Literarishe bleter · 1932-07-22 · 30 (22.7.1932) · p. Seite 478

י־ים 478 ר'סי(\<־א\־י8יט ברטסיסיר ן\מי. סב 291*1 יזא-וב איז פאאעםטינע, איז רעדאסטיחט דודך דניאיצ צייבל, אברהם בציי און נ. י. ראפאצעעס און נישט תרך י. שארנעאן, װי ם׳איז דארמ אננענעבן. ער איז נאר דער פאדאנסװארטרעכעד רעדאיאסןא־. 18. דאס יציטעראד־ש זאמרהעסט ״מא־" איז ארו־ס נישט דורכן איטעראטן־שלוב, נאר א־ן פארדאנ ״אין צױם״, אונטער דער .־עדאקציע פון אבירהם באײ. 19. עם פערט איננאנצן ״אויױ דער װארטע״, ידושריים, 1920, װאם איז נראד יא םארצײבנט ב״ פ־אבםטן. װענן ״הצבי אבית ־עהב״, א צװײ־װאבנבר*מ אין עברי־ טײטש, ארוים אין ירושאיים א־ן יאד 93—1892 שרײבט ז. פעװ־ זניעד, אז עם איז דעדאקטירט נעיװארן דוירך דער רביצין חיה הידשנ־ זאן, דאם איז אבעד שטאדק מםופק. אמת, אויפן באאט שמײט טאקע ארס רעדאקמאד ״האשה חיה בךיעקב׳/ איז אבער א םבדא, אז דאם װארט ח־ה איז א ראשי־תיבות םון נאםען תײם־ױםןי הירשנ־ זאן — טאקע דערזערבע־ הירשנזאן, װאם האט אין יאר 87—1886 ארויסנענעבן אין ירושאים דעם למדנישן חודש־זשורנאיל ״המםדדזנה״. 21. פון די פעריקע ײדישע צײטשריפטן, װאם ז. פעװזנעד האט ניש־ט םארצײבנט, דארף פען אויך דעדמאנען די ״קפא״י־ ־דיעות״, װאם דער פארעםמ־נע־ארבעטעד־פאנד יהאט ארויסנענעבן. מען דארף אויך דעדמאנען דעם פאקט פון א&נע־אזנקײט בײם א־בעדגעבן ד• אי־טאנראפיע פון די ווװזע\ פון די ״דישע אוים־ נאבעם. אזוי, רמש/ פא־צײכנט ה׳ פעװזנעד: ״אונתר םאהן״, ״דער איזענבאן אדבעטעד״ און ״דער א־זענבאנער״, ״אינס״ אנ־ שטאט ״אײנם״, ״אונזעד רעבין״ אדן ״דאס רעב־ן״, ״אוקטובר״(!) אנשטאט ״אקמאבעד׳/ ״דער פדאםעסיאנערע(!) קאמױ(!)״ און ״דאם פ־אפעםיאניערע רעבען״ און נאך און נאך — ארץ נעמען פון אזערבע אויסנאבן, װערבע זענען אדוים די רעצטע יאדן דורך ײד־שע אדבעטעד־אדנאניזאציעס און ריסעדארישע פאי־ראנן, װאם וױיסן נאך װי מ׳דארף אײסרײנן ר־בטיק א ״דיש װארט. ם־ד• דברנ עס קומט א דאנק ז. פעװזנער פאר דעד נרויםער מ• און ארבעט, װאם עד האט אדײננעריינמ בײם אויפזאסילען אזא תורטורעאן אוצר, אבעד מ׳מא־ ז־ך בשום אוםן נ־שט םאידראזן אויף זײנע ביבר־אנדאפ־שע ידיעות, װאס ער האט אונז *ונטערנע־ ט־אנן אין ז״ן ביבריאנדאפיש העםט. 13. בײ דער איינמאריקעד אויםגאבע ״בין הזמנים׳/ װאם איז דערשינען אין צפת אין יאר 1916, ניט ער צו, אז עם איז ארוים מיט דעד דעדרזיבעיניש פון דער טערקישער דענידוננס־ צענזור. האט אבער ד־ זעירבע באמעידקונג נעדא־פט זײן אויך רעבן ״בשיעה זו״ אינטער י. ח. ברענעדם דעדאקציע. בײ ״בין המצרים״ וױדער (ז. 10),װאס די פועלי־צױניםט־שע פארטײ האט ארויס־ נענעבן אונטער זרובברם ־עדאקציע, האט עד געדא־פט פאדצײ־ כענען, אז ז־ איז ב־ידע מאר קאנפ־םקירט נ־עװארן דודך דזשעמאר פאישא, דעם דעמארטיקן טע-־קישן נענעראר־ניבעדנאטאר פון פארעםטינע. 14. אויף אן אינטעדעםאנטן קור־אז שטויםן מ־ר ז־ך אן בײ רעד זאמרוננ ״עזדה אדומה׳/ א־ויפנענעבן אין יא־ 1928 דורך דער ירו־טע־ יהירף. די דאז־קע אויפנאבן זענען א־מרענארע אזן פ־רעגן זיך דרי־קן אין אומרענארע דרוקעדײען. כד• אבעד אויםצ- ראכן ד■ רענירוננ, האבן די ארויםנעבעיר פארצײבנט איײפן דאז־קן העפט, אז עס איז ״נעדרוקמ אין נד־בישן מאנאםטיד דורך אברהם בן־תדח״. אונזער צינזיפשטערער האט ז־ך אבעד;ישט נעבאפט, אז דאם א־ז נישט מעיר װי א שפאם (װארום אין ד־נר דרוקערײ פין נר־ב־שן מאנאםטיד דרוקט ד• רזזגירװג אידע אויםנאבן!) און האט ד־ א;געבו;נ פארצײבנט װי זי שטײט און;ײט, נישט אנ־ מעי־קנד־ק דערב״ נא־נ־שמ.;ישט בעסעד האט אויך א&נעשנ־טן ד־ אפטײרוננ פון דער ײריטװזר פ־עםע. פא־נ־ײזטע ידיעית נעפינט מען אעבן פארנדײזטע נעמעין — אין ניי דעי־נײ א טאי׳ק צ• ם׳א־ז דיבטיק צ•;ישט. 15. אדוי, רימשר, איז ב״ם אײנמאר־קן ״אינזע־ אמת״, זואם דעד באקאינטער י. מ. איס־םאן (א־צט פראפעםאר א־ן מאםקװע־ אוניװערםיטעמ פא־ מז־ח־פערקע־) האט ארויסנענעבן אין יאר 1920, גישט אננעװיזן, אז צום סיף איז פאראן איזיך אן אפטײרוננ או־ף זזזזברטיט. 16. בײ ״אונזעד ברודער׳/ דערשינען צװײ מאר אין װאך, י־זשרים 11—1910, איז ארס אדזיםנעבע־ אנגענעבן ש. טיקטין— און דאם איז;ישט ריבטיק. ש. טיקטין איז;אר נעײען דער דע־ דאקטא-־, און דע־ פא׳ײ׳ענעד איז געװען ברוך ױאהארד. אזוי שטייט בפירוש אין עקזעמפרא־, ײאפ;עפינט זיך ב״ מיר. 17. ״אײנם״ (און נישט ״אינס״, װי ם׳איז פאדצײבנט בײ פעװזנערן), אדויםנענעבן פיין ײדישן ריטעראטן־ און זשודנאריסטן־ ■■ -ש ■■■■■■■■■■ ■■ דוד אײנהאדז העגן זײנמ פוילישע חבדים פ־אוױנץ. יז״ האבן דיך געקילאנט, אז בײ זײ אין די שטעמ איון שיטעטיעך שיקן די פדאװינציערע פירער פון די שור־אדנאנ־זאציעם די ק־נדער אין פוירישע שורן׳/ זז<זג\ ר<זר ײריטטר :?ולסװר־זזעזדיקײסו פז\ ר<זר גוזזזזלסואפסי ״?זלסיזר־ליגט״.