Literarishe bleter · 1932-07-22 · 30 (22.7.1932) · p. Seite 479

;ײ ם 479 י** צײטוננ, ןןיער זוען דער יעדאלס>ד א־ן דעד פאי־עדע ןױ ך• דא־ זיקע איבעדגעט־יבענע םראז; פ,־ז ד• יזאס־נ־םס״עע ־טר״ב׳ע־ צע־ ג־כט זיך: .,...>זז דאם ועגעז יטטימעז, װןזם גזי!ייגגעז מיט טוטיקע, :ע־ זוגטע טעגער; עם פ־אש זיך אין די ׳עט־מ־עז דע־ או־פגאנג פ־ז א :ײעד שײן אין אונזעד?יטעדאטוד״, — װײםטו ני׳טט, װאם איז די גפהא מ״ג־ צװי׳טן דעם דעדאקסא־ פון דער ״װאכגיטר־םט״ מ־טן סאס־גיםט ציטװאקאװ. ליטװאקאװן א-ון זײגס נלײכן סאז מען פאדענטפעדז, אז עד טיט דאם גע־ צװונגעגיעדהײט. דעד דעדאסטאד פון דעד ״װאבגימר־פט״ סוט דאם מיט זײן אײנעגעם װיצן״. װעג\ יע?ב פאסי.• ״פאט קאז?יין עורל-ות ג־שט פארטראנן. עד זובט בםדד חטא־ם בײ יעגעם. איך װיא װיתן דעם דעדאסטאד פון דעד ״װאבג־ ים־״פט״ א פײנעם ביײטפיל. א־ך האב פאטן הײנמאל עפגטלעך גייטט או־םנעװאדפז, װאים ז־׳־ענד־ק א פאדאנטװארטלעכעד ביונד־סט האט ער גע׳ע־קט אװף א קאנק־־ם פ־; אן אמע־־סאיגעד צװניסט־יעעד צ״טוגנ א גאצ־א־ נאליםט־׳עע נאװעלע, װו עם װעדט גע׳שילדעדמ װי אזו• א בלוט״ קעד פײל־ישער םטודענט דעחש־םט א ײר־׳טע טאיבטער. א־ך האב פאטז קײנמאל ניישט אויפגעװאדפן, איז ער האט םיון בונדישן ארביװ אהויםגעיגומען א רירנדיהז מענטטלעבן דא־ קומענט פון א בונריםט, װאם האט עם אננע־ט־־בן פארן טו־ט, אין דעם ראזיקן דאקומענט אפגעדדוקט אות באות אונסעד פאטם נאמען. א־ך האב פאטן נישט באשולדיקט, װען ז״ענדיק א־ן אמערי־ קע, האט ער אפנעדרוקט אין אן אמעד־קאגעד ז׳ש׳־דנאל אן אדט־קי, װו עד ׳שרײבט ישװארץ אויף װײס: ״עסוס דער נביא איז אונזעידעד. קדו׳ש השם א־ז אונזעדער. עשרה הרוגי םלכות זעגען א,ינזעדע. און די דעלבםטישוץ פון עין וזהוד (דשאיבאטינםקים? — ר. א.) איז אויגזעדע״. יװי קומען די ע׳שרה תרו:י סלבות צו פדאלעטאר־׳שער קול־ טוד? — םרעגט ני׳שט קײן ק׳שייות. און :אך עפעם ײיל איך זאגן דעם ח׳ פאט. צוױ׳שן די רע־ מאנאנ״שע מיטלען סון אוגזער צעטומלטער גידערטרעבטיקער צײט איז םאראן אויך דער מיטל םון ״■שעיר לעזאזל״. דע־ מיטל איז אן אלטער. כד־ צו באנורידיסן די אינםטינקטן םון ד־ מאםן, זוארפט מען ׳פון צײט צו צײט אדויס א קרבן פון די אײגענע ־ײען. דאב .