Literarishe bleter · 1932-07-08 · 28 (8.7.1932) · p. Seite 441

ק לי<ו<זר$\־י*<ן בלעסינזר ג\גז. 28 (ו2*) זי״ט 441 דער םענטש איז נרײט צי *)רלאזן תיים, ׳שטוב, פאטיאיע אין צו שײעבן אין אדלער־הויכן און איז וױ״סםטע עסז־ומלם, װו דעס םעגטשנם ם״ם הןוט :$ך ינישט באטחיטן. דאם מענטשאעפע שאםן — איטעראטוד, טעאטער, מא׳לעריי, םיאם — העלסן־םיט דעם מענס׳מז אין זײן דראננ *ףויםצורײםן זיך םון די ד׳ אםות און צו אאזן זיך אין פאנטאסטישע יועאטן. קײנםאא, דוכט זיך, איז איטעראטור נישט נעװען א׳זוי איבער־ נאטיראעך, אזיוי םאנטאטטיש, אזוי איחרעאל ײי נראד איצט, אין דער אעצטער צײט. השמים שטים אה/ והארץ נתן אפני ארם, — דעם םענטשן אביער איז איף דער ערד עננ, גרוי, אוםהײסלעך, זיוכט ער ײענן־ שטענן צו ה״םאען, צו וױ״טן. נראד אין דער ניכטערער מאטעריע־יער צײמ איז דעד מענטש א״ן זײן שאםן שיכור, סארשימורט. און נראד איצט, אין דער ניכ־ סערער צי״ט, האבן דעם נרעסטן דערםא׳צנ פארשיכורנדיתע װערה. עם זענען װידערשפרוכן, װידעראנאנדן םון דער הײנטיסער כיעריןװ־רדיםעד תםוםה. דער םארהארעײעטער, םארמאםער״אל־סטישער םענטש זנכט אויסטעראישעײט, עיזזאטיס, הימלען, טרוים, ײעלמאל. און ני׳ײכצײט־ק דערמ־ט באמערקן מיר אין דער ל״טעראמור א צוױ״טע א״נטערעסאנטע ידערשײנונג: א תער םון דער נירויסער ײעלי) אין די קליינע ײעלטעאעך. עדשט די לעצטע צײט האט רערװארבן זיך א נריויםן נאםען אין אי״ראםע א דײטשעד שרײבער ,װאם באהא׳צט זיך אונטער דעם נאטען ב. םראװען. ער שרײבמ װענן םעקם״קע, װענן טו־חקים, און זײנע ביכער יװעדן איצט שטארק נעלײענט אויױ פארשי״דענע שםחאכן. יהקיצור, דער מענטש םיט זײן נאנצער צושעבונדנקײט צו ארננ באדן, הײם, םביבה לאזט זיך נערן םיטרײםן אין םאנטאםטישע ײעלטן. שײער איז רעם היינטצײטיקן םענטש אין זיין רעאלער װע׳נט מיט די אלע פאליטישע, םאטעריעלע און פאםיליען־זארנן. איז ער דעריבער אזוי להוט אויױ אויםטעדלישע נםיעות, צי םיט דער הילך םון דער ״טריוקענער״ װיםנשאסט, צי םיט דעד יהילף םון דער ״זארנלאזער״ קונטט. אלץ אין ידער םאםיליע, אין דער װירטשאםמ, אין דער טלוכה איז אויסנערעכנט, אוםעטום — באש־ענקטע בױדזשעטן, םעסטע שאסעען, איייעתע רעלםן־שנורן, װע׳צכע ציען זיך אין דער לעננ און דער ברײט םון דער ותלט. און ס׳איז םערק־ װירדיק: נראד אין דער מאםעריעלער, םאםעריאליםטישער װערט,* נראד אין דער צײט, ײען ט׳האמ זיד אויסנעאערנם דורכן םיקרא־ םקאס צו דערזען די סאמע קלעגסטע, דינסםע זאכן, גראד אין דער צי״ט, ײען םען רערנײט די םאטע דאםינירסטע, םובסטעאסטע נייו־ אנםן םון טענטשן און קעננשטאנדן, — נראד איצט רײסט םען זיך םון די ד׳ אמות אין דעם וױיטן יײעאטאל, נראד איצט איז װידעד :עקוטען דעד טעאעסקאפ, װעלסער רערנעענטערט װײטקײטן, און א י ז ל י ד הינטער זײן םאנטא םיבערט א ז״אבערנער חאױ — װײ, נאר ם׳וםינקאט איר שטערנט״כא. א באיץ! און דער זיאבערנער חאױ שנײרט איבער איר געוױין דעם הי״איק־נאאדענעם פאדים. קומט א שהת־צער זוינמ ציונײן און סאראעשט ידאם שטערנמיכא. ם׳איז דאם טרויעריקםטע איד אין יאעבן, װאס טוט צום מי״נסטן װײ ראם םאיראאשענע שטעתטיכא, אנן די וױ״םע םאמע װי שנײ, װאם האט עם אסאא נעטראנן. איציק םאגגער / םשטרנאװייץ 3 א ל א ד ע די באלאדע םוין דעם שטעדכטיכע א גאאדענער סוינא טר״אערט אוייםן שװארצן ידאך. איויױ דער נדאזבאנק זיצט די אאטע סאמע אנן איז װאך, און ס׳פ״נקאט איר שטעחנטיכא. א םידער שםי״כא אעשט זיך אויח אירע איפן אויס, א זקן אין בהוינע פאנטאסא שארט זיך נעבן א״ר יתויז. נאר ם׳םינקסט איר שטערנטיפא. װײן אהעדן שטאפא, ײאס איז נישט צוזען און װאס איז אוממענאעיך און קען דער צאם װײנט, ער איז אאײן, ער װיא פאד עטעצן יפאיען, און ם׳װי״נען םיעע טידע קני, זײ גאויבן נישט — אין קניען. װײן אתער! די אעםטערוננ ברענט אויױ םײנע באויע איפן, און ם׳קאאפט די שנאה םיט נרינעם סם אן מײניע דארע ריפן. — אאטע, שוין צי״ט צו שצאםן, דער םוינא שאאםט שוין אויך, און פון זײן א״ואקע ציט ז״ך א דיגער זײדענער רויך. כאר ס׳םינקאט איר שטערנטיכא. — איז ײאם, אז דער נאאדענער פוינא שאאסט שוין אויפן דאך, איר טידע באויע נשטה ײיא נאך איצט זײן װאך, כא זמן דאם שטעתמיכא... צעשמעםעד דאס םענצטער מיטן קינד מיט דער ערשטער אײדיקער םאאש, און ציעקוש זיך םיטן שטורעם־װ״נט, דו ױננער שאאנקער אפאש. די אײנזאסקײט ברענט — א רויטע שםין ה״נטער דײן יעדעךן חםקר־טריט, און די םארגװאאטיקמע שײנקייט אין שמאטעס נעהיאמ. נאר זי נײט םיט דיד םינב ט״ט א״רע קינדער, װאם װאגאען, םארבינרט זי נאך איר נעוױין, װיא זי די נאבט די גאנצע זיצן און װאכן אאײן, זאא זײ אײכטן איר שטערנמיכא. יבאיצט דער זקן ם״ט די אוינן, און דין בארד איז וד״ם װי שנײ,