Literarishe bleter · 1932-07-22 · 30 (22.7.1932) · p. Seite 477

ר'םעך{)\־ישע בדעוזטר ג\װ. 30 (•429.) ז-יש 477 9 ס. ק זו ה ן;ן זנ ו / י ו ( ׳2? י ס ײדישע פרעםע איז פ^לעםטינע טיטן פזזרזזנטװאי־טלעבן, וױ ם־ר ורעאן עס זען וריטע־ מען דא־ה אויך אזנטער׳טיידן צװי׳טן ארויסגעבער און דעדאהמא־ — א זאך, װאם איז פײ ה׳ פעװזנערן :אדנישמ רזי׳אד. 4. בײ דעם ״חבצאת״, װאם י. ד. םדוטת־ן האט ־עדאיוטי־ט, דערמאגמ עד :י׳עט דעם :אטען פון דער ׳טפאניאאי׳סע־ אויסנאבע ״אא ראזא״, װאם איז אזוי זעאטן װי די יידי׳צע ״די דאזע״, װאב איז אין יאר 1874 (און;ייעט 1877. זוי ב׳האב דעטאאט;ע׳עדיב׳ א־ן ״ליט. באעטע־") דער׳ג־ינען א־ן ירי״״׳לים. טען דאדך אײך צי־ :עבן, אז די •;■פאנ־אאי׳עע אויםנאבע האט דעדאקט־דט ׳באטה-׳ב-אי ״ד־יזאי (א םםרדייבעד ײד, װעאבער האט או־ך אדויםנענעבן דעם •יד־׳םן ״רער פ־דם״, ירושאים, 1909) אין :ייטט פ־וטק־ן. 5. בײ ״פוריה״ (זײט 3) האט טען נעדאדפט פא־צײבענע;, אז דאס איז די אײנצ־תע טענאעבע צײט־ננ, װאם איז נענדינדעט :עװא־ן דורך הינע א־טאדאהםן. זי איז דער׳ם־ניען א; אויפהע־ פ־ן ־אר 1909 ביז דעד צײט, װען מערתיי האט ז־ך אננע׳שי׳אפ; א; װעאט־תריג. 6. ביי ״הצוסה״ (ז. 4), װאס א־ז אננענעבן א£ם װאבנבאאט און אר־־ס נאר אײ\ טאא אין יא־, װאאט בדא־ נעורען צו באטערה;, אז דעד ארו־םנעבע־ האט עם נעטון, כד־ נ־ינזט צו פאדאידן, ׳£ײט די אטאטאנישע געדעצן, דאם ־עבמ ארו־םצונעבן. דאם א־ז דעד־ זעאבער ״הצוםה״, װאס אריסיור אלװװ פרירגזאר האט א־ן ־א־ 1902 אדו־םנענעבן א־ן װארעזע אאם טאנ־צײמוננ. 7. בײ ״השאח״ ׳צדייבט ז. פעװזנער, אז ער איז רער׳פ־נען הםסהותוױיז אין צ״ט פון דער מאחטח — בעת ד־ בענדעד א״ב— א״ח דמען ארוים אין אדעם א־נטע־ דעיד דעדאהצ־ע פ־ן ד״ר י. האויזנער טאהע אין די ודרװװ\ז־יאר\. וױיטער פאדט ער צונויף א־ן אײן רובר־ה: דבנ־־פ־אטדנ־׳טע צײטוננען ציזאטען ט־ט א־טעראד־׳טע און װיםנ״־אפט־יעבע (ז. 4). 8. בײ ״האנח״ (דער ריבט׳צנור), װאם א־ז דעד־ש־נעז נא־ א״ן מאא אונטע־ א. ז. א׳טיוא־ם דעדאקצ־ע, ־אט טען נעדא־פט אנװײזן, אז עם חאט אן אנארב־סטייטע ־־כט־ננ, פ־נהט װ־ ער האט אננעװיזן בײם ״האויר״ (ז. 2), אז עם האט א ״האט־נ־םט־־טע ר־בטוננ״, הנם דאם איז נ־׳םט פארצײבנט. 