Literarishe bleter · 1932-07-29 · 31 (29.7.1932) · p. Seite 487

;״ן 487 יי ריסיסיראריפינו ברססיסר 3\ס. \3 וס3^ ״יעזכמעד״, זײנע ״׳טפינערינם״, ״סעדעדםליקערינם״, — זענען ד• נרײכבאדענט־הוננ םין נרעננדםרעכעד אדבעט, זעכען געיעםאילט; פין שוװעריעד פ־אצע. ניינט דחמנות־וועקנדיהע, נײעט םענטיםענ־ מארע פארפ־׳אנטערטק־יטן טארט עד, נאר אזו־ וױ יענע, יואם האבן נעטארן נענעדאאן און יטראכטן, קענינן און ^־ינצן, האט ע־ יעופמעד־װא-־יעטאטן און פעדעד־םריקעד נעכגארט. עד האט זײ נרײבבאדעכטיקט! כייט זײנע צוױי-רדײ ״דײנע םאטױון האט ער אפירו דאפ ײדנטום גרײכגאדעכט־קט. זײן צײבענונג דער ״בעטנדיקעד ״ד״ ־ועםט נ״צט צו זיך דחטנות, װעקט נ״טט צו ז־ך בבוד אדעד עקר, ם׳איז א גרײבבאדעבט־קמעד ײד, א בעטנריקעד ײד, װאם טוט זײן פר־בט או־ף פדײס־־דעד איי־ט רגב• דעם דבונו ׳םר עורם. און זײן ״אטסטעדו־אמער ײדן־נאס״ — א־ז ״ד־־טעד אינופעט, ײדישעד אדבעטם־אופן, יא, נרײבבא־עבטיקונג, װי ע•־ װארט א ײע־ק־עטאט נעטארן -- זון און לופט או־פנער״זט א־ן ייד־־םער נעדװעזעד :א־ ײענוננ. ט־ט פואן און בד־יטהאי־צ־קן ־טסדיך געסארן... װי ־עדע־ נדויםער ק־נסטיעד א־ז ר־בע־טאן דע־ ק־נסטר־ע־ פון זײן עפאבע — ע־ א־ז דעד ק־נםטרע־ײבעד אויםד־וק םון די דאפענונגען און גאכו־ונגע; פון דעד צוױיטער העיפט פון 19־טן ־אדהונדעדט, און דאם נענ־ארע בײ א־ם א־ז, װאס זײן יעדעד פענז־־־בט־־ך, דער אזוי צו זאנן פדאנץ דא־זעינ־ע־ •םמ־־ך, װאס א־ז געצו־נן װי אונטע־ א ־עבענוננ פאדן שך־הכר, האט אין זיך ר־ םא־נעטק״ט און צוד־קנעהארסנקייט פונם נוט-ן בירגעד פון יע־ נעד צײט. נ־־טט נאד ־ער איז נאמודאר־סט, נאד זײנע בירדעד זע- נען װי;עװאקס;, פאדם און א־נהארט צוזאמעננעװאקס;. ם׳א־ז יענע האדמאניע, װאם נאד די נרױסע קינםטלער דערם־ײבן. און כ׳איז אים ני־צמ רייבט אנניעקומען: נײםמ נאד די ײד־־שע םיויצב־ ד־קײט א־ז א־ם געיצטאנען א־ן װענ, נאד פון קארטן צםון־ד־יטים־ טום האט ע־ ז־ך נעמװט ־םװעד ארו־םאדבעטן ײ• פון רײם און ר• נעפאדן פון קא£0־אמ־םן, װאפ ־םטעקן אין מהות פון ריבעדא־ ריזם, האבן גערויעדמ או־ף זײן יעדן ־םר־ט. קאמ־ע־שאמ־ר־שע, אדער פאדקעדט ךאס קינמפעד־יצ־פאטעט־שע, דאםאנטײמ־ריד״שע, װארום דעד םענטש הויבט זיך דאך אן א סך פר־ער שאד די א-רע זאבן — ־א, און דא םוז טען אנהויבן! נאך בײם חי״דדע־נאטידצעכן און דאס קצײנע ביםערע, דאס