Literarishe bleter · 1932-07-22 · 30 (22.7.1932) · p. Seite 471

7 ריסיגזראריטס ברססוזר וץס. סג 4291) זײט 471 ^0* ם ט ד י ם״ י א נ ב א 9 זז. ז}?סי/ני?-יז}דק א ד ו ם ״ם א דאם :ייעט־טיםע, :יהזט פרעטעוציעזע ווערק, דערהויבט זיך הויך און העכעד איבערן ריזיקן ב>*ד; םון םרחטה־בינעד. * * ♦ ב׳בין אםשד צ,< װײט אוועה, וריצ ־בדײבן האב איך;אױ;ע־ וואידט <חמן ״טאנגןזליא םטריט״, די דערצײרו;; םון דעם ייד״ט־ עגנר״טן יעריםטיטטערעד לואים גאקדיננ, װאפ ה$ט או־.״ם;ערושן אזא אוםנעהײעדן דו׳עם סײ אין ע;;רא:ד, םײ אין אםעדיקיע, — א ציטעדאד״טע ם־עגםאציע, װאס מן>ן זיך בצויז פאדגצײבן םיט דעד דער׳טײגוגג פון רעםאדקם םרחפה־בוך. ״םאגגאציא סטדיט״. דעד הארענע, װאם האט נדד רעקאםע:־ דידט צו אײעגען דאפ דאזיקע בוך, קראפט םיד א־בעד דער פג״צע: אײענט, צײעגמ — ם׳איז א נרוים וועדק. — אין װאם דעי־צײאט זיך דאדטז י — װאםז...;אקדיננ ׳:ניידע־ט א;אם אין דוםיגנטאן (נע־ םײנט: םאנטיטעםטעד). אויך אײן ז״ט — ײדן, איםינדאנטן. אויך דעד אנדעדעד זײמ — גוים, עגגקענדעד. — דאם אאץ? —;ו, פאד־צטײט זיך... פ׳קאן;ייצט אזוי איבעדנעבן. ט׳דארף אקײן אײעגען... און איך האב נעקיײענמ. איבעדנעאײעגט — און װאם אזויגם האב איך דאדט געפוגען? באםת, כ׳קאן;״צט א־בעדגעבן. דעדצ״קן קאן פיען א םע־צה, אבעד;ייעט קײן םטיק. און;אקדיגנם בוך א־ז א בוך פון סטיק, פון נרויסעד ם״םידעדיצאפט. די דאזיקיע םײםמעד־ יטאפט האט פארבאסט ם־קיאינען םיענט־ם;. ד־ דדוק־םא־צ־כען אין ־עננקאנד און א־ן אםעד־קע װאדםן בםדר אדוים נײע או־םקאנעם, און דעד עוקס צעיבאפט ױי. קוא־ם גאקדיננ א־ז נ״עט קײן אנה״בעד. א םך װ־ערק פדי־עד נע־טדיבן,;רעס־עדע און קקענעד־ע, ד־ערצײקונגען און ־עםײען, אבעד ־עדיםט אצ־גיד, ם־ט זײן ״םאננאק־א םטר־ט״, איז ־ער אדײן אין דע־ װיעקט־קיטעראטור. א־ן ״םאננאק־א םטדיט״ האט ז־ין סמיק דער־;ירייבט אדט־םט־־צע שקיםות. די קריטיקער קעגען ז־ך נ־־צט אפקיויבן. א נ״־ער זאננװיק. א נײ־עד ם־נקדער קואים... װאם פא־א פא־נקײך? — העדט זיך א פ־אנדעםט — אופנעהײער נר־עםעד!... ם׳קוםט איס, און;״צט קײן אנד־עדן, די;אבק־פדעפ־ע םאד 1932! — דופט דא און דאדט א קוק. ״פאננאקיא םמד־ט״ װעירט דראפאטיזידט. האקיװוד א־ז ־צװין אויך אויף די םים: זי ורק א פ־קם םון ״םאננאק־א םטדיט״. נאקד־כנ, גאקד־ננ, נאקד־;;. קײען א־ך;אבאםאק זײן ראםאן. א־ך יבפ־ר ד־עם ב־בוף, װאם דר־ננט אין מיר ארײן םון די ־טורות, און איך ראגנק ז־ך: אבעד ם׳איז דאך בפעט קײן פאבוריע;י־צטא — װאם־ז־ע־ע