Literarishe bleter · 1932-07-29 · 31 (29.7.1932) · p. Seite 496

ליסימדאריטװו בלמםיסר \\\ז. \ב לס1.43? 496 98^ זײס דוד פינםלוי וזעגז זיך אוז זײן שאפז וײ\ רערע או־יפן באוןעם, װאס רער םעךןלנב האסי לנבןד אים אײנגעארתם. דע־ ״ד־״-ער ביגע :י׳סט געזען. טען ־אט ם־ך אויד יעלעכס גע־ אײעגט, און שלעסט אויגצעס״טשט אפיצו די ״םאםיליע צבי״, װענן װעאכער פיא האבן דא גערעדט. איך האב גישט נעשריבן קיין פאנדאם-טדאגעדיע. ס׳איז איגטעדעסאנט, אז די ח־אטע האב איך;אך פאדטדאכט אין 1900, װי א גרויםע סעריע. דא האט דעד עיפר כאדאדפט זײן דער טויט פון דער אאטער יעײנסײט. דעדנאך האט באדא־פט סוכיען די סדאנעדיע פון אםימיאאציע, צױניזם, םאציא־ איזם. האט םען אבעד דעם יןורצן נעשפדעך, דעם דיאאאג אנגענו־ כוען פארן עיםד. — און אויך דעם ״אוצר״ האב איך אין ײדי׳ש ינישט סעזען, נאר אין דײמ׳ג• און אין עננאי׳ש. און אזוי אויך ״אײז״ק ״-•עפםד״. איינציקע פ־עםע םײנע, װאם כ׳האב יא נעזען אטאא איז ״•עקג שטיד״ םיט דוד העםאער אין דעיד שפיץ. אבער ע־ האט נעדעדט אײנענע װעדטער, און סײכע האט ע־ אדודכנע־ ראזט. עד האט נעשפ־אט װונדעדבאר, אבער נעבדויכט אן אײ־;ענעם טעקסט. םײן שאפן טײא א־ך אין די יאדצענדאיסער פון 1892 ביז 1902, דערנאך ביז 1912, 1922 און אםוד דעד אעצטער יארצענ־ דאיס 1922—1932, װאם איז דער פראדוסטױוםטער אין מײן •עאפ;. אבעד דאס רוב זאכן םון אט דעם פעריאד איז נאך נישט פאדעשנטרעכט. אבעד נ־שט געקיקט אויך רעם, װאם םיינע וועו׳ק זענען נ־שט דעדגאגנען צום אעזער, און נישט אויפנעםירט נע־ װאדן אױף דעד ײדישער בינע, האב ׳איך נישט אויפנעהערט צו שדײבן. א־ך פ־א א די־אננ צו שדײבן, צו שאפן אויט דעם גאננ, װאס א־ך גײ. און דאם א־ז, װאם כ׳וװיא זאנן יעדן ״גנן. מען דאדף פא־םאנן שמענד-ס די פרײוד פון אײנענעם שאפן. איך האב צוריק ם-ט עטרעכע •א־ פאהעפנטאעכט א פ־עםע ״דער זינער״ (אין ״או־פסום״). איך שיאדער דארט א שרײבעד, װאס האט םאדעפנט־ ירעבט א פיעכזג ד• פיעםע א־ז שרעכט אויםגענוטען נעװארן בײ דעד?ריט״ס, ב״ם פדבאיקום. איבעד אין דעד אסוזן א־ז דעי־ מחבר דעד זינע־, אדודבנעפאאן איז די קדיטיק ׳און דאס פובאיקום. ער האט נענאםן פון דעד גדױםעד פדײד פון זײן שאפן. און ער איז נ־שט אנטױשט. ם׳האט םיך פיא אונטערשט־צט םײן טעצענאט, םײן פ־וי, װאס ז־צט דא מיט אונז צוזאמען. דא א־ן אײדאפע האט םען םיך וױיניק געאײענט. מער געי רײענט די יזדיטיק איבער מיר, אײדעד םײנע יװערק גופא. איך םוז דא זאנן, אז