד״. א\נזא\י סלאויװנז?, װנ\ג\ ראסי\פארבאור. דעח דיכטעד אגטאגי םראג־סםק,, װאס האט א קודצע צײט פאדבדאבט איגם דאטגפאדבאגד, דדוקט א־צט א־ן ״װ־אדאטאיג־צ• ליטעדאצק־ע״ זײגע אײגדר־ק;. ב־ז איצט זעגען םאדעםגטרעכט גע- * ,וזאדן ז״נע א־ט־קלען װע;ן דעם יח־ר אוןקארעקנזיװ, װעגן קוגםט און טעאטע,־. אין די דאויקע אדט־קרען טדעפט טען ז־יע־ גע־ ■רונגעגע פאדנלײכן, אבע־ אין ארגעפײן זענעין זײ;אריק איון בײם־ק, װי ארע זײ:ע ארטיקרען. א \ײ בוג פו\ א. ל\\אסינ*\ארנ\?י. א־ן טאסקמער טלוכה־פאדרא: דאדף ר• טעג דעדיגײגען א;ײ סוך פ,־ן אגאטארי קוגאטיטארסק־ א.;. ״דאם גערעכטע,־ א־ן דעד ריטעדאמו,־, קאדיקאטוד א,־! מוזיק״. דאם דאזיקע בוך א־ז א םין סך־הבר פון רוגאטשאדםקים אדבעטן אויםן;עביט פון טעאטעד און ריטעדאטו,־. די שריסװשמנולנור או\ רי אװוי־װלװװװ־באוובגװג דער אגסי־טלחס־־קאגגדעם, װאס װערט ציזגיזיפגעוױפן רויט רער זזיניציאטױו םון ראםען ,־אראן, אגדי באדבים, מאסם־פ גאדקי, טעאדאד דרייזער, אפטאן םינקרעד א. אגר. *ון האט :ע־ זארט םאדקומען םוף ױרי אין זינדעגעװע, װעיי״ט אפגערײנט, וױיל די ׳טװײצאדישע דענידוננ האט ׳גייטט דעז־ריויבט דעד קאיגגדעם זאר אפגעהארסן װעדן איין דעד שװייץ, זעעגדיס אין א־ם אן אויסנע־ •טפדאכן קאפוגיםמי׳טן קאגגדעס. טען דעכגט, אז דע־ קאגב־עם װעט װערן א&געהארטן אין ם־טן אויטםמ אין אססטעדדאם אדעד אין קאפעגהאנן. א־ן בעדרין האט דעד ״פאדבאגד צז פאדטײ״-קן די א־גטע־ דעםן פון די ׳דײטט־־טע יט־־יבע־" אײגנעארדנט א נ־ו־םן מ־ט־ננ א. ד. ט. ״די ׳טדײבעד און די מרתמה״. דעד זאר איז נעיװען אי־ בעחפולט, א סך שד־יבער, װאס ו׳ענען;ייטט געװען אין בעדרין, האבן צונעיט־קט בריוװ, א־ן װע־בע זיי םדעטן אמינוא־פםטן אדו־ם קענן ק־־:. אטבאדפסטן דענען נעװען סטעפאן צװ־ינם א־ן פ־אגק טיםאס בר־װ, א־ן װעלכע זײ״זאנן ז־ך קאטענאד־יב־ א־וים פא־ן ׳טט־צן דעם ׳־אטגפאדבאגד אין פאר פון אן אגם־־םאװעט־״־ע- קדיגס־קואיטפאג ע. א־ן דער ־עזארוצ־ע, װאס אױ אײג־טט־מ־ק א.־ גענופען נעיװארן, װעדט צװ־־טן אג׳דערן נעזאנט: ״דעד ־פד־יבעד, װערכעד האט;אך אי־־פנע־־ט ד׳עם געפ־רפון פ־ײדז״מ איון די נדײס־ קײט אויסציופ־רן ז״ן הײריקן חוב צי פירן א קאטף מ־ט ארע מ־ט״ יען, װעלבע ער פאדמאגמ יזעינן דע־;עפאד פ.