Literarishe bleter · 1932-07-08 · 28 (8.7.1932) · p. Seite 444

זייס 444 ־יק ליזצראריטט בל888ר 1\וז. 28 (ז־42) תאב פאוצציננ דעדזען זיצן טיין נעציבטע, און םון אירע אוינן, פון אירע גרויסע יבלויע אוען, האבן זיך טרעדן סענאסן... ער איז אינט׳סװינן נעװארין, און פצוצליבנ יהאט עד זייך גע־;עבן א ׳ססעצ אויף *ון סיט א הארטעד שטיס, ׳סוין ני׳סט דער־ קעינענדייז אין איס דעים יוך״כן, צאר׳טן ייונ׳נן מענטש, האט ער אויס־ נעדופן: — צי קאגט איר נישט דעדקצעדן אזא מיםפארשמעינדעניש?;אך װאם א״ז זי גענאכנען אהין, דעם טויטן באנראבענעס סום בא־ װ״גען, אז זי האט וזיג, א צעפעדיקן געהאט״. פאדװאט וזאוט זי;עפונען פאד נויטיק בעסעד רארט אויסצווניםן איר ביטער הארץ, דאדט און ני׳םט פאר םיר, װעצכן זי װאצט נעקאנט נצײזצעך סאסן מ-ט אידע א טױעד, און דאס אצײן װאצט דאך פאר מיר נעװען אן א״ביקע טד״םט אין טײן צעבן!... זעענדיק, אז ער האט ׳עוין מער נישט יװאם צו זאנן, האב איך טיך צוגעאײצט א״ם צו ענטםערן: — םײן ציבעיר פדײנט! איך קאן אײך אויף די אצע םראנן ק״ן ענטפער ני׳םט נעבן! איך קאן אייך גאר זאגן, אז נרימער װאצט מ־ר נעווען דאס אצץ אצײן אויםצוקצעדן, אײדער אײך צו ענספערן אויף די םראנן. ער תאט טיך א װײצע דעחנזטייונט אננעקוקט און אנט׳עצאםן נעזאנט: — נײן, א׳זא םין זאך װאצט אײך קיינטאצ נישט אייננעםאצן! און אויף צעצט צוגענעבן — איר נײט? — נײן, כ׳דאנק! איך װיצ דא נאיך אביסצ זיצן... איך ראנק אײך פאר דער מעמע. ער האט טיר נענעבן די האגס און איז פאטעצעך, אביםצ אונסערהינקעגדיק, באצד םארשװוגדן נעװארן אין א זײטיקער אצײע. מיר אויםבאהאצטן. אבעד האבנדיק א פאדטיסן באשצום צו געמען זיך דאם צעבן, האב איך עם םיר ׳טטארק צוס האדץ ני׳אט נענוםען, הכם בײ םיד איז נאך נ״נזט געװען בא־עטימט, װען איך װעצ עם טון און דאם איז נישט נויטיק נעװען, ודיצ אזא זאך, נאך אצע־ םען, קאן מען דאך קיינטאצ נישט פאדשפעטיסן; אבער װאם טער עס איז אװעק א טאג, האב איך אצץ מעד דערפיצט, אז טיר װעט עס נאדנישט אזוי;רינג זײן, װי איך האב םיד עם פאדנעשטעצט, אנער אפזאגן זיך פון זעצבסטמאדד האב איך נישט נעקאנט, װ״צ דער נעדאנק, אז איך וועצ מ״ד נעסען דאם צעבן, האט מיר;עצינ־ רערט םײן גרוים אוטגי׳־ק. אט, א פארבשופטעד קרײז — א• דאס צעבן, אי דאם שטאירבן איז מיר נצײך שװער געװען, אײנס שרעקרעכעד פארן אנדעדן... און איך וױים נישט, מיט װאם דאם װאצט זיך געענדיקט, װען עס טדעפט