Literarishe bleter · 1932-07-15 · 29 (15.7.1932) · p. Seite 465

456 זייט לייסס־גוריגמ!ר<ז*9\־ ז\ײ. 29 (י28*) 3יוי״ו- װ/נלט=ליט/ו1־אטח״ און •היײאד איז ער ביעווען דער צאועראט םון דער ^יטעראסור־טיע־ םיע, ׳וואס ידער והזרשעווער מאגיסטראט וזאמ באישסימם. עוזיל ר\ר\\יג א\\ גזומ^לױי נאבן באזוך איגם ראטנםגזרבאגד געםיגט זיך א־צ׳ט יעמיצ יצוד־ װיג אין א־טאיל״ע, וחו ער זאמרט מאטעדיאצ װעגן דעם דייזטאטאר טוסארי׳ני. נא,ך זײגע םאנומענטארע װערה װעגן די גרויסע טע:ער גאפאסעא), װאשיכגטאן, נעטע, ד,אט ער זיך איבערזגעװא׳־פן אױ* די הײגסצײטיהע םירער. א־נם דאסנםואדבאנד האט ער געזאמדמ טאטעריאצ ,װענן ר־עגינען און דער־ויםט וװענן סטאדינען. רי א־נ־ טערװױען ט־ט דעם העצטן האבן נעמאכט א נר׳ויסן דױטס. איצט פארעסנטרעכט ער זײנע אינטערװױען מיט דעם איטאריעגייען םואשיסטן-פ־רער מוסאריני. די גרויגזע ראװע אינם דרעזידענ־עד פארראג ״הא׳דצ ־ײזגער״ איז דיערשינען סורט הײובניצם א בוך טאנאב־אפיעם װעגן דער ״נרויםע־ דאמע״. רע־ או־טאר, אן אטאייהעד פ־עטיער־פ־ניסטע־, ניט אין דעם האזיק; בוך א רײ מאנאנראס־עם װעגן נרויסע האםען, אנ־ויבנדיס פ־ן דעד ,װערטבאר־סטער ארט־סטין פון נײנצנטן יאו־הונרע־ט הא׳שעי ביז סאטינהאן (,די הערדין םון מארסטאים ״װידערגעב״ידט״). טיט גריויס באאבאכטוננם־טארענט ׳האט זיך א־ם אײ׳נגע״עבן ארײנצי־ הריננען אין דעם הא׳טםריצירטן, םאר׳ײימרטן װעיזטר און אין דער סיצייע םון דער נרויסער דאטע און אויך אזא אחםן .נעבן א ר־י װערטפולע פא׳־טרעטן. א עאװטריט \\עג\ רױראעלי ביזןאגגזפזולר. צואיזע מאדיע מאהעד און ארטור קו׳נדט האובן אננעשר־בן א האמעדיע, אין װערכעד, װי זײ שרױבן אין זײער פאדזדארט, זײ װ׳־רן באװיױן ״אן אוסגעוױינרעכע פינור פון ד׳עד װערט-נעשיכטע, װאם האט אין זיך אײנצײטיק םארײגיקט די האב״גריארטיק׳ע םסו־י■ ריטעט און נרוים״. די האם*ו יע שפירט זיך אפ צװישן 1830־- 18/8, און םידט סון דעם אינזר סארטא ביז דער בע־ריינער שרים־ קאג&ערענץ - עם נ״ט דורך די גאנצע םאנטאסט־שע אויםשטײג־ נעשיכטע םון דעם ראדד ביתאנססערד. די טוזברים באװײזן א־ם אין אן עטװאם־קאפיינ־; רייכט און דאך מיט באיוװנרערוננ א\ן אכטונג צו דעם דאזיקן מאן, װאס האט נעשפילס אזא גרויסע דאר א׳ין דער װערט־נעשיכמע. רי גזאי־איבטרןעוזגגיטז אי\ א גזןזנזעוװװ־ סיטאגזער אין א םאסקווער טעאטער גײם איצט א נײע פ־עםע פון דעם םײרישן דיכטער װיסארד װאנדורסקי -- ״דעד באראן״. אינם בראכאג װעדט נענעבן א