9. בײ דעם איטעראר־שן צװײטאנאטאיעבן ז׳שורנאא ״הד־םי' ײײזט רעד צונו־פ׳טטעאעד אן, אז די עד׳בטע העפט; זענע; דע־־ יטי־נען אין א ״האײנעם פא־טאט״ א־ן האט נ־׳בט אננעװ־זז, װאב פאר א םאדטאט ער מ״נט דערטיט. הװא־טא אהעינן פאא־א א־ז שאײן, אהטאװ הענן הװאדטא איז אויך האײן — טא ט־ט װאם. פאד א טאסשטאב, אטשא, האט ז. פעװזנע־ נעטאםטז ד־ ״הדים״. װעאבע זענען נישט האענע־ פא׳־ די איבער־הע א־־םנאבן, זוע;; װעאבע ער האט נישט אננעװיזן. 10. עם טרעפט זיך בײ אים פאאן, װען עיד :־ט או־ך נ־שט איבעיר דיבט־ה דעם נאטען םון דער אויסנאבע. אזוי פא־צײבנט עד ״בנסת ס־םרי יש־אא״ (ז. 5) אין דעד צײט, װעז דע־ :אטען א־ז;אר ״בנםת״. 11. בײ ״תחכמ.־:־", װאם דער בערנעי ײד־שע־ םט־דענטז־ פארבאנד ״תחבמוני״ האט ארויסנע^אזט ם־ן צ־יט צו צײט, יאט ער נעדארםט אנײײזן, אז;אר דער ערשטער נוטע־ האט ז־ך נע־ דרוקט אין ירושא־ם, און דעם צװײטן האט ט־ען נעדרויקט א־ן םדאנקפידט אין דער דדוקע־״ פ־ן ר׳ יה־דח־א־יב נאאדע. 12. די ערשמע נײן :וט־ערן פון רבניש־אטדנישן װאבנבאאט ״מחזיהי הדת״, װאם איז ארוים אויך א־ן ״דיש, האט רעדאלט־רט ה־ב אריה־׳אײב טאובעד — א ביבאיאנראך, װאס א־ז מ־ט א קוד־ צער צײט צוריה נעשטאדבן אין ־רושאים. :אבדעס א־ז דעדאהטא־ נעותן װנװדל גזאניג — א נעװעזענער ״הצפידה״־הארעםפאנדענט םון טאראהא אין די 90־ער יארן. הדב א. שור, װאס פעװזנער :יט אים אן פאי־ דעדאקמאר, איז נעװען נאד דעד פאראנטזאדטאעבעי מען יהאט אויך נעדאיפט םאירצײבענען, אז טאובער האט נאד רע־ ראקטירט די העברעישע אפטײאוננ םון ״מחזיקי הדת״, א־ן ה• יידישע האט דעדאקטייט מ. האני;. םיט א פאר חדשים צוריק איז אין תא־אביב םארנעקוטעז א ם־עסע־אויסשטערוננ םזן אאע ײר־שע צײטשריפטן, זואם זענען ־וען־עס־איז דעדשינען אין פארשײחענע שפראבז (ײדיש, העברעיש, שפאניאאיש, אהאביש, קאסמיאיאנייש, פויאיש און עםפעראנטא) אין א־ץ־ישהאא. ד־ אויסשטעאיננ איז שיין די צוױיטע אין דעם טין. די ערשטע איז פאינעקומען א־ן 1929, א־ײננעאררנט דורך ־־ער אדבעטעד־קזרטוד־קאמיםיע (ועדת־החרבות) בײ דעד רי׳העהט־עד טיטה־אך פון נאזעטאנ־או' װנװול װראבװװ. ב״ דער;עאעננהײט האב איך דאן נעשדיבן װענן דעה ײדישע־ פ־עסע (אין ״דיש) א־ן פאאעסטינע*). די איצט־קע אויסשמעאוננ פא״־מאנט א םך א נדע־ םערע צאא עקדעמפאא־ן אקענן דער ערשטער: 1113 אקעגן 446 נומער;, און דאם אאץ האט או׳םנעקאיבן אײ\ מענט׳ט ולװ\ װעװממר — אן ארבעטעה, װאם איז באשיעפטיקט אין תא־אביבעד מא־ ניסטראט. װאאט ער זיך באננוננט מיט דעד אויםשטעאוננ אא״ן — װאאט אאץ נעװען נוט א.