Literarishe bleter · 1932-07-29 · 31 (29.7.1932) · p. Seite 493

יײם 493 :אוריזס, א״ײף וױסיא יעדער איינעד פון די יזאםונע־בויער א־ז פא־םון אין אײזן פ־אכיעכזע;, װעאכע שטײעז פא־ אים א־יף ש־-ט און ט־יט. פ־איאעמען פין פאכי־איען־אעבן, פ־ן :עשאעבטאעכע יאצױנכען, פראיפאעכיען סון פד־װאט־א־יננםום, פון דערצױננ און אזוי װײטעד. די עטאעןפע בא׳װוםטז־נייקע טוער טאפן אפטםאא א־ן דער ם־נטמע־ ־עאאנן זיך אאײן אדורך א װענ א־ן דעם נעד־כטן װאאד פון כאעראײ פארפאאנטערטע ׳צטע־וננען און שטרויםאוננעז. טאדנע איז, װאם זעאטן־װו ־טפ־רט טען אין דעם ראטאן, אז או־פער ד־ פא־ אנפ־רער א־ן דער קאט־נע, א־ז ערנעץ דא אין דעם ־אנד א רענ־רוננ, א פא־ט־י, וואם פירט א;, װאם רענ־־ט, ,ױאס װײזט א;, װאם אינסט־־אירט. אז מיר אײענען דאס כוך און זעען די איע נע־אנניענ־־ען און ד־ דערנ־ייכענ־־טן פון דער קאט־נע, זזאבן טיר א יאנ־יף, אז דאם פוטט פא־ ערנע־ו א־ן א העיז, ע־נע־ז א־ן א װײטן װ־נקא, װאם אעיט ז־ך א^׳יין ט־ט דע־ א־רעע פ־ן א קאט־נע־יעין א.־ן ־זאט נ־־עט קײן ט־טנ״ע־, ק<ין ט־ני־״אפע- ראט נ־שט ק־ין צענטע־, װאם קאט פא־נעניטען צו ־עאפן א.־ן צ־ יו־ען אזא אעבן, װי עם ־עאפט ז־ך אין ״נײ־ערד״. א־ך נאויב, אז די שאװעט־־עע קר־ט־ק װעט נעװ־ם פארװארפן נאאז־כאװן, ר־טא• ע־ קאט א־נגאנצן ד־ אריעט, ד־ א־ע פ־אכאע־ טען, ד־ אאע שטרײט־פ־אנן אדויםנעװארפן א,־־ף די פאייצעם און א.־יף ד־ א־טדע־פא־ענע קעפ פ־ן אט ד־ פויעדן, איון נ־־עט נעװ־זן ד־ אננערעריק־יט פ־ן רעם דארף ט־ט דע־ נאנצער בו־־א־בעט פונם ־עװאאיוצ־אנעדן רוםאאנד. אפ־*ו די עאעקטר־שע באאײבטונ:, וואם טען פ־רט אריין אין דער דארף־קאטונע, קוטט אי־ים, אין װעדק. װי די מענט־כן פון דא־ף שטעאן עס אאיין אויף, בון אײגענעם איו־םטו, אן דער פא־בינדונג און אן דער וררקיננ פ־ן דעם צעינטער. עם א־ז דאך או-ממעגאעך, אז אזא ט־ן קאמונע זאא זיך אעבן אינ־ :א*נצן אפנעטײאט, איזאאידט, אן דער אויפז־כט, אן דע־ פארב־׳נ־ דוננ מ־ט דעם צענטער, װאס איז געװים װאך איויף ־עדער קאײ־ נ־קײט א־ן אזא ט־ן קאאעקטיװער װירט־נ־א&ט. גאאדקאװ האט איװעקנע־־-־טע־ט א ,ױאינט צװישן דער קאט־נע ״נײ־ערד״ ט־מ דעם :אנצן םאװעטי־נ־ן אעכן, מיט דע־ טאװעט־־נ־עד פ־עםע. עס באס־מט ז־ך אין פיא ערטער אן אײנדרוק, װ־ עם װאאטן רא געװוינט באזונדע־ע ־אבינזאנען קרוזאם או־ף אן אינזא א־ן זײ האאטן אין א״ן דערפ־נדן זאכן םיט אײגענע מיטי׳ען, אויט אײ־ גענע אײנפאאן, נא־ אויף אן אײנענעם טטײנער. און ני׳טט נאר דאם נאנצע פויעדן־דארף איז אזוי אפנע־יםן, אפנעטײאט פון דער :אנצער װעאט, און ד• ײקנע אערערין נאאיא א־װאנאװנא, װאם איז אדאפנעקומען ארער ערנעץ פון א נדו־סער ־םטאט, אם־נ•־ נאר םון מאםקזוע,—און מיט איר א־אפקימען אהער ראט זי װי איבערנעד־םן אאע פעדעם מיט א— פ־יע־ד־קן אעבן. אאץ, װאס א־ז נעװען פר־ע־, איז פאר איר פאר־טװ־נדן נעװא־ן. איננאנצן א נ״ע װעאט, א נײ אעבן, נײע א־נטע־עם;, װאם ראבן קײן ־נ־י־ם ־נ־ײכ־ת נייםט מיט דעם אעב;, װאם איז דארט, ערגיע־ו אין דער אנדערער װעאט. און זי זאנט אמאא צ־ װעטראוזון, צו דעם ה־־פט־פ־רער םון ״נײ־ערד״; — ״אט, װעט־אװ, א־ך וױין דא אין דא־ף א ־אר, נאי מ־ר װייזט ז־ך אוים, או א־ך ב־ן ע־ינ־ט נעכטן ארעי־ געקיכ׳עז. און דאך זעט מ־ר או־ס דאם פריעדדיקע אעבן א װײטם, א ^אננ־ פארנאנננס, װ־ מ־ין װײטע ס־ינדרײט..." א׳וי־ אין דעם ־אמאן ״נײ־ערד״, װי אמאא א־ן ״צעמענט״, זענען דא הו־כע פ־אזן פאטעט־־נ־ע עדטער, װאס מ־־נ־ן ז־ך ארײן א־ן דעם ־נ־װערן אעבן פון די פ־־ערן, אמתד־קע, אינטע־עסאנטע ־נ־יאדערוננען פון דעם נײעם אעבן, װאס בו־ט ז־ך א־ן ד־עם דארף, פ־אנטע׳־ן ז־ך מ־ט באפאינאטע מא־צות. אפטמאא קומען אדו־ם אט די פראון און װערטער א־ן די מײאעיר פון די פ־נױטע פויערן אדע־ פ־־ערטעם נ־׳פט נאט־ראעך, ני׳נ־ט ארגאני׳נ־. אפנעזען פון אט ד• םעאערן, איז דער נײער ראמאן פון פיא־ דא־ נאאדסאװ זײער א־נטע׳רעסאנט. ער אײענט זיך ט־ט נרוים ־נ־פאנוננ. פאד רעם ײדי־נזן אײענע׳ר איז דער ראמאן באזיונדעדם אינ־ טערעםאנט, װײא די ס־אנע פון קאאעקטױוע, קבוצר־נ־ע קאאאניעם א־ז געװים א װיכטיק און ברענדענדיק פראבאעם םײ א־ן רוםאאנד, םײ אין אמעריקע, ם־י אין פאאעסטינע. 