םצעגע נאך דער טא־־איבעדקערענ־ש אין יאר 1020, װאס שפירט זי,ך אפ אויםן פרא־ז םיון סארשא׳ר פ־ר־ סידסקי, װו נענע/־אר נורעצקי ניט אפ א ,־אפאדט װענן דער מאי־ איבעדקערעניש. אין אײן סצענ׳ע קומט םאר א שטרײק אין דער נאדזשער טעקסטיר־א־נדוסטרי׳נ סזײערט פארגעשטערט א זיצוננ םון דער קאמפארטײ אין פוירן א. א. װ. רי פיעסע טהאגט א בורטן כאהאקטעד פון די אװיינערו׳םענע ״אגיטקעס״. א וזטטװז גזים טואליאפױוז וזטגז\אר\ דער דאטנוםארבאנדיש׳עד םרובה-פארראג דדו׳קט שאריא&ינם ,,ברעטער פון סײן ׳לעבן״ אין םארשײודענע שפדאוכן. איצט האט שאריאפ־ן אגגע׳קראגט דעם מכובה־פארראנ אין םראנצויזישן נע־ ד־כט, דערראנגנדיק א תםועה אויף צוױי טיר־אן םראנק. ער וװײזמ אן, אוז אין יאר 1917 האט ער רי דאזזיקע מעמואדן געגעבן מאקםיפ נארקין, אין דעד םרוכה־פארראג דרוקט זײ אן זײן װ־סן און צאצט אים נישט קײן הואנאראר. רער כזלובה־םארראג שטיצט זיך אבער אויף דעם, ,װאס אין רוסראנוד אױ שאליא׳פינס םארםעגן, אודאנק דעם, ײאס ער איז אריבער ציו דער ׳וױיסיער עמינדאיציי׳ב קאגםיסקירש נעװארן א<ן בתווכם א\יך אט רי דאוו־׳קינ טעמוארן. דאס געריכט חאדף די טענ באטראכטן אט דעם עגין. אגינזטזפטלגגג 9\\ רטר װטלסי־ףו־טנזט אי\ גזיפוינז אין מרירינג 1933 װעט זיך אין ראסנםארבא׳נר, אין טיםרים, ״פענען אן אויסשטוערוננ פון דער פועסע פרן נאר רעד װערט. חער שטח, וחאס די ראזיקע אויסשמעלונג װעט םא״־נעםען באסרעםט הונדערט טוייזנט קװאדראיט מעטער. די ראזיקע אזיסםטערונג דארף נזיט איר אגמםאנוג איבזװ־שטײגן ארע ביזאיצסיקע אינטעדנאציא־ :ארע אוויסשטעעננען ם\ן דעם סין. אין קערן זעגען;עװען אוים נעשסערט םדעסע־ארגאגען אויף 100 שפראכן. דע־ ט־פריסער אוים־ שסערונג־סאטיםעט באזיצט שוין עקספאנאטן אויף 190 שפדאכן. די אויסשסעלרגונ װעט ארוסנעסען די פרעםע פון ז־נס איר א,ט- ׳שטיין כיז הײסט צוטאג. צ׳װישן זײ װעלן ז״ן א תסישע צײטונג סון יאר 1621 א\ן דײטשישע םון יאר 1670. צורשן די עקספאגאטן װעט א\חך זײן די ״נייע רײנישע צײזטונג״, . עדאקטידט םון קאױר מא׳רקט עס וועצן זײן רי ערשטע עגיסטישע אםגאניסטאגער, צײ־ ראג׳עו־, קאטאקאגער און אמעדיקאגעד צײטונגען. ס׳דוב פון ד־ ראזיקע אויסגאבן ׳וזעךן ׳צו׳געשמעקט רורך דעם ״סאדקס־און ענגסם־אינמגזי׳טוט״ אין סאסקװע, װאם באזיצט די רײכםטע קא־ קעקציע םון צײ׳טשדיפטן פון כאר דער װעלס, צוװישן זײ א סך אונ״קוסט אזיף דער או־סשטערונג ׳וועט אויך זײן א נדויסע אפ ט״רוע םון דער או׳טרענארער ריסעראטור, \האס