איך בין אאע םיינע יארן נעװען א פאר־ טײ־םענטש. און איך האב נעוװםט, אז םען קאן טיך ידערםאר שראנן, און נישט םיך, װ• םײנע װער<4 אטםאא זענען טײנע װעידק אדחנטערנעדיםן נעװאדן, װײא אזוי האט נעהײםן די קעננער־ פא־טײ. איך האב דאך נעארבעט, און נעוװםט, אז איך בין דא א קרבן דאפ טײעדםטע, װאם איך פארמאנ. איך האב אויך גע־ קעםפט קענן דער ײדישער פרעםע, װאם איז נעבאיבן קאאט, נאי״כ־ גיאטיק אדעיד אפיאו קעגגעריש קעגן יידיש. און איך האב װידער דיזיהירט, אז די פדעםע װעט אויפטרעטן קענן מיר. און ם׳איז אזוי;עשען. אפטמאא האבן אייניקע צײטוגגען געםאכט באבואים אויף מיר. אין אזעאבע אוימשטענדן איז מיר אויםנעסומען צו ארבעטן. א־ך האב אבעד נישט פאדאוירן דעם װיאן און די פרי״ד װײטער צו אדבעטן. איך װיא דא אויך זאנן — האט אינזינען די דיסטאנץ צו זיך און נישט רי דיםטאנץ צום אעזער. דאם איז נעותן אויך פ־צעם באצױננ צו זײן שאפן. ט׳דאדף טדאכטן בעיקר װענן זיך און װײניקער װענן דעם רעזער. אין דעם אינט די טזא-ברבה, ד• ישועה. מיט שוןנד װעט די ײדישע איטעראטור נישט אויסנעריכט וועדן. מיט קונםט, םיט אטתער קונסט װעט ײדיש זינן. די מאםן װעיאן אםוף קומען צו אונז. ■■ ■■ ■■ ■■ י דע־ װאי־שעװעד ײד־שעד פען־קלוב האט אײננעאדדנמ אבבוד דוד פינםק• א חב־יש :אעזא־טײ ם׳זענען;עקוםען םיטנאידעי פין פען־קאוב װ• א״ך פיא זשיי־נאאיטטן און אדטיםטן. אין נאםען פון פען־קאוב האט נעעפנט דעם באנקעט אהרן צייטאין. כ׳האבן נעדעדט װענן דעם הש־בן נאםט אין :עהאאטן באני־יםיננען ד״ד *.;אטא־ב (דעו־נאאיסטן־םינדיקאט), ש. ־. םטיפניצקי (איטעדאטן־פא־ײן), י. :אזשיק (ארטיםטן־פאד״ן), ד״ד •. שיפעד, :. םײזיא, י. פ. װײסענבעד;, ד. ׳ב. םאאקין, י. העפמ־ םאן, •. ם. נײםאן, אאהנן צײטאין, פ־וי הע־םאן, ז. םאםד, א. אײנ־ דא־ן, ידזא פ״ננבע־;. ד• דעדנע־ האבן ז־ך אפנעשטעאט אויף דוד פינםק• און זײן שאפן, אויף זײן ־אאע און באדײטוננ פאר דעד ײז״שע־ ״טע־אט•־ און קואטוד, און אױף דעם שעפע־־שן װע;, װאכ ע־ קאט אדו־בנעםאבט, אננעהױבן פון זײנע ע־שטע נאװעאן, ביז זײנע אעצטע נדױבע ד־אםאט־שע װעדק.;אך ד• אאע ־עדעפ און באנד־םוננען האט דוד פ-נםק• נע־ האיטן א אעננע־ע דעדע. ע־ האט צ. א. נעזאנט: םײן הא־ציקן דאנק אײך אאעמען פאד די װאדעםע װערטע־ און פא־ ד• אפש-אצוננען פ־ן ם־ין א־טע־אי־ישן •טאפן. א-ך ב־ן הײנט םיט םיין פ־ו״ ארוםנענאננען א־בעד די װאר־ שעװע־;אםן, און איך קאב;עשםועםט םיט א•׳־ װענן דעם, אז אײ״ט־עך װא־ט באדא־פט זײן