Literarishe bleter · 1932-07-08 · 28 (8.7.1932) · p. Seite 440

׳•*^ _1ײ?_ 440_ יי1זוזרארי8זס רדורױפר ײײ• 28 נ ח ם ן ם ײ ז ' ל 1 װ $ ר ש ע דעאלע װעלם אוזפאנםאםםישע װעלם \צ\ ונ\ר כאדא?סי<ודיגזלזי? פ\\ דטס חײ1<זצײסוי?\ 51י\\ז<זלמריט\ ט*9\.) ״אטדאנסידא ׳ ת#ט טען איבזןרנעזעצט אין ס״צ ׳שפראכן, אז; עס איז ׳שםארק געצײעגט געיװארן. טען הןוטעם נעעײענמאין בוךהסאדם, און שסעמער;עדא&ן עם זען, װען דער צויבערער דעד קיג* האט עם ״סארםער&ערט״ א\יף די טונתידבצו״ע כישזף־צײװנטן. העדבער׳ט װעצס, דעד זון פונט גיכטערן, טרדקעכעם ענגקישן םןוקק, ירןזזם זיך יצװעבן אין אגיסטעדצ״שע װעצסן, דערזױ״צט בכןו־טעשװת דוענן פצאבעטן און אויםטעדצי׳טע באשעפעכישן. און עם פאדװיגן זיך טיט זײגע װערק דערװאקםעגע גרויסע צעזער. טיט םטרנאפמן ןזמעם צײענט טען איצט װידעד דעם אצטן ז׳טוצ װערן, ותזם פירט אווגז םיט אין ז״עע וױיטע װעצוט־רײזעס. דזשעק צאנדאן רעד אטערי־ קאגעד, װעצכע־ האט אצײן ארורכגעסאכס פארש״דעגע אױאנטוריס־ טישע גצגוצים, א׳ז געענטער געותזרן דער םענטשיז״ס װי דער האד־ בער, טיפער, וריטיקדיקעד אסעדיקאגער ערגאר 6ןז, װ?ש האמ צו טון בצױז טיט דעם טענסש א\ן זיינע אינעװײניקסטע ציידן. דערםיט םסחמאידערקצערט זיך אויך, װעזס דער אײז־ןז&עישער צײענער האט אזוי געדן אויסגענוםען די צםמדיקע םמאדינאזוישע שדײבער, יתצכע ־#זבן פאר אים אנטפצעקט נייע װעצוטן, נײע צעבגם, נײע םביבות. א׳ון ראס איז אויך די םיבה, װאם עס ה*זמ זיך רערוועקט אזא קאצאסאלער איגטערעם און נײניר צ\ די טזדח־ פעצקער, צו אזיע. די אויסטעדצישקײט, רי עקזאטישקײט, די אײנג־ ארטיקייט פ\ן די אצע אסטטאצ־אפגעשטאנעגע טזדח־װערק האט סער מיטגעריםן װי די רײםע, צײטיקע, צןזרנישט אין םארגצײך מיםערע וױ&רק פון מערב־אײדןזפע. א\ן עם האט ש\ין געד&צטן אװי־װײט םיט אט דער באנײםטעדוננ און התפעצנת פאר אט די וזודװדיקע װערק און װערסן, אז טען האט ש\ין גענוסען אפזןזנן א רבנן־ קדיש ג^ך רער גאנצער איידאפעישער ציטעראטור, קונסט א\ן קוצ־ טור, א\ן געקר\יגט די טזרח־קוצסור, ראם טזרח־שאםן אצם דעם אמתן נעזעצלעכן י\רש פון רער גאנצער קוצטור. דערסון נעםט זיך א\יך די שטארקע םאראינסערעםירוגג טיט די איצטיקע קינםטצער םון ראטנםארבאנד. און אינטעדעסירן אינמערע־ םידמ אין זײ אסטםאצ נישט אז\י דאס הארב־׳וױרקצועכע, נישט דאם שטרעגגװ׳עאצע, \וי נראר דאם אויסטערלישע, עקזאטישע, איר־ דעאצע, װאם \וערט אין זיי געשיצד׳װ־ט רי ראטגסארבאנרישע ציטע־ ,־אטור, װאם \ועדט אז\י שטרעגג קאנטראצידם