קאן דא דדא־ םאט־ז־רט װעדן פאר ד־עד ב־גע? ״דן, נו־ם, צװײ װ־עקטן, םדעםדע, װײט־ע װעקטן, באט־ע אויף דער זעקב־קער נאם, אײנ־ע אנטקענן ד־ אנדעדע. דאן די מקחםה. בײד־ע זײטן;אם ברענגען ק־בגות — ם׳דעדקעגט זיך, מ׳דערגעגטערט זיך, א־בערחו־פט דעד ױ;נעד דור... ד־עד אקטעד דוד שטאדבט־אפ. ױגנװארנ פאדברעגנט צוזאפען... נעם־׳טט־ע חתוגות... און דאם אקץ אין דרײם־ק ־אר: םון 1900 ב־ז 1930. קײן ט־פע קאנםקיקטן, קײן יחיד״ציע איבערקעב־עג״בן, ק״ן;שסה־דאגנקענ״צן — און דאם אקץ א־ז דאך געװען, נעםוזט ז״ן,;אר גאקדיננ װ״זט דאס אוגז נ״צט. ער נ־ט אונז ד־ נאם, דעם קאקעקטױו, סיקועטן םון יחידים, ד־עם ־חיד אויף װ־פ־ק עד קופט א־ן קאנטאקט פ־ט אנדערע ־חידים, או־ף װ־םיק עד ד־ערגאנצמ דאם אקנעמײנע ביקד; קײן א״ן םינור אין דעם;אנצן בוך ־ג־טארט נ״טט ארו־ם װי די װיכט־קםטע — אדן דאך װערט םען םארכאפט פון א םאדבאדנענ־עם בח. דער כח א־ז, װ־ געזאגט, דעד םט־ק. װען א־ד פארםאבט די טאװקען, פ־קט איר, אז איר האט נ־עקײ־ענט א װיכ־ ט־ק בוך, כאט־־ע א־ר קענט נארנ־׳ג־ט א־בערדערצ־יקן און קע;ט די װיכטיקײט נייעט דעםינירן. בעתן קײענ־ען;אקדיננם ״פאננאקיא םמר־ט״ איז פיר נעקו־ בעת פאבאפעד האט נעענטם־ערט ׳זײ:ע אפאנ־ענמן ארן זײ נע־ װאיקט איבערציען אין דעד געטק־עכקײט םון קאראן, האט ער זײ אננעװ־זן —;ישט אויף דעם א־נהאקט םון בוך,;י־נזט אויף ד־ דאקטרינען און עיקרים דערין, — :אד אויף ז״ן סט< אויף זײן שיתער פאדם,װאם קיין יג־ום פענטש קאן;־שט אזוינם פראדוצ־דן, אפיקו קײן א־ין קאפ־טל;־שט, םײדן בדוח־הקוד׳ג־... און אקדום האקסקי, דעד באװוםטעד ע־״קישעד שד־םט׳ג־נדעקער, קוסט צום אויסםיר, אז דעד נדינדער םון א־פקאפיזב איז נערעבט נעװען: דער טרױםף םון אן א־דעע, צ־ דאם א־ז א פ־קאזאפ״ג־־ע, א רעקיניעזע, אדער קינםטדע־־שע אידעע, איז דערהויפט געװענדט א־ן דעם אופן װי זי װעדמ אדויסנעבדאכט — א־ן דעם סטיק. דאם, װאם א־ז אםת װענן קאראן, איז;אך אםת־ער ותנן ד־ער ב־בק און װענן ױעם קריםטנטופ. װאקטן צװ־שן די אפאסטאקן;״ג־ט געװען קײן נקענצ:־ דיקע סט־קיסטן, א־בעדהו־פט פו־קום, װאקט ראם קד־בטנט־ם ז־ך;ישט או־םנעיג־פד״מ, :־שט אײננענופען די װעקט. האקסקי ברענגט אײניקע ב״־ג־פיקן צו באשטעט־קן רין נע־ דאכק: בסענאפאן האטנע׳םריבן װענן סאס־אטעםן, אב־ער װען ם׳זאד אופ־קו נ־׳גיט זײן קײן אינדער סאקדאטעס־ק־טעראט־ר, װאקט דעד אט־ענ״ג־עד חכם פאדבקיבן אן אוטבאר״נעדיקע םינוד אין ד־עד נ־ע־ ש־בט־ע סון מעגט־ג־קעבן נעדאנק. בסענאפאן א־ז ניעײען א