40 רים׳טיראריפװו בירנום׳זוד וװז. ו3 \430^ אכדדע־ פיעמ־אניט־נ• װעטיראװ. ארום אים גדופירן זיך נאך עט־ אעכע מענטינ־ן אין דארף, וועאכע טדאגן ארו־פ או־ף איינענע פאײצעס די נא־נצע ׳סװע־ע, פאיראנטװארטאעבע ארבעט פון בויען און א־בערבויען דאם אעבן א־ן דא־ף. פאראן דא אויך אן א־נט־ע־ איגענט, א אערער. פאראן :דא א נעװעזענער ארבעטעד, װאס איז א׳ריינ׳נעצ״ײגן א־ן דעד אדבעט. אט די עטאעבע ־ו־פט־םוע׳ר א־ז ״ניײעחד״ זענען אינטע-עםאנטע ט־פן, מענט־נ־ן מ־ט באז׳ונדערע כאראקטערן, הארטע, פאדהארטעיװעמע נע־נ־טאיטן, װאם :ײען זיך פאמעאעך ז״ער ורמ צו דעם נײעם, װאס װערט דא נע־נ־אפן. אמטראנ־׳נ׳םטן איז אבער מ־ט דעם פא־ױצע־ פון דער קא־ מו׳נע, מ־ט ׳װעטראװן. ע׳ר א־ז עם ד־ הו־פט־ק־אפט א־ן דע־ קא־ מוינע, ער איז דער א־דעאאא:; דער באנייםטערער םון עם קאמונע־ ־עב;. א׳בעיר ד־ הו־פט־קעכנער םון דער קאכ׳ונע א־ן פ־ן אאע נ״ע רעפא־מען א־ן דעם דא־ף־אעבן איז גראד ז־ין פ־יוי אנאפטאס־א. ז־ א־ז א פעםטע פערז־ענאעבקײט, ז־ אאזט זיך ני־םט בו־נן, און ז־ ראט מוט און עק־טנ־ת ז־ך סענבצו׳נ־טעאן ד־ א־ע נ־־ע א־־נפ־רוננען, זואס מען נ״מ דא קענן איד װיאן אי־״נפירן. איון אט דער רעאד װעטראװ, װאם האט אזא קא־־׳אםא־ע וררקוננ >>״ף אאעמען, װא׳ם ב־עיכט ריונדע־מ־־אר־קע טרא׳ר־צ־עס א־ן דעם אי־ומ־קן אעבן, א־ז נ־שט אימינ־טאנד צו ע׳נדערן זײן אײנן װייב א־ן דאם אעבן בי־ *יך אין ינ־טוב. מען ארחנט אײן א נעמ־ינזאמ־ע קיך פא׳־ ד־ קאמ־נע־אײנװו- :ער — אבער װעטראװפ סרו־ א־ז סענן דעם, ז־ װ־א ני־טט מזותר י־־ן אויף א־ר אײגענער ינ־ט־ב אי־ן א־יגענעם ט־־נ•. מען ארדנט אײן א קינרערהײם פאר ד־ דארף־קינדער, א׳ון װעטראיװא א־ז די א־ינ־ ציקע, װאם װיא זיך נ׳ישט צע׳נ־ײדן מ־ט אירע קינחער. ״גענונ — טענהט ז־, — אז מען האט בײ א־ר אװעקנע־ו־בט א־ר מאן! זויי זי די קינדעד האבן ארום זיך, איון קיינער קאן א־ר דא קיין דעה ני׳טט זאנן״. זי באפרײנו״עט זיך מיט די עטרעבע ינ־ארםע קעננער ס־ן דער מאמ־נע, זי פ־רט אין דער ינט־ר מ־ט זײ בא׳־אט־ננען, און העאפט ז״ מ־ט אנצוטון ׳טאדן דעם ״נ״־ערר״ איון אגמצובדענ׳נען דאס, װאס ט־ען ראמ םיט איז״־י פיל מ־ און טםירת־נםש נע׳בויט. װיעט־אװ, דער אנפ־רער סון ״נײ-עדד״, נעפ־נט זיך א־ן א יטװערער ראנע. שר דע־צ־ט א׳איעמען, ׳נ־ט־אפט, מ.