Literarishe bleter · 1932-07-29 · 31 (29.7.1932) · p. Seite 486

י"0 486 ר׳יגוטיראריסזװ ברגוסינװ■ \3 ז־430) .6^9 :אגצן דאםאגמי׳עז טשאלגמ-טאפ אריבערײ־״ען, פדי פרי׳ט צו גןענען אגרוייםן. דעמןזאט צוקופענדיס צום א־ספרעם־אניזם, נעסט ער איפ ני׳טט אױף;אר טעגבי׳ע, :עגוט ער ני׳עט אויר :אר די אגטרעקו;:: זון און ריכט אין פיז־קאלישע פארביכרונגען םון •עטרארן־צ־טער. — ל־םערמאן, קיוסעגר־ק צז זיין טעכני׳עער דער־;רייכוג:, קוטט ער צו זיך, אגטדעקט ער ועזס ציכע־־טאגיישע, און װי יעדעד גרו־םער קיגסטיער איז עד כו?צ זיין צייט אין זיינע דערפארוגגען, די צוװייטע הערפט פון 19־טין יאדהונרערט — — ל־בע־א?ע עפאכע. (א;ב, דיי ־צטארקסטע זייט און צייט אויך פו:ם טעדב־איידאפעיישן יידגטום, גאך דעם װי דעד ערשמ־ער בא פד״אוגגס־פאטאם און די דערפאדוגג פון דער שמד־צייט איי א־־כער). אלע זי״גע דערפאדועען און טעסגישע דערנרייכונגען קומען;אד אויף איזוי פיל, כדי דעם עצם אדויםצובאקוסען. און דער עצם איז פאר אים דאם עטישע (אפ״עראויך א שטארסע ראםישע ז״ם!) און עד מאלט די יװאצערן פון דער םעגטשלעבעד פםיכיק, ע־ םאיט דעים ציטעד פון םענס־ע, וװ דעד טעגט׳ט הויכט אן!;־יג׳ט ־עאייםט״ג־ מאלט ער דעם מענטש, גאד;אטוראליםט־ש, עד כיאיט דאם, װאם איז ׳צוין נאטור נעװארן ביי מענטש און דאם איז א־יגנטיעך ז״ן;אונ־־גיק״ט, עד האט כח םעעושלעך צו זיין. ג״ג־ט אן א׳כעי־מעגט׳ג־, ני׳כמ דאס זועלן זיך אייעד׳עטײנן — דע־ אדם היג־לם, די גאנצק״ט, די פשוטע מענטשלעכע גוטםקײט איז דאם, אין װאט עם גײט אים. דער אימסרעםיאניזם אייז נישט כא־ א־ם םתם-טעםגי׳ג־ע דערגר״םוגנען, םאר פור לאר! ער איז צו־פיל ײד און צו־פ־ל דײטוגי, און פאר אלץ מוז ער זען א תכלית. װי דעגוא, דעד •גיטארקסטער אויסדדוק פוגם איספרעםיאני־זם, לאט יה;עחאט דאפ עסטעמיש־זינרעכע קיאםי־ג■ צו פאדארבעטן, האט י־כע־מאן םח דאד עטיש־געדאנקלעכע עםסעמיש צו פאר־ אדבעטן. װאדום װי א קאגםעקװענטעד גאטוראליסט און פאנטע־ װ. ליבגורסיאך?ארסירגוסי סו\ א סרגי א־סט (נישט בחנם האט אים שפיגאזעס שטאט, אמםטערדאט, אזױ :עצוינן, אז כמעט יעןדעס יאר פארן װעליט-יזריג איז ער אה־ן :עפאדן מאצן!), איז עטיק און פםיכיק און מזזשבה אויך נישט נוזזוץ נאטור. מחוץ :אטור איז לנסרי נישט פאראגען — א.־ן אפ׳לו טעבגיק און אפילו אלע טוױנטער דעדםארוניגען. און דע־פאד אי־ז ליכעדמאן דער גרויטעד עפיקעיד. עד זעט נ־שט דאס לעםערלעםע אין מעגטגי, דאם הומאר־װע־זגדיקע, דאם װאכ עד האט אדיבעדגעבדאכט דעם פראגצויזישן איספ־עםיאניזם ה״ן ד״טשלאנד. איך װאלמ א בעלן נעװען צו װיםן, װעילםעד :א־ צ־אגאליסט״ג־ע׳־ ד״ט׳ג*, װען ער װעמ זײן קדאנק אויף א דאק, א־ז א־ז פדאנקרייך װעט אויסנעפיגען װערן דאם סעדום דעדצו, ױעט זיך מיט א־ב;״ג־ט באנוצן! און װער ם׳קען דאס 19יטע יאי־הוגדעי־ט א־ן י״טשלאגד, די בידעדמייעד־צייט מיט זייינע ״געאם און פ־עכ״, און פאד װעמען קונמט איז דער אטעם, וואם יי,.