קאנגװײ־ ק־ק־ער שרײבער, און םהאט נעדארםט קוט־ען פקאטא, א־ינער םון ד־ נדעםט־ע װארמ־ארט־סטן, װאס האט אםאק געקעבט, כדי אונז צו;עבן סאקדאטיעסן, א־ם קעבעד־ק צו מאבן םאר דער אייביקײט. דיערפאר א־ז או;ז םאקראטעס אזוי;אע;ט א-ון פיטאנארום — אזו־ װײט אזוי פרעםד. פ־טאנא׳־וס האט :־שט נעהאט דיין פקאטא... דאס א״גענע א־ן דעד קונםט. גישט די טעמיע, די םאבוקע, — מ־ענ עס אסיק.־ זײן א ספור־הפיעשדז סון ׳ה־עבסט־׳םפאנעגד־קן און נרו־םן םארנעם, — באשט־טט דעם נורק פון א װערק, אויך נישט די א־דעע, :אר ד־ער סט־ק. פ׳האט ב״ אונז, קפשק, נעש׳־יבן חם־דישע םעש־ות, פאר פד־צן, בש־עת פדצן און;אך 5־צן, אבעד פד־ז איז ניעװען און ורעט פארבק״בן דער םייםטער פון דער חסידי־ שיעד מעשה. בײ אנדעדע חם־דישע נג־ייבעד נעם־גט טען אמאק ט־פיעדן א־נהאקט, א :ענטערן צוטריט צו דער חס־ד־שעד;שםה, אב־עד קײנער האט עם או:ז;ישט דעדקאנגט אזו־ אדטיסטיש־;־אציעז־ אזוי שײן, אזוי םוק מיט ק־נסטלערישן שיק, װי *־ץ. דעד פראנצויז האט עם וװיק געזאנט: ״דער סט־ק — דאפ איז דעד פענטש״. און ם׳קאן אויך זאנן: ״קונסט — דאם איז םטיק״, אדער װי דעד קקונעד װאקמער האט דעפינ־רט זײן בא־ צױננ צו קונםט: ״יערעד סארט קוגםט איז נוט, אויםעד די, װאס א־ז קאננװײקיק״. א װערק פון שײנעם, אײננארטיקן סט־ק קאן;ישט קאינגװײקיקן. עם םאדבאםט אונז ם־ט דער שיינקײט, םיט דער דזורעיײרזוריטןײזז — און :ישט ם־ט דעם רזורצײט. א קינסט־ קער איז :ישמ דער, װאם האט עפעפ צו דערצײקן — אזוינע זענען פאראן אין די טויזנטער, אניב :ישמ א־ן די מיקיאנען —;אר דער, װאם װ״םט, װי צו דערצײקן, װאם איז נעבענטשט םיט סט־ק. םטיק איז :־שט דװקא, װי טײק פײנען, עפעס צ־רקעך־סאנ־ר־ קעבעס, א נקאט־םארקעםטעד קאפ, םיט א שרינט או־םן ריכטיקן א׳־ט. ם׳קאן זײן א וױקדער, צעשו־בערטער סטיק (א ראיה: דאסמא־ ־עװסק־!) — ם׳איז אט דאס, װאם דער פראנצויז מײ;ט טאקע: דער סט־ק, װאם איז דער טענטש. פאדװאם בארוישט או;ז אזוי ״רות״, די דאזיקע פשוטע םעשח, אן שפאנענדיקע פאסידוננען, אן נרו־סע כװנות? איר כח קיגט אינם סט־ק. אין דער װונדערקעכער דערצײקערישער שײנקײט און פשטות קינט דער אומנעהײערער כשוף םון אט דער םניקה, איד אײביקייט. און ם׳קאן אזוי נײן ס־ן אײן װערק צום אנדערן, אויף די װענן און שטענן םון קאננע חורות, ביז םיר װעקן קופ־!; צו רעפארקן. א גרויסע מקחםה־ק־טעדאטור איז נעשאםן נעװארן, אײניקע װערק םון נרויםן םארנעם, ט־םע, אויםטרײםקענדיקע, אבעד רעטארפס ,״אויםן טערב־םראנט — :־שסא קײן נײם״, דװקא אט