Literarishe bleter · 1932-07-08 · 28 (8.7.1932) · p. Seite 439

זײט 439 ליסיגזראריפזט 1ז־<ו<ז<ןר ז\זז. 28 42-0.) םון בעניטא ליגטש, םון םל#(רע׳טםיא סאוגטשעם, םון הונא װאםט, םון ארבעדצזא :עריעו׳גאװ א. *נד. סון דער אנדעדעד זײט ה.אבן די םאאענן יטבגא רעזנ־ק און ד״ד לעאן דובאװע איבע׳דנעזעצט אויה ־עפאנ״ש װע־ק םון א׳ונזערע •צד־םכד־-זמעלעד און דעגקיעד, א׳־ז די דאז־קע א־בעדזעצונגען זענען א״־וים פאר דער נאגציע־ ׳בפאנײנדער װערט דװקא דא, א־ן בוענאס־אײדעס. ד־ ׳ט&אב־־בע פדיעםע םון סובע האמ ד־ ירעצנדע צ־־ט :־דטא׳נקען או־פײעדקזאטק־־ט דעם ױננן ײדי־טן דיבטעד ־. מ. פ־נ־ם, װאפ האט א־ן א פאעטע באזונגען דעם אי׳נד־א׳נ״ען הערר תאטואײ. די ־״• ׳״זע ־צדיםנדעטערעד און ד־בסעד םון ארנעגט־נע האבן א־ן דע־ ארװעיטרעבער ײד־יעער ר־טעידאטוד ארײנגעיראבט ד־ טאטיװן פון רעד אדגענט־נעד פאספע, װאם זײ האבן באםדובפעדט מ־ט זײעד ־צװ״ם א־ן ברוט, דא׳ס נעזאנג םון ד־ מא־עםטיעטייטע אנדן, דעם ־•עטורנו־יען רעףש פון דעם פאספעדא. ד־ אם־מ־ראצ־יע ם־ן ד־ ײדן א־ן א־״נ־ענט־נע הען גאד פאר* נ־בטן א ׳גיעםע־״גין קארעקט־װ, װאם סען אדײנט־אנן אן א־יגעגיעם נ־ואנם א־ן דע־ ארניעמיײנער קירט־ר םון אדנענטינע, זײן א־ד םאר־ מ־טרעד םאר דעד נאינצעד װערס, אזן פון דער א׳נדעידער ז־־ט ארײנבדעגגען דאס ארנעגט־נ״ג״ע א־ן דער אלורערטרעבער ײד־־ג״ער ריטעראטור. דעד פען־הררב איז פאראינטעדיעםירס אין ד־ערתויבן ד־ ר־טיע׳״אמורן פון אריע פיערקעד, אויך פון די אוגטערדדיקםט־ע קור־ טורן, ״ערע א״גיע םון זײ זאר קריגנען זערבסטבאוװסט מ־ט איר אײנעגיעס טאן א־ן דער ם־מסאניע םון דער ארמענמ־טרעבער קורטור. זאר דער הײגט־סער ערראטער צוזאמענקום פון ײד־׳ג״ע א־־ן אד־ געגט־ג״ג״ע יגיר־םטיגיטעריע־ מ־סהערםן דעם נרויסן צ־ר פון דער פען־באורענוננ — דיער םארבד־דערוגנ םון די סיערקיער און זייע־ פאר״ג־הוננ פאד ניעמײנזאמע־ ׳ג״עפיע׳־״טיע־ א׳דבעס! צום םוױ א הארצ־קן דא׳נת םײ םון מיר פ־עדזיענריעך סײ פון ד־עים ־יד־־גין פיען־קרוב םאיד דעם בבוד, וואם א־ד האט אנניעסון דער ־יד־־גיועיד ר־טעדאטוד אי־־סװײינדיה דיעם עדנפדעז־דיעגס םון ד״עם ־ידי־שן פ־ען־קרוב ־ג־־ום איס אילס עדנמ־טנריד םון א־יער פען־קררב!" יד־חעגט ־עדע א־ן ׳גיפאג־־ש, װאם א־ז או־םגיעהערט נעװאדן י׳ין איע ב־י־ז״יענד־קע מ־מ ד־עד ט־םםטע־ או־פמע־קזאמקײמ, א־ז אי־סניעגומען גיעװארן מ־ט ד־ װא׳־־ע׳מסטע אפראר־םמיענט;. עס א־ז געיודען א העדרעבע דעמאנסטראצ״ע פאר דע־ ייד־־געד יטפ־א׳ך, פאר דער ײד־־ג״עד ל־טעדאטוד בביי און בא׳זונדעדם פא־ דעם ײדי־טן נעדדוקטן װארט א־ן ארגענמ־גיע. טײן וזאו־ציקן דאגק אײך םאר דעם כבוד, װאם איר האט מ־ר אנגעטון אג*ן