זיך נ״נזט דאס, װאם איך װיצ אײך אייננטצעך דערצײצן. און ער האט זיך צוניע׳דוקט נעענטער צו מיר: — אײנסאצ, אין א שײנעם זוסעדדיקן פריסארגן, ב־ן איך אויפנעשטאנען נאנץ פד• און ז״ך;עצאיזט גײן אויפן בית־עוצם, עפעם אזו• נאד פצוצציגנ האט ם־ד אננעכאפט א חשק א קוק צו;עבן אויפן קבדצ, װו םײן פ־ם ריגט באנראבן, און דארט אויס־ װ״כען מײן ב־טער הארץ. א״ך ב״ן נמנאכנען טו־־ט בײ טריט און בין אפנענאםן;עװארן מיט שוױיס, וױיצ איך האב זיך נאך ארץ נישט נעהאט צזגעוױינט צום קינסטרעכן פום, און דערזעענד־ק פון ײ״טן דעס שװאדצן פאדקן, האט מיר שרעקצעך אנגעהויבן קצאפן ראס האדץ און איך האב באשראסן נישט ארײכגײן אהין, ביז איך װעצ פד־עד נישט א קוק נעבן דודך א שפאצט אויף דעם קצײנעם בערנצ עדד, אוכטער װעצכן עס ציגט באגראבן א טײצ פון מײן קערפער, און װי נדוים איז געװען מײן פארװוגדערוכנ, װען איך ■■ ■■ ■< ■■ ■■ ■■ ■■ ■■ סאװעטיש - ײדישע שרײבער װעגו באשלום איבערצובויען די שרײבער ־ א(־גאנױ>־*ציעס אינבמ ראטו ־ פארבאנד א״ין נאנץ־אפט פערזענרעכע ארוםדײסענישן און כאך טער — זײ הא׳בן זיך ארומגעצויטמ אװי, אז קיינער האמ נישט נעטאנמ זיך אדײנפאסן א־ן זײערע יחאמען. א-יצט, נאך דער באישטיסדננ, האבן קיך אויף די שפאצטן םון דעד םאװעטישער פ־׳עסיע אננע־וי׳בן באוױיזן אדמיקצען, װאם ברײטע־ן נאך מעד אויס די בא<זע פון אט דער באשטיסונג, װאס װײזן אן, אז עס איז נויטיק א ״טאגנימ־בוי אין דעד ציטערואמור״ (נעמײכמ נריו־׳םע, װאיגיקע עכט־קיכסטצערישע װעױק), סען שרײבט ױועגן ״מ״סטעדשאפט״, װענן װעדס, װאם זאלן זײן ״װערט דאם פאטערצאכד פױנם װעצט־פדאציעמאױיאט״, אז ידער ענטפעד פון די ש־ײבע־ אן קיכסטצעד אויף דער באשטימונג םון צ. יכ דאדף זײן, איז זײ זאצן ״געבן א קיכםטצעריש סאמױוידט װעדק נעבן א באםוז־קינסטצעדישע אפשפינצונג סון ידעד װױ־קצעבקײט, כועבן א װערק פון הױיבער קיױספלמריטװו ןװאליפמפ. א קצאסאװע־אננע־ זעטיקטס אױן אידעאצאגיש־אויסניעהאצטנם״ (״פהאװדא״). סען רעדט איצט װענן ״אויפהויבן די ציטעראטור אױיף אזא תויכן שטאפצ, װאם איז נישט צוזען און װאם איז אדטמענצעך א־ין קײן שום קאפ־ם*ציסטיש צאנד״, ״שאםן וחערק הדיד־קינסנוצערישע, םאציאציסטישע, װאס זאצן האבן די װעו־ט דעם ערשמן און צוױיטן פינפיא׳־״... אויםברײטע,הכדיק די באזע, א״בערבויענדיק די ציטעדאדיש־ קינסטרערישע ארנאכיזאצ״עס, ארײננעטענריק אין די רײען די שר־פטשטעלער, ״װאם פיצן מיט דאם סאציאצ״סטישע בו״ען״, גימ איצט ידי פדעסע ׳דאם װארט די ארע שרײבער, ׳זײ זאצן זיך ארויס־ זאגן װעכן דעם כײעם קווחם. כמעט אצע .