צו־ קומענדיקע, דאם עטיש־&סיבײצע, ראם מענטץדצעבע, מוז זוי זון־ און רוופט־װאלערן פיזיקאריש אויםנעלײזט װעדן. און װי זיינע לאנד־נ־אפטן, זײנע װײטע אטעםד־קע ראנקעם, אזוי ־צײט־קן זײנע מענסיפן; זײ װאדצרען אין זיך װי א־ן װאדעמעד ע,־ד, און נעדאנק א־ז זײער אטמאםפעדע... יא/ ער אי-ז ניעט רײן־דאסײש! מ׳מוז האבן די דײס־טע גד־נסרעבקײט און נענויקײט און דעם כאדאקמעד אפ־צו פון א םדײס־ישן באאמטן, דאם אדורכצוםירן, װאס מאקס ריבעדםאן האט אדודפגעםירמ, — י״ד״סע העזה און מוט פון טאראנט װעדן א מ־ מאל אזוי פאדבא&ט פון זיך ארײן, אז ז״ן פארגימן אדצ אין װאס עס נײט, פאדײאם א־״ננטרעך זײ האבן זיך ארײננער־םן א־ן אזא םאטאס. עד איז ד־ צײט־קע פדובט פון דעד ב־דגעז־רעבעד עםאבע, װאכ זײנע קעדנעד מוזן ײידעד א־בעדנעז״ט װעד;, אױב מען ײיר ני־צט ־בסײן בריען. נײן, אויב םען װיר נ־יעט צוד־קג־ין אויף הונדע־ט ־אד צוד־ק, צו ־ענע הינעד־שע פדום־פא־נל״זטע אוינן און צו שפאדן או׳ן אפ־צ־דן־׳צ־נער. ריבעדמאן איז דעד או־סדדוק פון א ריבעדארעד עפאבע, זיין פ־נ־טות און נאטידרעבע געזונטקײט, ז־נגען בא-מ־ונגיען און האפענונגען פון א רוסא־דאדײינ־שער בא־ אײנםרוםמעד צײט. ד־ עפאבע א־ז אװעק. זי אייז נעװארן ד־ בדיק, װאם פידט אהין, צו נײע עטישע םענטיסיעבע האפענוננען, און מען װיר זי דודכוים אונטעדברעבן! פאר די אבע־ װאם דאם רעבן א־ז נײנ־ט נאד א ינ׳פיר פון טעאטעד־העאדן מיט הא־־צעדנע יפװעדד;, צ־ מ־ט ר־כט־קע ׳םװעדדן, פאד די װאם מענט־טלעך ברוט א־ז פאדאן נ־־סט כד־ אויםנעגאםן צו װערן, נאד כד■ די נעה־רן־אטאמען און האדץ־ כ־וסקורן צו דעהנעחן, פאר די, װאס ק־נםטרעדישע דײנקײט איז דע־ םערום פון רעבן — זײ ײײםן, װאס ריבעדמאן איז! — זײן ע. ס ע? 71 י נ ס ק י םײז אדבעט איז דער עלעקטדישעד פאבריה א קאנםע־װן-פאבד־ק, געצאלטע־ נעזעל־נ־אפטם־רײססעד בײ עפעם א כדנװגענע׳ם, ב־אנ־קעד, אקה־אד, דידעקמאר פון א ־סמאמע־ אוכסעדנעמוכנ, פאי־־נ־סײעד פון א פוטעד־ס־נד־קאט אין ק־רנ־זיע און נעטוין נאך פאד׳נ־ײדע׳נע אנדעדע מלאבות. און ־צו דעם א־עם האב א־ך נאך נעדאדפט ענדיקן מ־ין אוני־ .