פאר דער ׳נעלעננהײט, וחאם איר האט מיר נע־ נעבן, ב־ט׳עח םײן באיװך אין אײער לאנר אין שליחות ©ון דעם ײדישן װיסנשאסטלעכן איגסטיטוס זיך צו טרעפן םיט די אנג־ע־ זעעגסטע פא׳־שטײער םון רער ארניענטינ־שער ליטעראטור. יעם איז ׳נ־שט םאר ט־ד דער כבוד, נאר פאר ד־ער י־טועדאסוד, םון װער׳כעד איך ברענג אײך איב־ער א נרום. צױי־ג־ן ׳די לענדער, וחאם רעגען או־סנערעכנס א־ן דע>־ ירש־םה םון די פעךקלובן, איז פא׳דאן אויך א לאגד, וח׳ים נרא׳נט דעם נא׳מען ״ײריט״. דעום דאז־קן גאבדען װעט א־ד ני־טט נעפינען אין קײן יג־ום געאנראסי־ג־ן א״נדעקס. רר־גד־ך הײנע ד׳אט עם ראבט ז־ך, נעזאנט, אז ד• ס־ער־טאיד״ע פון דעם יידישן םאלק אי־ז די ב־בי א־צט ק־ען דער דאוז־קער יגיפ־וך מאד־פ־צ־רט װערן: ד־ טעד־טא׳־־יע םון דעם ״דישן םאיק א־ז זיין ײר־שע שפדאך — אײנע םון ר־ װונדע־י־עןב׳םט־ע שא׳ם־יננען םון רעם אײביק לעכעדיקן ײד״גין נײםט, ורעלםע קאיננס פון יד־ בריעגן פון דעד װיא־ע, פון דער וױ־סל, פון דנ־עפד א׳ון םון דוגײ ביז די :נ־עונן פון א׳מ־ר און פון האדםאן און פון ו״4־ פראטא, םון אטיאגס־ק ב־ז פאס״ם׳״ק, אין אידע עקן װעיט, זװ עם איז צ־עזײט און צע״ע&־־־ט אוגזיער םאלק, םארײגיקט אין חעם דראגנ צו ׳גיא׳םן א קולסור־ ספעה־ע םון ׳דעים א״גענעם פאלקםטום א׳־ו־׳ם, װאם א־ז מעג־עיך גאד א׳ו־ף רעים ־םוד םון אן אײנענעד יעבעד־קער שפו־אך. די אנעדקענונג ם־ן דער ײד״ג״ער ליסעדאסו׳ד אדם :יײבבא־ רעכטיקטע אײגהי״ט אין דער כדג־פהה פון ד־ פען־קלובן באדײט א נײעם קויטור־פרינציפ, װע׳יסער באזירט ז״ך יני׳עט או־ף מלובה אדע־ טעריסא־יע, :אר אויף דער קויטור־יעם־אביעבער אי׳נדי־ װידואל־טעט. עם דואט דעד ׳טפאני־טעד שר־פט־ג־טעלעד נא׳װ־נעט אמאל נ־ע־ זאנט דאס ־ג״ײנע װארט, אז סערװאנטעס א־ז דעד נדעסטעד סון אלע קאגסװ־סטאדארן, דען ב־ג־עת װעין איע קאנקװ־סטא׳דא־ן האיבן אײגנעסוס־ען יעגדער פאר ׳ג־פאנ־עי, האט ־ער אײנגענומיען ״עפאגײע גופא, כאסש ער א־ז נעזעסן פאר־ג־פארט א־ן תפ־םה. א״ך מ.־ר קעגען זאנן, אז כאס־ג־ מ־ר זעכען םארשפאירט א־ן דעד תפ־סה פון סאראו׳חטײלן א׳ון מענטשישבער ־טנאה, האכן מ־ר יע׳־׳טט דורך ד־ער ײד־־ט־&ר שס־א׳ך א״עע׳נוט־ען ז־ך איײ;, און ד־ ײד״ג״ע ל־טערא׳טװ א־ז אוגזער :רע׳סטעד קאגקװ־סטאדאר, :רעםער פאר די ־עג־קע ײדן, וחאם וױלן אװנגעמען א װעיט דודך םא״־יאזן די א־־ונעגע קולסור־סביבה. בעזאמלטע רדעדק םדן . שלום אש ► דדאמ. יגר. 1 ב־בל־שיע דדא׳מוען 4.50 זז ב. םאצ־אײע דראמוען 6.30 וזנ ב. נאצ־אגאלע ה־אמ. 6.30 1¥ ב. ד־ ױר׳ט־ם א. א. 4.50 טו־ס־אורטײל 3.50 חײם יעד־ערער 3.50 םון אײן קװאר 5.50 פאר ־זננמ 5.50 נדע־טהרעך םון חוע־ט —.3 יר־תע א־בער ־ג־פאגײע —.3 דעד מזבח 