חאטנםארבאכדישע ײדישע שדיםטשטעצעיר האבן זיך אפגיערוםן און ז״ך ארויסגעזאנט װענן דער דאזיקעד באשטיסונג. רטר ױגװזר שרײבגצ ״איךיבאגדיס די באשטיסחננ פון צ. ק. איבערצױבױיען די ר־טעראריש־׳קיכסטצערישע ארנאכיזאצ״עס <וי אזא, װאס זועס העצםן שעפעריש מאביצ״דירן די פעסטע כוזזױת אױיף װי באװוםט האמ דער צ. ק. פון רער אצקפ באשראםן סונאנדער־ צוצאזן די פדארעטאד־שע אסאצ־אציעם אױן שאםן א שדײבער־ פאדבא׳נד א־ן ׳־אטנפארבאנד. אין דעד באשסיטונג װערט אונגעװיזן, איז ״א־ן איצטיקן טאמענט, װען עם האבן שוין באװיזן אויסצ״ױואקםן ד• קאדדען פון דער פדאלעטארישער ר״טעדאטוד אױן קונםט, עם האבן זיך ארוים־ נעו וקט נײע שדייבער און ק״נםטצעד פון ד• זאװאדן, פאבריקן, סאצװידמן, זענען די .־אסען פון די עקזיסטירכדיקע פרארעטארישע צ־טעראטוד־און קונסט־אדנאנ־זאציעם (וואאפפ (ארפאדב. אםאציא־ ציע פין פדאצ. שרײבער), דאפפ (דיום־. אםאצ. פ־אצ. שרײבער) ׳־אפם א. אבד.) שוין שמאצ און זיי טארסאזירן דעס וױיטעדן ײיקס פוכם קיכסטצעדישן שאפן. ד• דאזיקע צאגע שאפט א נעפאר צו פא׳דװאנדרען ד־ דאז־קע ארנאנױאצ־עם םון א םיטצ פון גרעסטער טאביציזאציע סון סאװעטישע שיי־ײבער און ק־נסטרעד ארום ד־ אויפגאבן פון דער סאציאציסטישער בוױננ אין א מיטצ אױיף צו קוצט״ײידן קרײזצדיקע אײנגעשצאסנקײט, אפדײסן זיך פון ה״גט־ צי״טיקײט און פון די באדײטנדיקע גד״פעס ש־ײבעו־ אױן ק־נסטרער, װעצבע פיק־מיט דעד סאצ־אריסטישעד בוױננ... פון דאכע׳ן — די נויטיקײט אנגזשפדעבנדיק איבערצובויען די קטעראדיש־קינסטרע־ רישע אדנאנױאציעס און פאדבדײטערן ידי באזע פון זײער אדבעט״. אט דער טײר פון דער באשטימוננ האט זי׳ך סומך געװען אויף די *דוסדײסענישן און .דעד קריױרעריי, װאם האט זיך א־ן א ברײטעד סאם פאדשפי־י״ט אין די פראירעט. שרײבעד־ארנאנױאציעם אױן צופאר מיט דעם ײיצן איבעריאנן יזיך אין דעם ענין ״עבט־ פי־ארעסא־ײצקײט״, אדײנגעבראבט א פוצע דעזאריעכטאציע בײ דעם צײענע־. די א־דעאצאנישע קאספן צודשן ״נא ציםעראטורנאם פאםמו״ מיט ״פדאצעסארםקאיא צימע־אטודא״, ״צ״טעו־אסודנא־א נאזעטא״ א. א. װ. און אויף דעד ײדישער נאיפ אפטסאצ אין א פארק־־פרטעד פא־ם, צמישן די מאםקװעד, מינסקעד, אױקראינער שדײבער. צװישן ריטװאקאװן, דוגעצן און א. װ. וענען מערםטנ־ טײרם דעדפירט און צונעשפיצט נעײאדן צו קצײנצשכע גרױפאװע