ין פײן. האט ער אבער צו דעי נעאעננה״ט ארויםנעאאזט א קאטאאאנ פון דער פרעסע, װו ער פארגעסט זיך מיט ביבא־אנראפיע (אזוי שט״ט בפירוש אייםן שעי־באאט: חוברת ביבאױנרםית, ר. ה. א ביבליאגראװיט העפט!), און דא איז ער נבשא געװאדן. א קאטאאאנ אין אזא נעביט, װי פ׳־־עסע, דארח ז״ן צוניויפנעשטעאט מיט נרװס פארזיכט און דער עיקר — םיט ביבליאגראװיפו װיםן. צום בארויערן קענען מיר עס נישט זאגן װענן ח׳ פעװזנערס קאטאאאנ**). אין דער חעברעישער פרעסע האט םען זיך אויח די נרייזן;ישט אומנעקזקט, אזן פארקערט: אזא םארשער, װי דוד ינולי\, האם שטארק געאויבט דעם קאמאאאנ אין ״מאזנים״ נומ׳ 4 םון 24 ית• ד. י. האט ברוך!ץרוװרי? א&נעשאצט דעם קאמאאאנ, און מער װי ד־ באמערקוננ, אז עס איז נישט :עװען כדאי צו פארצײבענען די :אנצע העקטאניראםירטע שיאער־איטעראטור — האט ער נישט נע־ םוניען װאס צו באמערקן. כ׳װעא זיך דא דעריבער אפשטעאן אויף רי מער בואטערע נירײזן, װעאכע זעעין זיך שטארק אן. 1. שאמה פייננאאדם ״האמת״ איז בײם צונויםשטעאער פאר־ צײכנט אין דער רובריס פון דער אאנעמײנער פרעסע, אין דער ־צײט, װען עם איז נאד א װיװיאועריפז באאט. (דרך אנב דאדח מען באמערסן, אז אין א ב־באיאגראפישי׳&־ ביראשיר האט מען בא־ ־א־םט פאדצײבענען אויך רי װיװיאופ־ריפזפ םדעםע, דינם זי איז נישט קײן ײדישע. אויך ״ק־ית םםר׳/ דער ביבאיאנראפישער ארנאן פון דער ירושאימער אונױועדס־טעט־ייבאיאטעק םארצײמט נישט, צואיב א נעװיםן טעם, ד• דאזייזע פרעסע!). הנם די ריסטוננ םזן דער דאזיקעד צי״כוננ איז נישט קאאר, האט מען דאס נעקענט אפ־ ־׳ערנען פון א״ר ארויםנעבער און רעדאקטאר: םײננאאד איז געױען א נעשמדטעד ײד, און זײן צ־״טוננ האט ער נאך מיט א צײס פריער ארויטנעלאיט אין פארױ, װו צוױשן אירע ׳הויפט־טימארבע־ טעד איז נעװען דער מ־סיאנערישער דיכטע׳ר לפװ, װעאבער װערט אויך דערמאנט אין זאמן רײזענם אעקםיסאן. 2. בײם חודש־זשודנאא ״האזרח״ שרײבט ער, אז ער א־ז דערשינען פון צ״ט צו צ״ט, בעת ער אױ נאד דערשינען װױבװלפך אאע חודש. 3. דאם אדטאראקםיש מאנאט־באאט ״ההד״ װערט ורעדאק־ ט־רט רודך ה׳ בנימין (י. רעדאער־פעאדמאן) און נישט דוירך ח. בארנשטײן, װעאכער אױ :אר םאראנטװארטאעכער רעדאקטא■־. א׳נב, דער צונויפשטעאער מישמ אוים דעם םאקמישן רעדאקטא־ *) זע: מאטא םײנעס — די ײדישע פדעסע אין פאאעסטינע. ״א־טערארישע באעטער״ ני 45, 1929. **) שבעים שנה אעתוגות ה־שראאית בארץ־ישראא. חוברת ב־באױנרםית הכואאת אאױ מאה ושאשה־עשר שםות שא כתבי העת שהופיעו בא״י :׳ארר התרכ״נ עד אדר התרצ״ב עדוכה ע״י \לװ\ װבװר תא־אביב, תרצ״ב.