א\ן גי״ט א\יף םעסט־ אנגעצײכנטע װעגן, האט נראר אן א שיער אויסערגעוױינצעכן אויםטעדצישן שסאף, פארשארםטע םאנטאזיע א\ן ראמאנטישע א־בעדגעגעבגק־יט. קוםט מ. שאצאכאװ און אנטפצעקט פאר אונז אין זײן ״מ־כי דאן״ א מערקװירדיקע תאצב־םאנטאססישע װעצט סון רי קאזאקן; קוסט בןזרים פיצניאק און װאדסט כסו־ר ציכמ־ װארפערם א\יף טי-העל׳3 פארה\יצעגע \וינקצען ם\ן אטאציקן און וױיטן צעבן; קומט צעאניד צעאגןװו און נראבט אוים א םאזתע םביבד• פון עדנועע ארום רעם זױ״טן סײך סאס (אין זיין נײעם ראםאן ״סאט״), און אװי א\יך םיצ אגרערע הײגטצ״טיקע סןזװע־ טישע שרייבער, װעצכע שיצדעדן צעבנם און װעצמן ם\ן רי זױיטםטע ,־וםצענדישע ישובים א\ן קיבוצים, װאס םאראינטערעסירן סיס זײער אױםטעדצישקײ׳ט און ספ׳עציםישקײ(^ און דאם איז אםשר א\יך רער טעם, װאם די הײנמצייטיקןן קיגסטלע־ האבן זיך נעגוטען צו שרײבן װערק אויף היסטארישע טעומעס. די װירקצעכקײט איז סעבונרן סיס טאם און װאנ, דעו־ הײנטצײטיקער צעבנם־שטײגער האט צווימען און גרענעצן. אבעד אין די רויסען ם\ן דער םא\־גא:גנהײט קאן טען זיך סראנק א\ן םרײ לאזן שװעבן. דארט איז דא הרחבה, ברייוטע תאריזאנטן, נרויסע טאטן. א\יך דער םיצם ,האט דערפאר אזא נרזיסן דעדסאצנ, \ױיצ ער טדאנמ אװעק דעם מענסש סון זײן ענג װעצטצ ערגעץ אין װיסטע טדברױת, אויף יענער זײט הרי־חושר, צװישן װעצטן און צעבנס, װאם זענען רעם םענטשן נישט באקאנס. חעדיבער האט רעד רעאצער, דראסאטישער םיצם וױעיקער צוצױנגם־׳קראםט און עו־ קאן נישט יואגקורירן מיט די עקזאטישע, אויםמערצישע ביצדעו־. א. ד׳ אמרת ארן װעלטאל די םעגטשלעכע פאגטאזיע רײםס זיך איצט סון רי עגגע :רע־;עצ;, װאם זעגען אדגםגעשטעלט ארום א־ר. הן די װיםגשאפט און הן די ק־גסט באם־ען זיך סוגאגדערצעװארפן די מחיצ\ת, װאם יכטעדן דעס םעגטש אין זײן דראנג און שטרעבן צו הויכע הויכק־יטן און צו וריטע װײטקײטן. ר״סמ זיך רעריבער דער מענמש טיט רעד הילף פון ו־עד װ־סגשאםט צ\ בא־עדשן די צוםט, נידערמ ער א־ן ד־ ט־פק״טן םון ־טען און אקעאגען,?אזט ע־ זיך אין די סאטע װײטסכיג םדחק־ם, וװ א פעגטשגס םום האט גאך נישט באטראפן, פ?יט ער ערגעץ אין אווםבאגדײפלעכע תויכן, אזש אין די םטדאטא־ ספע־ע. עךשט דעם?עצטן יאד זעגען מיר געװען ערות םון די םאמע פאגמאסט־שסטע, א\מג?וייב?