אבט, װארנט, אבע׳ר בײ א־ם א־ן דיויז נעםט־עט דאם עיק—נ־יע׳כטם, װאם ינ־עד־קט. דער יעיורם מזרמרט א־ן דער יצט־א און ד־ערנאך אפן קענן װ־עט־אזון. ־עם װאקםט די ט־אנ׳עד־ע בײ װעטראיװן. ־ער װיא זײן פ־ו־ א־בע־• אגדע־־נ־ן, ז־ אויםב־ע׳םערן, זי ארײנציען א־ן דער אלניעמײנ־ע־ ־נ־א־ סו׳גנס־אדבעט סונם גאנצן קאאעקטױו. א׳בעי ־עס ריע־פט ני־נ־ט. ׳וואס־וװײטער װערט װעטראװא אא׳ן־מער פא־ב־ט־ערט. א־ז נ־־נ־טא קײן אגדע׳ד ביריי־ה, װ־ אײגארדענען קיענן א- אן עסנטאעבן :יע־ יריבט. דער נאנצע־ קא־עקט־װ מ׳טפט זי איון פארכדטפט זי — מ־ען זאא ז־ באיז־יט־קן סון דער קאטונע. און װ־עט־אװ אדײן א־ז צװ־־נ־ן א־־ע שט־־עננע באיט־אד־קער. אבער דאם איז :א־ אן עפ־זאד, אמת זײיע־ א װ־בט־ק־ע־, אין דעם אעבן פון ד־ע־ דאי־ף־סאמונע ״נ־י־־ערד״. פאראן נאך א רײ אנדערע ׳עפידאדן, װאם ינ־פיאן זיך אפ א־ן דער קאמ־נע. אײנ־ער א קאמו׳נע־מ־טגא־ד פ־אט־ גואיאסא פארט אפ א־ן דיער נד׳ויסע׳ד ינ־טאט ז־ך או־םצ״ביאדן. אאזט ער איב־עד זײן יטײנ־ע פ־ו• א־שא נואיאקא. זײ אעבן סוין א פאר יאד און תאבן קײן ק־נדער נ־־טט. און ד־ װײבאעבע או׳נ־א :ארט גאך א ק־נד, נ־יט או־פ צ• ז־ין א סוט־ע׳ר. או, אז א־ר מאן פיאטד פא״־ט אפ, פא־ײבט ז־ דך א־ן אן אנדערן, און זי ה׳ויבט אן צו טדאנן. א־ן ד־עם אמאייקן רא־ף װאאט אזא מ־ן פא4 ארו־םנעדיופן בײ ד־ פו־ערן א ניעװאא־ טיקע או־סרענוננ סעינן א־ד. אויך ז־ אאיין וואאט ז־ך ניע׳־ע־עמט און װאאט זיך נעפיאט ־נ׳א־עכט, אומנא־קאעך און פא־־נ־ט־־פן. אב־ע־ נאאדקאוװ באמ־ט זיך ציו דעתוײזן, או־ף וױפיא ־עם ־ענדעי־ט דך ד־ער נאנצער כאראקטע׳ר און די פםיבאאא׳ני־ע בײ ד־ םאװעט־ש־ע דא׳־פ־־נזע ביחנעד. רער פאא רוסמ ׳נ׳וין נ־־טט אדוים אזא רעאסצ־־ע בײ ד־ סדע׳רן און פו־ערטעם. דא און דאדטן רערט מען ק־ענן רי־־נ־א נייא־אקא א םורמא, אבעיר דאס א־ז גאך אן א־ב־ע־באייב־עניינ־ סוי דיעם אאטן, גאך :י׳סט אויםנעאעבטן אעבן. א־ן דער קאטונע העדינ־ן יםוין ׳גאר אנדעדע באיצױנגען. און דאס איז חער עיק־ אין דעם ראמאן ״נײ־ערד״. דאם' װערט אדורפנעפירט און נעינ־יאדע־ט דורך פיאדאר נאאירסאװ. ער װזװ\ װײויל