Literarishe bleter · 1932-07-08 · 28 (8.7.1932) · p. Seite 438

9 רינזטואדיסנו גרפזנוו 28 (•ך?4,) איצע זײטן ע*רפט כזען די חצפים און מ׳נרי״ס זיך צו שנײדן העלדזעד — און א־ך, ׳*־יטמשטעיצער, שטײ זיך אן א זײט א׳ין טענה: איך בין נײטראיצ! ווען די בצומייזע שעה וועט עאאינן, וחןט מען שטײן גישט־ פארבארײמע, נישט *רנאניזירטע — און דא און ד$רט זיך בא־ זרנדער לאזן פיטשיצעפן, בענטען דעם יא־אכעט און דעם טוימ־נאז פ־ט דעם שינעם דיבטעד־שן װארננ ו״&ר נורל םון דער םענטשהײט, טון דער יפולסור, םון דער צױויליזאציע — דןזם אלץ איז נישט נאר אן ענין פא־ פאליטיק, פון ידי דיפראמאטייע. דער דיכטער, דער איינטעלעהטואל םוז זײן ײןזרס אריינזןזנן, סוז ל$זן זײן קול הערן. די פען־באיװענוננ, װאם אויף איר האט טען אזוי םיל האםענונ־ ענן נעלײנט, אז זי װעט דערנענטערן נישט נאר שריםטשטעלער מיט ש-פטשטעלער, נאד אויך פאלק מיט פאלק, אוייסלײנן דעם װענ פא־ אינמעדנאצ״אנאלן שלום — הןוט דערוױיל אין דער יהינזיכט יעטא׳־ק אכטו־שט. איביער די קעפ טון ידי פען־םירער רוםן ראטען ראלאן, נאדקי, ררײזעד און איינשטײן דעם שלום־קאנב־עם אין זשענעװע. א ניי װארט וועט אפשר קומען םון דער שינער שוריצארישעי שטאט! יײס 438 מיליטאריםטישן פאשיזם, וראם נרייט זיך װידעד צו םארטרינקען ד• ורגלמ א־ן בלוט, װערט נערופן דעי' קאנגרעם אין זשעינעװע. רי קאפיטאליסטי׳עע פרעסע פארשוױינט עקשגיותדיק דעם א־נטערנא־ ציאנאלן צוזאפעגפאר פון די אפתע װאדט־פירער פון ׳דער פענטש־ הײט. אבער עם ותט אייר נישט העלפן — א נײ יװארט װעט קומען <*ון דעשנעװע, אלן דאם װארט װעמ זיך ארײנרײסן אין ד־ יהערצער אריין, אויפסר״םלען די נעמיטעד און אםהאלטן דעם תלױנס שװערד. דער רוף פון אט דעם שלום־קאננרעם װעט אפשר א.ויך איוים־ טרײסלען די אינטעדנאציאנאלע פען־ארנאנ־זאציע, װאם שפילט זיך אין נײטראליטעט, בעת די פענטשהײט זינקט אין פארצוױיפלוננ און עלנט א׳ין א פר״ניע װעלט־שהיטה וועירט צונענרייט אין מזרח און אין פערב. א שײן װאדט ״נײטראליטעט״ און א שרעקלעך װארט־פאליטיק! אבער דע־וױיל פאכט מען קניקםן דעם פאש־זם, װי דאס האט פא־ םירט אויף דעם לעצטן פען־קאננרעס אין בודאפעשס די פיטנל־דער פון די פען־קלובן זענען זייך מתחײב נ־שט צו שרײבן אזוינם, װאם קאן איינספ־רירן, אדער העלפן טלחטה. טאקע זיתד װויל, אבער איז נ״טראליטעט אין אזא צייט, װי אונזעדע, נישט ד• :רעסטע הילף דער מלחמה, װאס ײערט צונעגרײט? פון זלמו רײזען אויפגענומען דורכן *■־־*רגענטינער פעו-קל־־וב עם איז ׳נעקוסען אויך דער טאםטנ דעד םי־אנצויזישער שריפט־ שטעלער דדיע לא׳ רושעל. דער פדעזידענט פון פען־קלוכ, מאונועל נאלװעס תאט באנלײט בײם מיש די נרופע ײד־׳נ־ע יט־יפטשטעלער ב״־איק מיטן גאםט רײזען, פירנר־ק ד• יאנצע צײט םון דעם יבאנקשט א לעב־ האפטן ינימועס װענן ד־&־ ײז־״דער און העברעייטער ל־טעהאטורן, װענן די איכערזעצונגען א־ן ײדיש פון דער הינעד און סון דער ׳כפאנײפינר ל־טעראטור, א׳־ן אוסנעקערט, װאס איז בח איצט נע־ פאבט נעװארן פון הינע ש־־סטשטעלער. פון דעם יניײיעט האט דיך ארויסנעוױזן, אז גאלײעס איז