־ן א נײער װערט־ מקחמז, דאדף ז־ך פאד־יגיקן מ־ט ארע ־צ־בטן פ׳ן דעד באפע־• קערוגנ, װערכע זענען װידקרעך נרײט צו קעמפן קענן דעד מדחמח און קענן •דעד;עפא־, זואם דדאט דע׳ד ב״־־אוג; פונם דאטג־ פארבאיגד״. אײווננוסוײונז או\ נ״וראװבױנו וײס פילנז?\. דער באר־טטעד סאװעטי־גע־ פ־רםח־עז־ט־םעד אײזגשט־ין א־ז צור־קגעיק־מען פון מעקס־קע, וװ עד ,חאט נע־ג־אפן א קיגא־בירד ״דאם לעבן אין נועקם־קע״. דאם א־ז א גדו־םע פ־לם־עפא9עע פונם אדטענלעבן לעבן און עפאיבאמ־־ג־ע קאמםן פון די ארבעטע־ א־ן מעקסיקע. דער פ־ר□ באיכטײט סון פינף מײק, פון װעיכע דעד פאר־ רעצטעד טײר א־ז א מ־ן ם־מבאא פון דעד דעװאריציע און דעד דעצטעד װידעד אױ א װױ־ע פון א נײ, ואדגראז רעבן אן נויט און רײדן, אן כדדחסות און ׳ברוטיפאי־נ־סיגנען. די חויפטח־ארן ־ג־&־רין כ״עקם־קאנעד פו־עדן און א ײננע מארעד־ן. דער אמעריקאגער ׳ט־ײיבעד אפטאן ם־גקדער חאט צויגו־פגע- זאטריט נערט ב־י ז״גע פד־יגט און באקאגטע און פיגאנםידט א־יזג־ גט״גס פ־רם־עקםטעד־־צ־ע קײן מעקם־קע. א־צט האט אײזניעס־ין בדעת צי יג־אפן אין דאטיגפאדבאגד צװײ פ־רמען. אײגער פון ז־י זאצ זײן א טין ״אינטזג־נא:: פין נעטעד״ — ד• גע־ג־־בטע פין אונטעחנאגנ און טויט פון די חײגטיקע פ־גאגםח—זין־. זאבאד־אזו, רעװעסצטײן, ק־ו־נער, דעטעדדי;;, פאחד א. א. דעד ־אז־קע־ פ־רם װעמ זײן ס־גכדאנ־זידט מ׳־ט דעיד װאגנער־מ־ז־ק. דעד צוױיטעד פ־רם װעט ׳גירדעדן ־אט רעבן אין דאטגפאדבאנ־ דעד דעזיג־סעד פ־דאװק־ן, דער יג־אבעד :דן די באד־מטע פ־ר־ בען ״די מוטער״, ״3עטעדבורג״, ״דעד ׳טטוי־עם א־בער אזיע״, באאדבעט איצט א סצענא,־, װעלכע*־ ש-־ידע־ט די איביעדרעסונגען פון א ײנגן די־נדג־ן אדבעטע־ יװאס פאדלאזט זײן הײטראג־, וװ עס ולעי־שן אדבעטסלאז־קײנג און ׳גסרײקן, און ער קוכיט קײן דאטגםאדבאגד, יוװ רי־ט זײן טײגוגינ, זעוגען שױן נ־ערײזט נעװאדן אלע בריעגעגדיקע םאציאצ־געזעל׳ג־אפטרעבע *־אברעמען, עד א־בעד־ צײנט זיך אבעד, אז אין די;״ע באדיגנוגנען איז דאם לעבן ׳סזזעד און רײ׳חגפוצ, און עט אױ גאך ינ־שט א&נעשאפט געװאדן דער קיאסגקאסף. עגדלעך פא-־ט א3 דער יינגער אדבעטעד צי ויך קײן דײטשלאגד, װח־ין ׳עס ציט אים איצט זײן 6,־אלעטאדײל נעװים;,