־זעדט כעמאכט ז״עד קוגציק. הינטעדן טיד ישט־־ען ד־ מאםן און ליארמען: ״קר״ציקמ ענדעצן!" — דאן קלײבט מען אויס אײגעם, װאס א־ז אויגנבליקלעך ׳גיישט נויטיק, איון מען ־שטופט אים צארט און חברי׳ש צום טיד; איון אז ער אױ ׳שויז בײם טיר, געםיגען זיך טוין אזעלבע, װי פאט, װאם גיבן די טיד אן ע׳פן און אײדער װאם װען איז עד ־שוין נעלינט׳שט. אין רוםלאגד װעוט אזא גע׳שיכטע ז״ער טדאג״ש. ב״ אונז א־זעם בלויז א קאמעד׳ע. װארום עם איז:אך גאנץ ײײס םון ׳שטיפן םיך צ׳ום טיד. ער־שנגם, נעפין איך זיך גאדנ־׳טט אין פאטם פ- אײלן. צוריטנם, זענען פאטם ארעמם צו קורץ. ע־ קאן מיך בלויז םרוײן ליקװ־דירן אלם ׳שר־יבער. און דאן װעלן טיר זען, װעו־ עס זועט געמ־נן פא־ז־יען דעם מדבר: פאט צי מיד? א־ך תאב דאס ישוין דע־לעבט א־ן ד־ ־א־ן 1900 און 1907, ותן דרעןװאלוציאגע־ע :אסן-ש־״ע־ זענען פלוצ־ יליגנ פאר׳שװוגדן סון האד־זאגט און נעבל־בן זעגען די, בײ װעמען םאציאיליזם און דעד ארבעטער און די ײד״שע ־שפראך און ד־ ײ-״שע יי־טינ־אטור זעגען :עײען מער ײי א לײט־ע־ פאד קל״נע מעגט־שן צו קריכן אין די תו־כע איגטטאגצן״. םאירלאנ ״קאנטויר;", װאר׳שע_ ש .ו י ן ד ע ,־ ־ש י: ע ן: צד־וק פערלאװ .פרונזא װערדד״ (לידעי) — פדײז 2.50 זל. — .40/72 3)ס11ח23111£ ,3׳ײ31523/\1 ,1^81,11(^14 .ן ליזזעראריעזע בלעמער וװז. 30 \429) װעג\ רער ״װןוכועוריפם״.• א־ן װאם אנבאלאננט אײעד ״װאכגשריםט״, איז זי אזוי אגנעפיקעװעט מיט ׳שריתנריקע פו־אזן־דדע׳שערײ, אז םאר א םי־ טעלערן באװוםטזיניקן קולסור־מענט׳שן אח דאס א שרעק סון נע־שמא׳קלאזיקייש. װעגן דעד ׳דאז״קע־ ״װאבג׳שר־פט״ װ־׳ל איך טאקע דא זיך אפ׳שטעלן און דערצײלן א פא׳י םא׳קטן. מעג פאט ׳שרייען: ״גאליק!" םון הײגט ביז מארגן. דאם װארט ״גאליק״ קוסט םון דעם, װאם ידעד אטת אױ שטענדיק ביטעיד םאר רעם, װעמען מען זאגט עם. גתן איר לײענט װאך־אײן װאך־אויס די ״װאכנשריפט״ בא־ קומט איד אן איײררוק, אז רי שרײגעד דארט װאלטן מינדעםטנס יש־־ן צען יאד געותן אין דדיטן א־גטע־נאצ־אנאל; רו־ט׳נר קאן שװן א ,־ו־מער נ־שט ז״ן. רארט שיט מען פעך און שװעבל אויף אלע ־׳ד״שע ׳צז־ייבע־ םאד צו וױיניק רעװאלוציאגער־׳שקײט און פדאלעטאר״שקײט. מ׳לײנש אילעםען אין ח׳־ם אדײן, און דער םטיל און ד׳ םדאזן זעגען װי איבעתע׳שדיבן פון ,די קאטזגיסט״שע בלעטלע׳ך. ינעגו־ װי ד• קאמוג־סטן זאנט מען א קדיש :אך די ש־ײבע־ און די קר״ש־זאנעד יזענען א חבדה ד־בטיקע ראפאמאגען. און װאלטן די רעדאקטא־ן סון דער ״װאכנ׳שד־םמ״ נעותן לינקע, װאלמ איך דאם פאד׳שטאנען. געהערן אבער די ראיזיקע ־עדאקטאױן פאליטי׳ש צום םאמע דעכטן סלעל סין דער פאדט״ א׳ון בשעת ד• ליינקע האיגט שדײבט איבעד םון רי קאמוניםט־׳״ע כלעטעד אידנ ק־״אקשדיקע סיאזן, ניט ד■ ,־עכטע האנט ארוים אזא