• ״איר פארטי״דיקט ידי ״קורסוד־רעע״. איך קוק בםחד דורך ד• נזערדזננען פון דעך ״קורטור־רינע״ אין דער ״פארקסצײטזננ״ און אבצ־ק פדאצענט םזן זײ זענען מודעות םון א דײזנדעדהנעזער־ שאפט: רײזעם אין שפאינ־ע, ר״זעם אין איטאריע, רייזעם ארע מא;טיק און דאנע-בט-ק אין פא־יז, פא־נענינן־קא־לאג־עם מיט וױנטער־םפארט א־ן די בערנ פון זאקא&אנע, בירעסן־םאדקיי־ף א־ן פילהארטאניע און ארע איבעריקע פוירישע טעאטע־;. דאס זענעין ארץ זײער שי״נע און גוטע זאכן, נא־ נישמ בר׳ויז אן ארבעטם־ לאיזער, נאר אפיריו אן ארבעטער, װאם ארבעט שוין, קאן זיך נישט פאירנינען אזערכע פארנעניננס. דאם איז ארץ אן עסק פאד פאדמעײעבע בארעבאטישע ױננע־ רײט, א׳ון ז״ האב איך טאקע דעם זומער כסדד נעזען אין פאהיז. װענן דער װײטעדדיקער קורטור־א׳דבעט ם׳ון דעד ׳דאז״קע־ ״קולטוד־רינע״ ײ״ם איך, אז ד• ייוכנערײס, ות־לכע איך האב נעזען און מ־ט װערבע איך האב נעדעדט, ייונגערייט, װאם האבן באזוכט דעם םארקס־אונױועדסיטעט םון דער ״קורסווד׳רינע״, האבן ארו־ס־;עװיזן אזוי װײניק וױסן און אינטערינענץ, אז נישט נ^ר פאד א פארקם־אונױוערסיסעט, נאר פאד א פארקם־שור װארטן יזײ שװאך נעיװען׳/ אין דעם נױ־יארקער ״דעד װעקער׳/ װאס װערט ארויסנענעבן רידך דעם אמעדיקאנעד ײדישן סאצ־אר־םטישן פארבאנד, איז פא־עפננמיעבט א שא־פעיד אננריף פון באװוסטן ײד־שן דיבטער דוד אײנהארן קענן דעיר ״װאב;שדיפט׳/ ״קורטוד־רינע״ און בעיקר קעגן יעקב פאט. דע־ אנגדיף פין דוד אײנהארן איז א תשובה יעקב פאטן פאר דיז אידטיקר אין ״ײאבנשד־פט״ קענן דוד אײנהארן, זוערבעד האט אין זאמיבוך רבב־ד דעם צען־יאי-קן ױבירײ פון ײד־שן םאצ־א־ ־־םיט־שן פאדבאנד א־ן אמער־קע פאידעפנטרעבט א שילדעדיױנ װענן ײד־שן פוירן און װעגן דער ײדישע־ ק־־טוד־ארבעט א־ן פוירן. מ־ד בי־עננען אײניקע שטערן פון אט דעד שארפע־ ארויס־ טדעטוננ: זז<זג\ די פראפווסייאזעלפ ףארסיײ־סיזגזר אז\ ןײנור ויאצױגג זוז ײריטו.■ ' ץ ״א־ר זאנט, אז עס איז א פריאטקע, אז ק־רט־סטועד און פ־אפעם־אנעיע א־ן פאדטײ־טוער רעדן צװ־שן זיך און מיט ד• קינדע־ פויריש. זײט זיך מטריח, ח׳ פאט, און קוקט נאך אמאר ד־י־ך ד־ בדױרלעך פון ד־ ארבעטעד א־ן דער ״פאלקםצײטוננ״ צו רער ר־םקום־ע ״םאצ־איל־זם א־ן שטוב״. װאם דעדצײרן די דארטן עפעם װענן דעם? דע־ גדעסמעד טײר פון זײ ק־אנט זיך, אז ד־ א־נטער־נענץ פון דער פארטײ רעדט צזו־שן זיך פו־ריש און דעדט מיט די קינדיעד פוייריש. אויף מ״נעם א דעםעראט אין פאר־ז אויף דער זערבער טעמע זענען אדו־םגעט־אטן פר־ש־אנגעקומענע חברים פון דער פוירישער