3.25 ד״ד ז־ר׳בעד, װסף 3.90 קויאן 2.50 פיעטע־בורנ ""—.10 װאריג־יע —.10 מאםקװע —.11 א ׳שטיעטי —.3 ר׳ •גר׳םדז ננ־ד 2.50 ב־ידען־ און הומארע׳סקן 7.50 ה־טי א״־ן ־ערד 5.60 אמיעריקע 7.50 צוױי װע׳י׳טן 3.60 דאם בוך םון צ־ער 3.60 ארץ־״מראי 3.60 טעד־ 3.60 דער װעג צו ױך 3.60 אנקי מאדעס 1.90 מאטק־ע ננב 170 די ב״ס־םסאכ־ע׳־־ן פון קא׳םט־י״־ע 3.25 ק־דוש השם —.4 נײע דעדצ־״צחננען —.4 די סוסער —.9 פרײז םון אי־ע ב־׳כער צוזאכלע־ 177.20 די. א־ן 26 פהאבט־ב־עגד 235.70 זל. א־ן 26 צוקםוס־בענד 261.70 זל. ,.23 ט1ז\וס31א ,.3י*י23י;־נ3ז\\ ,״ו1:>נז11-11נז)1״?. £. 0. 6533. עוס א־׳ז נעװען א צײס, װען דער ײד־־טעד נײסט האט אויפנע־ בי־ט פרעכט־ק אין שכג׳ות מיט דיער ׳ג&אנ״ג׳יער קורס־׳־. דאס איז ד־ :ארידיעגע ־עפאכע םון דער ײד־ש׳ער קולטור א־ן יס&אנײע. דודך דיעד קאטא׳סט־אפיע םון 1492 א־ז או־ף 400 ־א־ א־בע״־נער־םן נשװאדן דעד קאגטאקט צװ״שן דער ײדישע־ קורטו״־־סםיעךע און דער ־עפאנישעד. אכער א־ן דעם אײגענעם טאג ־ג״ע,־, װען די ײדן ר״אבן געס־זט פא״־לאזן זײער הײם א־ן ׳ג־פאגיע, ז׳עניען צוזאמען בחט די ש־םן שון רי םא׳־א-־טנר־קטיע נוי־ם ארװסנ־עשװומען אויך די ש־םן פון קאלובצנוס־עס םראמ־י״ע, און ד־ אנסדעקולננ םון אמיע־ ריקע האט טיט 4 ־אר־ונדערט ש׳פעוטע״־ נעבראבמ צו א נײער בא־ נענ״ש צװישן הער ײדישער קויטור און דער שפאנ־שער, הנם אין א נאגץ אגרעדעיר סביבה א׳ון בײ גאגץ אגדע׳־ע באד־ננוננען. אען אויב מיר האבן א־ן דע״־ אלטער עועלם נעקעגמ דורך דע״- ײד־שער שפראך נאר דאךקישאמן, װאס האס אדםםירירט דעם זײדן םון דער ײדישער ליטעו־אטור צו זײן װונדעררעכן װערק ״דע*־ ײד־שער ראךק־שאס״, װי זײן ״טםעות בנ־׳ם־ן השלישי״ יהײםט א־ן דער איבערזעצונג אויף אײראפעישע ש&־אבן, און מ־ר האבן געגאםן די װערק םחן דעם שטא׳־קן דדא׳מאטורנ־שן יגײםט סון די ־ספאנ־עד, םון לאפע דע װעגא ביז בענאיװעגטע׳;, ד׳ורך דעם ײדישן טעאט־ער אין מ־נסק און אין סאסקװע און א־ן נױ־יא׳רק, תאט דעם נײסט פון דער װננער ארנענטיג״שער נאציע, די ײדישע ײעלט דערקעגט ע׳־שט דורך דער פארמיטלוגינ םון אונןע׳- ײידישן ישוב דא אין אי״עו־ לאנר. די פיאגערן םון דער ײדישער ל־טערא׳סור און פרעסע א־ן א׳דנענט־נע יתאבן ב׳ויעזנדיק רעם ײדישן ־שוב דא, אויך דער־ ם־לט ד־ ט־ם־ע צו באקעגען די ײדישע װעלט ם־ט רע־ םרישער און מעגסשלעבער ליטעראסור םון ררום־אמעו־ייקע, און אראגק דעד ארבעט פון י״׳םף פעגדעלםאן, פ־ג־ע קאץ, אקסענצאװ, ש. נלאיזער־ מאן א. אנד. האבן רי ײדן םון ידער נאנצעד װעלט די מענלעבקײט צו לײענען די װערק סון אײער פרעז־־דעןנס מאג״־על נאלװעס, םון הארא׳ס״א סידאנא, םון ראבעדטא פאירא, םון ריקארדא ניראלדעם,