Literarishe bleter · 1932-07-15 · 29 (15.7.1932) · p. Seite 464

די8י(ו\־8רי8יוז בדווסיוזו 29 ו<2♦,) זייס 464 דעם ײדיישז סניד בוך. ער שטי״ט ביים ייךישן םארלאנס־װעזן *יא 'איז. ער איז נע־ װען זיכט 1921 מיטגרינדער סון םאריצאנ און פיכער־לאגער ״םולטוד־ליגע״, שפעטער — מיטנעארבעט אינם יזלעצ׳סין־םארלאנ, נעװען שון די װיכמיססטע מוער אין ״ביכער״ און איצמ איז ער םארװאאטזנגס־מ־סנאיד םון דער נײער צענטראאער םאריעיםוננ סון אאע ״דישע םאראאנן, םון ״סואט־בוך״. ער איז אזיך םיםבויער םון די ״איט. באעטער״. — יעםב ימי״זיא זזאמ אויך םאדעםנסאעגט אחט״האען און איכעדגעזעצט א רײ װערין םון העברעיש, רײסש און רזםיש. אין זײער אן ערנסטן םאמענט םאר דעם ײדישן בוך פארט איצט יעהב מ־יזיא היין ארגענטעע. און אט רי ערנםטקײ׳ט םון מאמענט אײנט אדויף אויר איס א גרזיםע םאראנטװארסאענריימ. די םרײנס םונם יידישן װארט אין ארגענטינע װעאן נעװ״ס טײאן מיט איס די פאדאנטװארטאעכהייט, און װערן שװוםים צו דער װיכטיהער נ*יסיע, װאס ער האטםאר דעם יידישז בוך. לאיאע ארן דעד עיקד ^ביעקטירױ אין װין, װי באיהאנט, איז פארנעםומען דער.םאערעם םון סאציאנאאע מיכדערהײטן. אויף אט דעם האגנרעס האבן זיך באטײ־ איהט פאדשט״עד םון פארשיידענע נאציאנאאע םינג־עחהי״טן, או; אויך פארשטייער םון דער י״דישער נאציאנאאער מינדערוזײס, אין בתחבס — א םארשטײער םון דער י״דישער נאציןינאאער טינרעי־ הי״ט אין פויאן. אויף װיפיא םען יןאן זיך םאחאאזן אויח רער ״אאיאאשײט און אביעסמיװקײט״ םון דעד פויאישער טעאענראםן־אנענטוד (פ.א.ט.), האט ״רער דעאענאמ פון די פויאישע ײדן רעפ. דאטעונשטרײך זיך געהאאטן זײער אאיאא און אביעשטיװ אגבי פויאן״. אאיזזא און אביעהטױו צוזאמען — דאם איז נישט סאד םארשטעגראעך, זוײא אויב ער יתאט זיך ׳נעהאאטן אביעםטיזו, זזאט ער אין די אזינן פון ״פאט״ שוין נישמ באהאחםט זײן ״אואחאא״, וױ״א ױיענדילן אביעסטױו און עראעך און אויםריכטיק, איז געװען וואם צו זאנן און װאם םא״-ציװואחפן, מסתמא נישט זוײניקעד, װי, אטשא, ד■ פויאישע ם״נדעחהײטן פון איטע, אעטאאגד איער דייטשאאנד האבן װאם צו יזאנן אזן װאם םארצוװאחפן חײערע מעחהיחטן... און איז חאס נאך וױיניק, קחמט א צווױיטע ״םאט״־ידיעה או; דערצי״אט אונז מיט ינרזים צזםרידנקי״ט, אז ״אין א נעשםרעך מיט רי פויאישע דשורנאא״סטן האט דער םאדזיצער םזן רער ײדישע־ רעאעגאציע אעא טאצקין אזנטערגעשטראכן די ״אאיאאיטעט םון רער פויאישער רענירוגג אזן נעזעאשאסט אזנבי רי ײדן״. ,<י ײדן אין פויאן — זזאט, אוימ ״פאט״, נעזאגט אעא םאוצ׳קין — בא׳זיצן פא־איטישע, קואטורעאע און נאצ״אגאאע נאײפבארעכמ״קרנב..." אין טאמער אױ אט די סארזיכערונג םון אעא סאצקין א װיינײדאיבער־ צײננדיקע, דערצײאט וױ״טער ״סאמ״, אז אעא טאצקין האט רער־ קאעחט, אז ״אינניכן װעט דעדשײנען ױ״נע א בראשזד װענן דער אאגע פון דער ײדישער באפעאםערזנג אין םויאן״. די יידן אין פויאן, הי״סט עם, מענן זײן רויק און גאײזאעך: אאץ איז אין בעססער ארדענוננ. שוין אביעקטױוער און אמתדיקער איז נעזוים ד״ר י. טאן, װעאכער שרײבט אין קראקעותר ״נאװי דזשענגיק׳/ אוו ״אויף רעם מינדעחה״ט־׳קאגגרעם זזערט מען נישט קיין יזאאדע און פשוט־ פארמואידטע אנקאאגעס באטש אין דער םארס, אין וועאכער םע־ םיקע דעפומאמן שטעאן םאר זײערע אנקאאנעס אין ױיערע אײנענע פאדצאמעגטן. אויף די טינדעחהײט־סאנ&רעםן רעדט םען שסיאער־ הי״ט זוענן די םאקטישע עװאות..." י ' ארגענסינע פאד אין שאיחות םון םאראאנ ב. קאעצקין, ״קואט־בוך״ אזן ״איטערארישע באעטער״ איז אפנעפארן קײן ארגענטינע יעקב מײזיא צו ארנאניזירן דארט א ברײטע אקציע פאר רעם ײז־ישן בוך און םאר די ״איט. באעםער״. דאס ײדישע בוך און די יידישע צײסשריפט אױ םון תטיד אן אננעזויזן אויף די פארשײדענע ײדישע •שובים און קיבוצים, און נאך םער איצט — אין דעם שװערן ק־ױיס, װאם האט באהערשט ־אם ״דישע פאראאגס־װעזן. צואיב דער צערורעךוננ אויפן ײד־שין ביכעד־מאדק, האבן די פאראאנן נעטוזט אפשטעאן זײער ארויםגעבעדישע טעטי־ קייט, און עס הערשס א־צט א שטיאקײט אין דער ײדישער פאד־ אענעדײ. דעד ײדישער ק־נסטאער נײט ארום טימ א שװעד נעמיט עם אינן ביכער גרײט צום דדוקן, אבער בײ דעד א־צטיקעד אאגע איז שװער צו טראכמן מכח ארזיסנעבן נײע ביכער, װען די פריעד־ נעדרוקטע א־גן אין די אאנערם פון די פאראעגעדם. פען סוז דעריבעד אננעפען העדאישע פיטאען אדויםצוהעאםן דאס ״דישע פאדאאגם־ װעזן םון זײן קאעם. עם סוז זייך אנהו־בן א שטאדקע באזוענוגנ אױסצואײזן דאס ײדישע בוך םון די ביכעד־פאאיצעם און נעבן דעם די מעגאעכקײט אנצזקוטען צי ז־ער ביבאיאטעק און צום אייענער. דער ױננער ײדישער ישוב אין ארנענטינע איז םון די זיכער־ סטע און פעסטע פאזיציעם פאר דעם ײדישן בוך. עם עקזיסטירן דארס רע־עאע בויכהענדאער, עס זענען דארט פאדאן גוט־אײעקנע־ שטעאטע ײדישע ביבאיאסעקן אין שטאט און א־ן קאאאניעס, עם זענען דארט דא אויך םיא פרײנט פונם י״ד־שן װארט, װעאכע זענען גרײט אנטײאצונעמען אין א קואטור־אקציע און אונטערצושטעאן די פאײצע פאד אזא װיכטיקעד ארבעט. נישט א״ן טאא אין שזוערע מאמענטן האט די ייד־שע ארגענטינע נעםיאט די גאנצע אחרױת פאד דעם ײד־שן װארמ — הן װען עם האט זיך געהאנדאט װענן ״דישע שואן, יהן בעת טען האט פאראאנגט היאף פאדן ײװא, און אזוי אװך, װען דאם ײדישע בוך האט זיך גענויטיקט אין שטיצע. און עס איז צו האםן, אז נישט נעקוקט אויף דעם קריזים, ײאס הערשט א־צמ או־ך אין ארגענטינע, וועאן די דארטיקע סריעט םונס ײדישן װארם טיט באנײסטערוננ זיך נעמען אדורכצופירן די אקציע םארן ײדישן כויך מ־ט רעם גאנצן פארנעם, װי ארגענטינע קאן. ד• אקציע פארן ײדישן בוך אין ארגענטינע װעט געװיס אנ־ נעמען ברײטע פאדמען. עס װעאן צו איר צזשטײן די פארשײדינע ײדישע קואסװ־אינסטיטזציעם און אויך שריפטשטעאעד און קוא־ טו,־־טועד. אזוי אױ דאך נעװען אויך אין ײדישן פויאן בעת דער נרזיסע־ בוך־אקציע, ײאס איז ארגאניזירט געװארן רורך דעם ײדישן פעךקאוב מיט דער באטײאיקונג פון אאע ײדישע פאראאנן, און א־ז אדזרך ם־ם א באדײסנדיקן דערםאאנ. בײ די םאטע שװער־ פטע באדיננונגען האט דאס ײדישע פויאן ארויםגעגעבן יידישע ב־בער, און איצט, ווען םען רוםט די םדײנט םונם יידישן ביוך אין ארגענטינע נאך היאף, מוז אט די היאף קוסען םון פואן הארצן. אין דעד אקציע דארםן ארייננעצוינן װערן אאע — אאע שיכטן און קאאסן, װעמען עס איז טײער דאס ײדישע שא&נדיקע װאדט. און דער רעזואטאט פון דער אקציע וועט זיך אםרוםן אויף דעם זױיטעד־ ד־קן גאנג פון דער ארבעט א־ן דעם ײדישן םאראאנס־װעזן. זואס־ מער ט־טהעאפעז־ און מיטנײער די בוך־אקציע יײעט באקומען אין אדנענט־נע, אאצטער טענאעכקײטן, אז דעד ײדישער פאראענער װעט באפרײט װערן םון קאעם םאר װי״טערדיקער ארזיסגעבערישער ארבעט. ייעקב מײזיא, דער שאיח פון די ײדישע םאראאגן, איז זינס םיא יארן א טיבטיקער םיטאדבעטער אזן טרייער טועד בײם ײדישן