עכע און קאפ־ש\וינדקערישע גםיעות, װאם דער םעגט׳ע ־אט געמאכט אין רער תויך, אין דער וױיט און אין דער מיף. ־עדער פון אט די פרװון האט אוױיםגעדוםן געװאקטיקע פאדא־נטערעום־דונג אין נאד דער װעקננ ם־ל־אגען הערצער האבן גאכגעפאזגט פיט א פארכא&טן אטעם גאך אט רי דרײסטע פ־אגע׳רן אין וײערע װײמע און ונ־־פע װענן, — ,גלייך װי ד-י נאכצע טוגנטש־ ה״ט האט דערטיט ארו־סבאװיזן איר דראגג און װיצן אװעקצוצאזן זיך אין פאגטאםט־שע עולמות, װאם־װייטער פון אײגעגער, רעאצער װעצס. און װי רי װ־סגיעאפט, אװי א\יך די קוגסננ אויך די קיגסטצע־ רישע פאגטאז־ע פון דעם סעגטש האקט א־ן אײן שװעבן א־ן אדים־ געטר\יםטע י.ײיטע װע׳זטן, אויך רי קונסט רײסמ זיך אװעק םון דעך װידקלעבקײט און קאזט זיך אין עקזאט־שע לענרער, אין גישמ־ געדאכטע ע,ינמות, סון װאגעמ וי ברעגגט נ״עם שטאף א\ן רײצנ־ דיקן אינהאלננ אין רעד װעלט־לימעדאנניר דעדשײנען לעצטנפ םיל װערק, װאם שילדערן ג־שמ־געשט־יגענע ,גישט־געםקויגענע װע?מן א׳ון לעגדער. עס איז גםאס געװא־ן ־עם קיגסטלעד צו גײן םיס־טריט גאך דעם \וירקלעבן לעב;, גאך דער :דו־ער װידקלענקייט, און כםרר םאלן און אפמא?ן דעם אדוטיקן?עבנס־שטײגער, רי סועכצן און געוװינ־ הײטן סון ד׳־ פשוטע בשר ורסמ גאך דער תקופה ם\ן ראםאגטיזם םיט אצע זײנע שאט־רוגגען, \וען םען האם גערעדט םיט הויכע פראזן, םען איז געשטאנען שטעג־ דיק א־ן דער אוםגאט־דלעכער פאזע פון גרויסהאקסעד און נעזען גאר דאס דיטעדלעכע, העלדישע און דאם אגגעצ\ינענע־םײעדלעכע, — איז פא־שטעגדלעך ג־עװען רעור דו־אנג צו פשטוח, צו גאטירלעכ־ קײ׳ט, צו דעאליטעוט;. מען האט ראן סרײ אפגעאטעסט אין דעד שוים סון דע־ מטשותד־קער וועלגנ מען האט באוױזן אויםצונלײכן זיך די ביינער גאך דעם סדום־בעסל פון קינםסלעך־אויסגעפוצטע, שטארקלאנגעצויגעגע פםײרא־קלאס-שע װערק. דער שרייבער, רער רעאציםט האט םיטאפאצ דאן דערשפירט האס אסתריקע צעבן, װאם שסראסט אין זײנע אײנענע נאמירצעגע ברעגן און שלעסמ־טיט אין רעם שםראם טענטשן, פאסידוננען, צוזאםענשםויםן, דודכוים־ רעןאלע, נאסירלעןכע, תארט־בײ־דעד־ערדיקע אבער דער הארבעד־האז־טער נאטודאציזם האט צונענעסן דער םעגטשהײט א\ן א׳ויך דעם קיגסטלער. רעד שטרענגער נאטוראציזם האט זיך אוו־םגעשעפט, ער איז געװאו־ן אפנעטראגן. רער טעגטשלע־ כעד גײ׳סט האט מיט א נײעם איטפעט׳ןייך גענומען רײסן אין אגדעדע עוצסות. גישט גאר זארגצאדע, ״גארישע״ קינדער גיבן זיך איבער ט־ט צײב און לעבן דער סאגסאזיע און ידי סאנטא׳סטישע װעצטן, אין \ועלכע עם םירן זײ אריבער רי פאגטאסטישע ראסא׳נען און ס־פוד־־מעשױת. א״״ך דערזואקסעגענ״כטערעמעגטשן זענען נעװארן פלײםיקע צײענוער פון דעד פאנמאסטישער ציסעראמור. האם נא׳גץ־ מ־טצטעסיקע װערק םון דעם סראנצויזישן ראסאגייסט פיער בענזא