זײעד טרױעי־יק אויף דעד;שםק. םען פא־־אזט א שטאט, װען ם׳א-ז נאך נאר ײ;נ, צו 24 יאר, א•; ם׳קוסט צודיק ׳גיוין אין די יארן, 60 יאד ארט. עם דארף דאך ז־ך בענקען נאך ד• ײגנע יא־ן, און ם׳דאדף װעדן ט־ויעד־ק, וױ ם׳װא־ט דא א־ומנענאננען און געזוכט ד• אװעקנענאי״ענע ־א־ן. אבע־ פא־װאם איז דאך אזי״ נומ און פדײילעך אױפן האדצן? װײל דאן א*ז נאך;עװען;אר בײם אנהויב. א־ן 1896, װען םיר קאבן פא־יאזט װאי־שע, אױ נאך קײן ײדישע ליטעדאטוד :ישט נעװען. םען האט ם־ט;־ױם אנשט־עננו;; א-דיײםנענעיבן דאן ד• ״ײם־טיב־ברעטקעך״. ם׳זיענען דאדט דא א םך נעםען, אבעד דאם אױ פ־ץ און אױך א־ך. ינישט נעװען םיט װעמען אנציפולן ד• 32 ז״ט־עך פ־ן ד• ״ױם-טוב־בלעמאעך״ אײן םאל א חודש. ם׳איז נעװען דיות. ם׳אױ אױך נ־שט :עורען ק״ן םענרעכקײט אדו־םצונעבן די העופטרעך. האט םען װך דאן נעם־זט אדױםלאזן א־ן װיטיעבסק, וױאנע, צו זאטיען נערט. ים׳זענען נאך :•שט געװען קײן קרײזן, אױף װעםען ז־ך צו שטיצן. ואון אט קע־ א־ך ז־ך א־צט אום און טדעף שוין א נרויםע ײדישע פ־עכע, פ״א קורטור־אױםט־טוציעם. א־ך זע דא איצט אזוי פיא ש־ײבע־ װי ם־ד האבן אםאא פאדםאנט צוהעדעד. ס׳איז א־צט דא א נ־ויםע םאסע, װאם אײענט אונז, װאם אעבט םיטן ײדישן שאפן. א־ך נ״ נישס ארײן אין דער אפשאצוננ פון דעד נאנצער פ־עכע. א״ך װײם, אז א״ניקע צײטוננען פאדדארבן דעם נעשםאק פונם אעזער. אבעד דע־ פאקט;ופא, װאם עם עקזיםט־דן אזוי םיא צי׳ט־גנען, אױ שי״ן א װיבטיקער. און םוף־כאקסוף איז דאיך ד• נאנצע װעיט־ס־עפע אזא. אױ װען ס׳דעדםאנט זיך, װי װייט םיד זענען פאר די 36 ־א־ אװעק, א־ז םען צופ־־דן, איז םען פרײדיק. אײנער נאד םעאט מיד א־ן װאדשע — דאם אױ׳םיין פדײנט און דבי — י. א. פדץ. איך בענק נאך א־ם, א־ך האב נעװאאט צו טרעפן דא א אעבעדיקן 82־יא־יקן פדץ. װען איך האב ס־ך נעםוזט אפטי־אנן פין דאנעט, האבן מיר ױך געזעננט ם-ט פ־צן און נעװען זיכעי אז מ־ר װעאן זיך װידער ט־עפן. ע־ א־ז נישטא, אכער עד האט א־בערנעאאזט א נרויםע •־ושק, פון װעאכער ם־ר אאע געניםן. תשובע קאאענן! דער װענ פון א שרייבער און בעיקר פון א ײד־שן שדייבעד אױ נ״שט :עשפדײט מ־ט רויזן. אבער װאס ם׳זאא נ־שט זײן — דאדף מען באײבן זיך אאײן טרײ, און דאס טו איך אאע ם־ינע יארן. איך װאאט באדארפט פיא רעדן, װען כ׳זאיא אײך א־בערנעבן די אאע שטדויכאונגען, װאם זענען נעװען אויף םײן װענ. מײנע פדײנטי א־ך האב די ״םאסיאיע צבי״ אויף דער ײד־שעד בינע נישט געזען. איך האב פיא שון טײנע דדאםעס אויף