זשורגאל, װאם הייסט ״סאצ־אליסטישע בלעטער״ אין דארטן, םאר־ קעדט, שיט מען פען או׳ן שװעבל אויף די קאמ־גיסטן און אויף אלע לינקע בכלל. א־ך האב סיד כםהר נעבדאבן דעם קאפ סון וחאנען ק־מט עם די דאפלטע בוכהאלטעריע, ביז חברים האבן מיר עם דערקלעדס: אין פוילן נייט ארוים א ליגקע ל־טעדאדישע צײטוגנ ״ליטע־ דארישע טריבונע״ און מיט דעו־ דאזיקעו־ צ״טונינ :ייט ראם די קאנקורענץ אויף לינקיזם. פאליט־ש, ה״םט דאם, איז מען רעכט. אכער ידי ארעמע ײדישת ליטעראטור םענ מען ארויסװא׳רסן םאר די לינקע אפעט־טן םון די נער״צטע מאםן. קינדער, איר װילט עםן די רעכטע, — סרעסט מיט קאסו־ :יסטישן אפעטיט די ײדישע שרייבעו־! די מאםע טוז דאך האבן א קו־בן. בײ ,ד• דײטשן װאדםט מען זײ דעם יידן; די קאמוגיסטן װארסן יע׳דן חודש ארוים א פאד םפעצן און א פאד ליטעראטן; בײ אוגז װארםט מען דײ צו אײג־ הארגען, דײזענען און אנדע־ע. מיט אשן איז םען פארזיכטיק. זײגע ביכער װערן סאדקויסט אין ״סולטוור־לייגע״־םארלאנ און זײ :״ען נישט שלזמט, און דא זאסלט םען יעדן ־אד או־ף א סהגה ־אגר׳גדאפאמאגען, ותלכע די רעדאקציע שטעלט םאד אלס עבטע האדעפאשגיקעם (בסוד זעגען זײ גאר חםיר־ש־באלעכאט־שע יננע־ לײטלעך). אײגעד סון די פ־־עדדיסע םיט״עדאקטארן׳ פון דעד זע־יבער ״ײאכגשדיסט״ האט םיד דעדצײלט, אז סון די גראםא־ םאגען איז גישט או־םצו־אלטן; טאמעד דרוקט מען גישט אפ זיתרע א זאך, גיתן זײ אװעק א־ן דער ״ליטעראדישעי טריכונ־ע״ און חרוקן אפ אן ערקלערוגנ, אז זײ טרעטן ארוים פון דעד ״םא־ צ־אל־םאשיסטישע־ װאבגשריםט״ — און רוף זײ קנאקגיסל! א צײײמעד סון דעד חפדה האט :אך עפינם עדנעדם אפנעטון. א־ן דעד זעלבעד צײט, װאס עו־ האט נעדדיוקט א ליד ײעגן דעם, אז זײן ע־טעד־באבע אױ אדבעטםלאז, האט ער אפגעדה־קט אין סרומען א־טאראקם־שן בלאט א פ־ומע גאטספארכט־קע דאך. און אט די;דאפאסאנ־ען לאזט מען דאם אדיו־ם, זײ זאלן שדײבן יבדה יהל׳שון: (זע ״װאכגשר־םט״ ׳גום. 7) .פאד טיר איז קלאר א־״נעצײכגט מײן ותמ. ז׳ך אוסקעדן צו א. יריױענס לויטערן אומעט, אדער צו ד. אײנהארנם אמאליקע בלו־קייטן, צו נײדוסעס שטוב־ז־אמאנטיק איז אוסרעו־לאזבאר״. א<ן װײטער: ״...סעיגט־מענטאלע, קלײגשטעטלדיקע ײגנעלײטלעך און םײד־ לעיך זעכען קלינער ײי ד• אױיבגרערסאנטע ״דיפטעד״ שוין דעד־ מימ אלײן, װאם זײ שרײבן זײ א־ײן אין זײע־ע אלכאכדען און זוכן :ישט צו באגליקן דעדמיט די ליטעראטוד״. װע־ די קאמוגיםמן צעגיםן זיך אז״ײ ותגן םיר און װענן ריױענען, ארט םיך נישט. עס איז יזײעד רעכט און זײעד איבעד־