Literarishe bleter · 1932-07-22 · 30 (22.7.1932) · p. Seite 470

9 י״ם 470 ליססרארישע .בילמסיװר ו\{ז. סב ו1.429 *זוי םיא ציבע וועגן דער אונגארישעד, ױגאסצאוווישער, שפאנישער, אײיאציענישעד, פויגישער און *נ׳דערע ציםעדאסחרן? אפ׳ער אין ח׳ד)—חדרים האט מען זיך באגעגנט מיט דוד פינםעין, אפ׳צר איז ערגעץ־װו אין דער טענצעכער העברעישער פדעםע געװען נאטיצן װענן זיין קומען. איך װ״ס :י׳עט װענן דעס. די טענלעכע העבדע-שע פדעםע דערנדייכט ני׳טט צו מיר, און װענן ציטערארייעע און הינםטצעריעע ענ־נ׳ים בין איך נעװוינט צו זיכן און צו צייענען אין די צ־טערא׳רישע העברעישע צייטשדיםטן, ארום װעצכע עם גרופירן זיך די באדייטנדיקסטע העברעישע שרייבער פון צאנד. פדענ א־ך ד$ די העבװעישע שדייבעי םון ארץ־־שראצ און בעיקר — ח. נ. ביאציק און יעהב פיבמאן: יצמדינו רבי־״ו! — ׳.װאם הייסמ עס? \\ז\ו\ (זיױיל װי אויך אויף פארשיידענע קאנםערענצן, גימ ער גאר איבער, אז פאר די עטצעכע װאבן פא־ב־ענגען אין א־׳ױי׳עדאצ איז ער אויפ־ נעטדאטן פ־ט צ טעראדישע און אויפקצע־ע־״טע דעפעדאטן קרוכ צו פופצ־ס מאצ, הן אין תצ־אביב, הן אין אנדעדע שטעמ און אין קבוצות. אין פ־צ ערטע־ האט דוד פינםקי פארנעצייענט פאר אר־ בעטעי־ זיינע װעדק. דוד פינםק• האט אויפן ״ה־ הכ־מצ״ אננע־ ־צר־בן א נייע א־ץ־־־עראצ־פ־עסע ״הו־רא״, וואם איז אדיינגענוםען נעװארן א־ן דעם ״הבימה״־דעפע־טוא־, צוזאכיען מיט זיין נרויםעד פ־עכע ״־נ־צמה מ׳וצכו״. נאך א פ־עםע פון דוד פ־נםקי, ״ארזאב״, װעדס א־צט נענדייט דודך דעם ־צװייטן העבדע־׳ען טעאטעד ״אהצ״. דאס זענען דאך אצץ זאבן, װאם ראבן א ־צייבות אויך צו דעם ייר. ק־נםטצער־־נ־ן צעבן פון אדץ־־ש־אצ, און םיט װאם א־ו עס וױיניק׳עד װ־כטיק װ־ ד־ אצע נאטיצן און אודט׳־קצען, װעצכע םיד באינענענען אין ״מאזנ־ם״ און א־ן ״כתובים״ אין אזא נדו־םער מאס און פיט ש. י. ד אר<£ז#ן/3ראג ייחום־פדי־װ פוז יייידיש פונם עענטז יאדהונדעדט פאטן־סום, אייז א העבדעי׳צזער. די רעבזצטיקע יזארפ. רוםער ײד־שע תו׳נ־ב־ם האבן ראיפ ■אאט־ מערושן ״שבע תו־ים״, וד< ד־אס ׳נ־כנות־ דיקע זיבנבורנ׳ן, װאם א־ז איצט אננע׳נ־צאםן צו רומעניען און הי־סט טראנם־צנואנ־יען, איז יג־עװען פא׳־יינ־קט נד׳ט קארפאטן־ דוסצאג׳ר. די דייסשע ׳עװאבן םון זיבנבו׳חגן האבן די פדאנוינץ נע־ ר׳ופן וחארטרזוערטציעוך אי־בעדדעצט ׳פוונם העבורעדשין נאושען ״•נ־בע־ יהרים״, װעצכע םיצ פון דעם איצטן יידישן דור אין זיבינביור׳נן, תפין נאך עד־הױם די דאדיקע;עננס סיוט רעם הועברעי׳סן