איז דערשיגען אין חי צ׳אדישע צײטן. בםך הפק װעקן זיוך געפיגען 95.000 עקז. פון ברערקײ פרעטע־אזיסטפבן. רי נסלגויבגזגו פג\ רי רגפיסוגג \אװאר\ אין רער סאצועטישער פרעםע איז םארעסגסרעכט אן אויםר־ף טון סאקסים עארקי צ\ די אר׳בעטער פון די רוםישע זאװאדן און פאובריקן, זײ זאקן אים יסהעק׳םן און צזשיקן סאטמריאקן צו דע־ געשיכסס פון די רוםישע זאיתארן. די דאזיקע אויםנאבע האט ם. פארקי םארסראכס גאך צוריק סיט א פאד יאר, און ׳זי רארף ארוס געםען די נעשיכטע פין רי םאכריקן זיגט זײער אגטשטוין ביז אויף ה״גסיקן טאונ אין ׳דער ראויקער נעשיכטע דארף זיך אפשפיגרען דער קראםן־קאסף, \ואס האס זיך אפגעשפיסט אין דוסראנד נאך םון די צײטן פון קיבאײננסום כיז זסו דער רעײאקוצייע, רי גײס גססוינגזס פו\ רסר רוגזױססר רסװאלוציס עם איז באשראסן געוחארן ארױסצוגועבן א;ײע נדויסע גע־ שיכסע םון דעך אקטאבער-דעװאמציע ביז חעך פאדעגוריקונג םונם ביזחגער־קדינ אין זהוסלאנד. די נעשיכגזע װעט באשטײן פון 16 בעגד א\ן װעט באהאטדרען די ינרגיסע א׳יבערקעדענ׳״ש םון ארע זײ׳טן. אוין ,^פראװדא״ און ״אייז׳וועסטיע״ זעגען אסגעדרוקט געװאדן גענזיע איגסטדוקציעס, זוי אזוי די געשיכסע דארף געשריבן װעדן. עס זענען הא אגנעװיזן נישס בלויז דער א־נהאלמ םון יעדן באגד באזונדער, נאר אויך םון יעדן קאפיטל. אםילו דער אדײנפ־ד צו יערן פאגור װ׳עךס איבעדנענעבן בקיצוור. די דא׳זיקע נעגויע אנוו י־ זוכנען, דער בסרסױחריקער פלאן איז א פועל־ױצא םון דער רע־ װיזיע םון רי אלע װעת/ םעסוארן און א^האכדסועען, װאס זענען ב״ז איצט דעדשינען און האבן באהאנדלס ר׳עם דא׳זיסן פעריאד. די רא&יקע וחװ׳ק, צוװישן וחעלכע עס זעגען נ־עװען די מעםוארן און נעשיסטע־ביבעך פון די אגטי״שנועסער אזן פירעד םון דער רע־ \חאלוצ״עא\ן בירגער׳קריג, װי שליא&ניקאװ, לאסא׳װ, ־אראםלאוװסקי זעגען דערקלערם נעװאדן םאר םאלש, םול סיט סעותן, װאס סוזן נק״ן־ םאריסט 'װערן. איצמ ראדף די געשיסטע אגישבעסעדן א.־; םאריכסן אס די פעלערן. םון די אנוורייזוסגען זעט סען, אז סראצקיס ראל אין דער רעװאלגציע איז פאוחטיכערמ םעװ׳ארן כטעט ביז נול און אומעסוס װעדט אוגטעדנעשטראכן די נוואלריקע םאדד״נסטן םון סטאלינען אין אם דעס פעריאד. געפסיאר.ג־\ רזװ־ פוידיפוטר גניו־יפסעגיסינולעו־ י. װיױועגוואך אין עלטער םון 72 יאר א״ז אין װארשע ׳געשטארבן דער פוילי־ שער שריפטשטעלזס־ י. גױ״סענהא׳ף. דער םארשטאחבעגעד האט בשעתו םאחנוסען אן אנג׳שועען אחט אין דער פוילישעד ליטעראטור,