באהאײנט אין דיגר ײדישער ליטיגדאסור, א־בערהויפמ קען ער אשן פון דײ פראיצויזישע א־בעדזעצונען און פון רי אפהאינדלוגען ווענן אשן, װאם קומען נאנץ אפט אין די פראנצויזישע יייטערארישע זשורנאלן. נאלוועס האט פארנעיעטעלט דעם גאסמ פאר ידער ארנענטינער ש־ײבער־משפחה; צװישן אנדערן האט גאלוװעוס נעזאנט ״איך האב דעם כבוד א״ין ראם פארגעגינן פארצושטעלן םאר אייזך דעם פרעײדענט פון ײדישן פעןיקלוב םון װילנע. עס איז ראם ערשטע טאל, װאם ארגענטינער פען־קלוב האט דעם כבוד אויסצונועמען אין זיין סביבה א סאדזיצנרן סון אן אויסלעגרישן פען־קלזכ״. ׳י&ר האט נענעבן א כאראקטשריסטיק פון רער פערזאי פון דעם גאמג א בארימטער פילאלאנ סון י״דישעד שפראך, בי- בלתאנדאף און ה־סטאר־קער פון דער יתריישער ליטעראטור, א נלענצנדיקעד עס״א־סט און מחיבר םון א ביא־ביבליאנראסישן לעקסיקאן פון ײד״שעד ליטעדאטיר און סון ײר״שער טקעםע, װי אל־ך א מחבד פון פ־ל אנרערע װערק פון זעלבן סא״־בעם. זײן רעדע האט נאלװעם פארענדיקט סראקלאםירנדיק אז דער ארגענטינעד פען־קלוכ האט אין שי״כות מיט דער דאוזיקעד פײע■־־ לעבער נעשעעניש, אנגננוונזנװ אויף וײ\ רבצסינװ־ ויצװג א ראנזולוס צו באננננזינזנו\ נננלוס אננז\ אלנז נור\־נזינזגליד פנ> ארגנװנזױנזר פנו\י?לוב. ה. נאלװעם איז װארעם אפלאס־־רט נעװארן. נאך אים תאט באקוטען ׳האס װארט זלמן ריתען. עד ־אט ניעל״ענט יזײן רעדע, — װאס מיר ברענגען רא, — אין איר שפאנישן טעקםט; אביער אננעהױבן האט ער, פױיער, אין ײדיש, באנריסנדיק דעם ארנוענטינער פען־קליוב אין יידיש). ״חשובער הער פרעזיי־ענט, חשובע קאלענן לנון דעם ארגענ־ טינישן פען־קלוב. אן אסמ סון דער־ :עענטעריינג צזױשן דער ײדישער אין א״־גענטי־ :עי ל־טע־אטור, סון װעלכן עם איז צו . ע־ר־ ײאדמן אויף להבא ו־יכט־קע קאנסעקײענצן פאר דער קעננזײטיקער פארשפד״טונג פון ביײ דע ליסעראטורן, פון דעד ארנענמתנעי אין ײד־שעד אייבע־זעצוננ און פארקערט, איז צו־ שטאנד;עוקומען אויף דעם פ־יעי־לעכן קבלת־ פ:ים, װאם דער ארנענ־ טינער פען־קלוב אין בוענאס ־ אי״רעם האט נענעפן פאר זלםן ריײ זען, אלם פאײזיצער פון ײדישן פעךקלוב אין װילנע. די איניציאטױו פאר דער דאזיקער אויפנא־ מע האט גענומען דער פרעזידענט פון ארגענטינער פען־קלוב, דער בארימטער ארנענטינער שר־פטשטעלער און נאײעליםט מאנועל גאלװעס, ײעלכער איז איצט קאנדידאט פאר דער נאבל־פרעפיע. ער איז געװען דער, װאס האס צונעגר״ט די א״נלאדונגען, א־ינגעארדנט דעם פײערלעכן באנקעט, ײאס א-יז דודכגעפירט געװארן אין דעם אריסטאקראטישן פיא׳םא־ האטעל, אײנלאדנדיס די ארגענמינער דיכמער א.ון שריפטשטעלעד צוט פייעדלעכן אקט. עם זענען נעקוטען צום באנקעט די ״עליט״ םון ארנענטינער א־נטעלעקטואלן, שו־־פטשטעלער, דיכטער און עסײאיםטן. צװישן פיל אנדש־יג שר־סטשטעלער און אינטעלעקטואלן זענען געקומען: ד״ר קארלאם איבערגוירען, ד״ד קאפדעוױלא, רער דיכטער ד״ר סעדנאנדעס מאורענא. די ד־כטערין אלסאנם״נא םטארני, דער שריסטשטעדנר דאנערא, דער נאװעליסט און עםײאיסט כוליא פ־ננעריט, װעלכער אח םעקרעטאד פון פען־קלוב, ד״ר ענריקע פײנמאן, אזן באך און נאר.