נאמשן. ידי נאזאורן־דינאסט״ע, װאם האט :עװאיצמ אדיס׳טפרי״טן אירע פצינצען אי־בעד גאנץ אייראפע, און ציוריב דעם ציותק געפ־רט ב־טער־ע מצחסות, האט, אין א־ירעי ד־פגאכזאסי־צדע װענוהונכען ציו די סיאװ־שע פירער או׳ן ט־צזעכיען נעפארע־ט קאטיעגאר־־נ־, אפצורייניק; דעם װעג פאר איירע חייצוח, וואס װ״צן םואדנעטען די ״נעבאצים״ (צעמי־נט די ״יניבע הרים״), װאס האבן, וױ ׳טויין סעואכט, זיך נעפװעיו איז יידישן באזייץ. דער קר״גס־מינ״םטעד סון די באזארן, איבן ׳ניאפרוצ, ־אט ד׳והך זײן יירי׳שן ׳עצזז־געבער אשכנז׳י געשריבן א ײדי׳מן בריװ צו רי ־עצדישע ײד־־נ׳ע נבודים פון די ״שבע־הרים״, אז זיי זאצן זיך א׳ונסערגעבן. ד״ר קאן פר׳װווט געכן אויסטײט׳נ־ונבע? איביער נעוױסע גע־ •ניעעני׳טן ״זױט זײן אייכענעם אייונזען. איין ם׳רוב פאצן, <מ ער האט נישוט קיין מאטעריאצ אצם א קא׳נװע פאר די ׳װייטעדדיקע פא׳־שוננע;. אז דער מח׳בד פון ד׳נם נד׳ויסן רעפארטנאזש־מערק, באצי׳ט זיך זײע־ פארז־בט׳־ק און וױצ גופא נישט מגזם זײן םיט צזםיצ השערות נאר ט־ס פ־עשטע קואמענטארן, באװײדן ״ענע שטעצן, װו ער רערט װענן דעד ײדישעד שפראך, װאם האמ;עה׳ערשט אינם צענטן יאר־ תונדעחט און די ״׳ניבע־הרים״, אדײנרעבנדיק אויך ידעם קארפאטן־ דוסעד טײצ. עם זענען פאוהאן גאנץ־קאנקו־עטע האקומענסן, אז צוזאסען מ־ט דעם הײנט״קן מאד־אדישין פאצק, װאס האט אדײננעװאנ־ דעחט אי־נם א־צטיקן אונגוארן, ועגען אויך מיטגעקומען עטצעכע טויזנמ ײדישע נפשות, װעצבע האבן זיד קואנצענטרירט בעיקר אין ר• הײנט״גןע קאדפאטן־בער׳נ און נעםי׳חט אן אײננאדמיק ײדיש צעבן. ידי מיטנעפ׳האכטע טאטאדן־שפראך צוזאמוען מיט די מא־ ר״אדן, תאבן ידי ײדן ביסצועבװײז א׳ױסנעטוישט אין א סין שװא־ בישן דיאצעקט, פון װאס עס איז אנט׳־סטאנען דער ײדישעד צ׳צ*ון. רי העצודישע יידישע ׳נבורים םון די ״שבע־הרים״, אז די זאצן ז־ך ד• ארוטײזע צעגדער. ד׳?ר יכדדזשיק קאן האט איין זײן וױכטיק רעפאדטאזש־בזך גענעבן א ©יצזײטיקן מאטעריאצ, װאס קאן ידיגען םאר א זײעד באצעדנדיקדנוצצועכער חיקיתז פאר א׳ונדעדע םיצאצאנן און קרצטו-־־י ה״םטאר־קער פאר װייטערער פארשוננ װעגן דעם ידווס םון ײדיש נאך םון סאר טדיזנט ״אד צוריק. ד״ד ״נדדזשיק קאן, אײנעד פ׳ון ד• אנניעזעעכסטע יידיש־ טשעכ־שע ה־םטא־־קער, װערכער האט זייך קונה־־נים;עזרען א״ן דער סצאװ־ינ־ער קוצטור־װעצט מ־ט ז״נע אומצעצײזע װערק איייפן נעכיט פון די־סטאר״נ־־סאצ־אצאנ־שן ׳באפן, האט נא־־װיאום פאדענדיקמ א;י־ע :רויםע ארבעט■ אונטער רעם נאמען: ״דעפארטאז־נ־ין פונם