־־ ,/ן ׳!גג. װ. ליבערװאך די קו מען היאט גויטיק צום אעבן, איז פאד אים דעד א־מפדע׳םיאגיזם כעװען אט אזא סערופ. און װען דאס פאדמיטלעדי־ג־ע איז דעד כח פון א פאלק, און דאס מעקלעדישע אי־ז ז״ן שװאםיע זייט, — פאדװאם זאל גישט די שעפעד־שק״ס פזן א געג־ארן ק־גסטיעד דאם גי־ג־ט קענען דע-הװבן? מאקם ל־בעדמאן האט אננעהויבן און פיט נרויםן דעדפאלג אין די 70־עד יאדן, װען דעד קלאכיציזב איז נעװען דאס קלא־ ם־׳ג־ע, און א־צט, װען דעד קוכ־זם װע־ט דאם קלאםייג־ע, איז גאך אלץ יעדעפ געמאלטע כילד פין היבעדמאגען;אך א גדויםיע ק־נםט־ לערישע דעדנדייכוגנ. מיט װאם פא־ א שיטדז מען זאל נייג־ט צוגײן צו קוגפט, — זעגען דז־ג־אטא א־ן לעאגאדדא, ׳־עמכ־אגדט און פדאגץ האלז, טעזאן און פ־קאסא, —;ענ־אלע ק־יגםטל־נד. דעד אונטעדג״ד פון אײנ־נם צ־ם אגדעי־ן איז גאד די טעכג־־ג־ע דעי־גד״כ.־:: פון ז״עד צ״ט. דעד ק־גסטרע־ כאאדכעט עםטעט־ש די האפעגוגג אין דעם קאמף מימ די דעי־פאדונגען פון דעד צ״ט. דע־ א־מפי־עםיאגייזם אױ ג־־ג־ט;א■־ א פ־אגצוױישע אגטדע־ קי־::. מאגע, דע־ שעפער פון דעם אימפדעס־אגיזם, האם זייגע עכטע אישפרעב־אג־םט־שע זאכן געמאםטי גאך זײן ז״ן א־ן עגגלאגד, און ג־שמ בלויז מהמת עגגראיגד איז אפשר מעד מםוגל געװען פא־ זײגע אױפגעלײזטע :עפלד־קע זאכן, :אד װײל עגגלאגד איז טעב־;״־.׳ און אנטדעקע־יש;עװען דאם פ־״נםטע לאנד. און עננל״ג-ע מא״נד האכן זיך שו־ן לאגנ כאמ־ט מ־ם דעם א־מ3־עם־א:־םט״ג־ן פ־איבלעם, באגדג־ זײ האכן גאך ג־יג׳ט געהאט דעם גאמען פא־ דעם. דע־ א־מפ־עם־אגױם א־ז אן א־י־אפעישע קאלעקס־װע אד־ כעט; דײנדג־לאגד א־ז פא־טדעטן דא מ־ט ל־בעדמאגען, — און דעד ״ד״טשע־" עקםפ־עם־אג־זם א־ז גאד א מ־ן;ע־װעזע־ אימ־ פרעס־אג־זם, װ■ די ד־יטשע טעכגיק א־ן אגהויכ פון 20־טן יאד־ הונדערט, האט זי געװאלט אויף א דעקאי־דישן אופן א־כעריאגן דעם א־מפ־עםיאגיזם. דע־ ײגגעיד מאקם ליכערמאן האט זיך כאפי־ײט םון יעדן כעגטימעיגט, פון יעדער װײכקײט. מאלעריש האט א־ם א בײ־ שטידל פון א חזיד־־ג־מאל מעד אייגטעדעםיי־ט װ■ א ביבלישער יהעלד. טאלמ ער זײן עי־שטן זעלכסט־פאדטדעט — א סאבעד מ־ט גר־גם ארום ז־ך און מעפ. גאך אל־ז װי״מאדי־שער אקאדעמיע־תלטיד, מאלט ׳ער ט־ט פאגע־שעד גאיגצקײט און בראוװר, און דאס תײפטל קדויט איז :ישט װײגיקע׳ר לעבעדיק װי זײן ײננער לוסטיקער קאפ, יעגעד קאפ מ־ט צװײ לעבעדיקע אויינן, װאם האט כח געהאט דעם