װעדם־טעט־־נ־סוד־ע או־פן ױר־די־נ־ן פאקולטעט און זועדן דעד פ־־ער פון דעד קאנםטדוקט־ײ־פטײנ־עד ריטע־אד־־נ־עד ־ס׳־ר. ־נ־טע׳לט אײך םאד א געזונטן ײננן מענט־נ־, װאם האט דעד־ נדײבט איץ, יײעגן ײאס ער האס נעטדױמט, פידנד־ק א־בע־ צפון־ טויד־צ־ען א ײעגע״לע מ־ט א מא־נ־־נען־נעװעד און, ־נ־פעטעד אב־םל, באוװנדעדט דאם דױ־שן פון די ־ם-כװאר־עם דורך ד• פענםטעיר פין דע־ סעװאסטאפאלער תפ־םה. און ־נ־מ־עלט אײך פאד די געפ־רן, װאם אזא ״ב־־מז־" האט געמיוזט א־בעדרעבן א־ן א בורדנ־ואזן יאנד. װאם פאדא קאטאססדאפארע נ־נ־ומה־קר־ז־םן האט אזא ײננעד־ מאן נעדאדפט דודבמאבן. 111. מענגדסן, ײאם זענען פאדבונדן מ־ט ד־ער דעװאלוציע, רעבן אבעד מיטן םו׳צן אט־עם. זיי׳ער נליק נעםינען זײ גישט א־ן די דיק־ע ענצ־קלאפיעד״עם און א׳ויך ני׳סט אין די קליינע ׳נ־יבל־עך םון ־צ־יניע פרויע;. א־ן ד־ער צי״ט, װען מ־ינ־ע װערק האבן ג־עראט רעם נד־עסטן דע־פאריג, װען מײעדכאלד האט אין מערב־אײדאפע גע־ ינ־פ־יט מײן ט־אנעד״ע ״דער קאםענדאנט פון דעד צײ״טעד ארמײ׳/ װען מײניע רירי־נ־ע רידעד, װערכע כ׳האב ניעשריבן אויף דעד שור־באנס, פרעגן פאדקױפט װיערן פאד א דדײםאבן פדײז, — האב א־ך א־ן דעד זיעלב־ע־ צ־״מ נעם־י׳ט, אז איך נ״ אונטער. ב׳־אב ד־עמאלט ג־עהאט ד־עדנרײבט ד־עם העבסטן ־נ־טאסל םון רער באקאנטעד סאװעטיינ־ער שריםסםטעלעד םעלװינ־ טק־ דערצײלט דא װעגן זײן א־בעמ אין א מעטאל-פאבדיק• װי באוװםט באמ״ען י־ך ד־ םאװעט־ינ־ע דיבטעד אנצוב־נדן א לעבעד־קן קאנטאקט מ־טן אדבעטער און זײן לעבן אין פאבר־יצ ע םעלװינםקי איז נעװען דעד םירעד םון ד־עד ״קאנ־ םטו־וקטױו־םס־׳נ־ע־״, ל־טעדא־יינ־עד נדופ־ע א־ן מאםקװ־ע, ורעל׳כע האט זיך דעדנענטעדט צו דער אלנעסײן־םדאלעטארי־ שעד ליטעראטחר. 1. ־עדע פאיעט־״ס־ע ט־עטיק־יט איז פאדב־נדן מ־ט װאקלעכ־שן און קדיזיםן. קײנמאל אבער און בײ ק״ניעם האבן רי װאקלענײען און ק־יז־םן נישט נעהאט אזא יעדנםט;, כמיעט־קאטאםט-־אפאל;, באראק־ ט־עד, יװ־ בײ מ־ד, א סאװעטישן פאעט די דעװארוציע פאדעדט קודם־בל או־םנעהאלטענע און פאד־ האדטעװ־עטע מ־ענטשן. דאס ע־נםט־ע און ׳נ־דיעקל־עכסמע פאד א רע־ װארוציאנער איז דאם נעפיל פון שװאבקײט, דאם פון נאב־ שלעפן זיך ערגעץ םון הינטן, בעת אנדעדע דוקן זיך בםדר םא־־יס. דאם שרעקלעכםטע יבײ א רעװאל׳וציאנע־ א־ז די מורא נישט צו קאנען נאבטאכן ד־עם װענ פון דעד רעזואלוצ־ע. 11. כזײן לעבנםנעשיכטע איז זײער א פארביקע, כ׳בין געװען א יוכנע אויף דער שיף, א מאדיער, נענעפן פריװאט־רעקציעם, ב׳בין געװען רו־ט־ארמײער, פראפעםאד פון פאריט־ינ״עד ־עקאנאמײע, װאם־ער־טרענער אין א האמעל, ריעדעד םון רינג-קאמף, ארבעטעדאין