צענטן ־אדהזנדערט״, װאס באשעפטיקט ז״ך או״ך מ״מ א גאנץ;ײעם, פא־ אונז יידן נאך אומבאקאנסן פאקמ; אז ׳ד■ יידישע שפראך האט מיט א קנאפע טו־יזנמ יאה צו׳־יק נעשפיצט א ׳װיבטיקע ,־אצ א־ן יד־עט סצאװ־ינ־׳ן קוצטיד־װעצטצ פון דעסצט. ד״׳ד ינדי־ז־נ־־ק קאנם ארבעט, א׳ון ספעצ־עצ יענע קאפיטרען, װאם פאדניעמען זיך מ־ט ייד־ש א־נם ציענטן י״זז, א׳יז אן אמתע אנטד־עקוננ צוציב ד־עם ׳עטנאנ׳־אפ־שן נבוצ, װו ײדיינ־ האט נע־ ה־ערשט א׳ים א רעבעד־קע ־נ־פדאך. און נאכמער: אז ײד־ש א־ז דאן אפיצ׳ו ניעודעין א קו־זטיי־־פאציטישיעד פאקטא־... ד״ד קאן האט ניעסרעך אנמדעקט, אז דװקא דאס קצײניע קאר־ פאטן־רופ־שע מרינהצע, װאם יװ־ערט הײנט פארעכנט ארם אן אאזיס א־ן דיעד צא׳נד־קאדטע פון מזר־־אײראפ־ע, איז אינפ ציעינטן יאדהונדערט :עורען דער צ־ענטר פין א ײדיש קוצומור־צעכן, װאס האט או־ך נ־עהאט א :־עוז־עריקן א״נפצום אויף ד־עם ד־עמצטיקן פאצי־ ט־שן ר־עבננד־נ־טיינער בײ ׳נישט־ײדן. ד־ער מהיבר פ־חט אונז ארײן א־ן א צאביר־נט פוין פארשײדנסטע קורטוד־פאצ־טישיע און נאצ־אנאצ־רעי־נ־עדע קאמפן, װאס האבן זיך דעמאצט אפנ־עשפירט אויפן קאנט־נענט פון אזי־ע איון אײי״אפ־ע. פעצקע־ האבן זיך נעשצאגן,;־עפי׳י־ט פוארביט־ערטיע א׳ון פאר־ ־עק־נ־נטוע מצחמות, ורעצכע האבן פארס־ר־קמ צענדער, ־נ־טעט און מענט־נ־ן. א־ן ד־עם מיחמדז־נ־עד׳אננצ, ׳װאס האט ינישט אוויסניעכדטן קיין אײנצ־ק פאצק, װאס האכן באװוינט ריעם טז׳י־ח אוון מערב, צסון און דרום, האט ־עד־ער קד־ני־ערישער צד;עהאט זײן עצה־נעכער, װעצכעד האט דיקטירט דעם גאננ פון די שצ׳ום-פוארזזאנדצוננעז. אדיפן םמך םון אצטע דאקומענט;, געפונעון א׳ין רי פאר־נ־ײדנסט־ע פדאנער אוי־ביװן, דע־ציילמ ד״ד קאן בעור־כות ורענן מערעדע ײדישע דיפצאמאטן און ׳עצות־ניעבעד, ׳װעיביע ־איבן די קוארעםפאינדעגץ סון אי״ן פ״,~עי־ צום צװײמן,;עישריבן א״ן ײדיש, נעבן די אנדערע שפו־־אכן. אװי, צמשי האט א ײדישער דיפצאמאמ פון קארדאװא ט״ט׳ן נאמען איבדאוה-ם בן יעקב נעוױיצט אין פראנ אלם שציח פון זיין ׳דענ״דוינג און נעפ״רט פאיצ״טשע פארתאנדצודנגען טיט ד• םצואװישע פ״דעןר, װעצכע האבן;עהאט נעשצואםין א בונד פון אצע סלאװישיע שטאמע;, װאם האבן זיך אויםנעשפרייט אויםן שטח פון ק״עװ, בא׳רקא; אין טשעכיען. קאורפאוטן־חוםיא׳נר האט דעמצט ו״ך נעפונען אוגטער דעם באזיץ פון ,העצדישע יידישע באודנ־אײנוװינעד, װעצסע ד.אבן נע־ פ״דט ה־ערדישע מצחמות מיט ד״ אורומיקע שוגאים. עמ װעט זײן א־נטע׳־עסאגט צוצוגעבן, אז דער אפשטאם פון דעם כאמע; קאר־