Literarishe bleter · 1932-07-08 · 28 (8.7.1932) · p. [Seite]

8 ױלי 1932 3סק}1 8 גר. י, 50 '13 גייגססר י$רג8נג דטסלאר״סע ■ \*־?וסטדירכמי װאכנשדיפבז פאר יז^ריד 5לי־פלעדאביוו־ טגיאפי^דאוןקונספי פארידז/ג 3.קעעצקיין.וזארש<< א. א?עי/בי7<יז}דק דעד דיכטעד םאדן װעלס־שלום זייעדע אידעאלאגיעם. א-בער די טײנםטע וענען טאיזע איבערנעצײגט .עװען א־ן ד• עףידעכע און םרוטע סוובוות סון ד• דיפראמאמן און קי־י-גם־םידער. די ״לעצטע״ סלחסוז איז געװען א נרוויםע?עתציע םאר די פען־םענגדען, םאר די ערלעכיע םון זײ, םאר די, װאם װילן באפת שלום צװײשן ףי סעל-קער און ליבע צװישן די מענגדםן. זײ האבן װך פארסװוירן טער נ״©ט צו ג״ן אין •©פא-ן םון די טלוכות, נײסמ םער צױ ׳גלריבן אין ױייערע סרירנם־רײר אזן אין זײערע הײליםע צילן. דער םועל־ױצא איז — רי <}וסעונדיקע קאנםע־ רענץ אין זשוענעװע, דװהא אין אם דער שטאט, װאם האס זיך ׳©וין אננעזזערט טיט אזוי פיל צביעותדיקע דייד װענן סרידן און ליבע מצד די דיפלאטאטן. דער ריבטער האט זיך םעםט אוװעהנעטטעלס אויסן באדן םון דער ״רעאלער״ װעלמ און װיל ואנן זיין װאדט דירעהט צו דער םענטשהי״נג ז״ן םרײ און אוויםריכטיה װן#־ט, אן םאהייטיה, אן הינסער־כװנות. ער קוסט ארוים װארנען די סענטשהײט םאר דער נײער בלוט־באר, װאם די זעלביסע, װעלכע רעדן סכח אגסװאםעבו׳ננ און םרידן, נרײטן איצט צו. דער ד־כטער נעמט דאם װארט אין ענינים, װאם זענען ביז־ אהער נע׳װען אי׳ן או׳יםשליםלעכן דשות םון פאליסיהאנטן און ריסלא־ סאטן. א פאראייניהטער פראנט םון ריכטער און דענסער סון אלע לענרער, אין אדע װינה׳עלע׳ך םון דעד ותלט, טרעט נצונד ארוים הענן הריכ םאר םרידן. דער אינטערנאציאנאלער שלום־הא׳ננרעמ װאס צו אים האט דער םארזיצער םון דער צונרײטוננם־סאםיסיע, ראטע׳ן ראלאן, אױך אײננעלארן םארשטײער םון ארבעטעררארנא׳נ״זאציעס און שלוס־ הערפע־שאםטן, װעט ז״ן םון נ׳״עסטן היםטא׳־ישן באגייט, אויב ער וועט אנװענדן אלע כחות צו דעאליזירן ױינ׳ע באשלוסן, צו נרײכן די נרויסע מאםן םון די םעלהער און אוסעסום אויםװעהן און הרעםטיהן דעם םע׳נטיסענט םאר שלום. ירער דיכסעד האט זיך אװעהנעשטעמט העגן אלע מיל־טאריסטן און א׳יספעריאליסטן. דאם װארט האט זיך םארסאסטן הענן דער שװערד. װער איז באסת שסארהער װער װעט זינן? ם׳איז הײן םםה נישגג אז םוױ־כל״סוןז װעט דער דיבסער סנצח ױין, וױיל אויזז זײן זײט איז דער אמת. אין זײן רוף צום האננרעם זואנט ראסען דאלאן צװישן אנרערס: ״איך אפעל־ר צום שצאםנדיהן נעוױםן םון די בעסטע כחות אין אײדאפע אזן אכיעריהי׳ג אייך אםעליר צו דער טאכט, װאם איז נאך ביזאהער נישט אויסגענוצט נעװאדן מצד דעד מענטשהײט — איבעדצוהאהן רעם שלאכנישן הנויל פון דעם פלוטאההאטישן און םיליטאריסטישן םאשיזם, װאם װעס מארנן ארוסװיהלען די עףד״. און צזליב אט דעם זױל, איבעדצוהאהן דעם שלאננישן הסוילםון דעם 28־טן ױלי װעט אין זשענעװע, די דעזירענץ םון דער פעל־ העד־לינע, זיך עפענען א׳ן אינטערנאציאנאלער שלום־האננרעם. יענע שװײצארישע שטאט איז שוין נעװײנט צו שלזם־צוזאםענםארן, אנט־ װאםנוננם־האגפעדענצן, דישלאטאטישע #*רוזא׳נדלונגען; אבער דער שלום־האננרעם, װאם םון אים איז דא די רײד, װעם ױין םון א נאנץ אנדזאי כאראהטער. נישט הײן דיפלאפאסן אין פראה און צילינדער און נישט הײן נענעראלן םיט עםאלעטן און מעדאלן זועלן זיך אין אים באסייליהן, נאר די נײסטיהע םירער םון דער מענטשהײמ, די דיכסער, די אינטמלעהטואלן. ס׳איז נענוג אגצודוםן אײניהע נעסען םון די פערזענלעכהײטן, װאם שטײען בראש טון דער האםיםיע צו םארדוםן רעם שלום־ האגגרעס: ראפען ראלאן, אלבעחט אײנשטײן, הײגריך סאן, בעדנארד שאו, טאהםים נארהי, אנו׳י בארביס, טעאדאר ׳דרײזער, אפטאן סינ- האער, — כדי צו םאדשטײן, אז איצטיהם טאל װעלן טיר םון זשע־ נעװע ׳תערן נישט סתם היין רײד, געסליגלטע דיפלאטאטישע כװנות, נאר רײד אויפדיכטיהע, רײד, װאס שטראטען םון רער גשמה, םון ליבע צום ם־סטענטש. _ דעד ריכטעד הוסט צום װאדס! דאם קלינגט אםושר סאדנע, װארים דאס װארט — דאם איז ראך דעם ריכטערס אינסטרוטענס, ױין כלי־זין, ׳ז״ן שליח צו די רורות; דער דיכטעד האט דערהויבן דאם װארט, ארײנגעגאםן רערין שײנהײט, אינהאלבג זין און אײבי־ הייט; םון ײערסעד האט עד טעכטיקע בגינים אויםנעבױט — המםג*וערי/ װאס זעגען שטארהעד װי די סויערן םון ידיחו, וױ די פידאםידן און די פעססוננען םון גיבראלסאר. אבער ער האט זײנע װערטעד פארװענדמ און םארשװענדט בעיהר אויף זײנע אויסגעחלוסטע װעלטן, אױף ױינע הינםסלערישע נעבײען; די רעאלע װעלט, די װעלט סיט אירע טאנ־טענלעבע כויטן, דראננען און נעראנגלס, האט ער ראס רוב נעלאזן אגדערע. אין אט רער נשםױתדיהער םפעדע איז ער געװען א םרעס־ער און דעדםאר רא אםט נעבלאנדזשעט/ זיך נעלאזט םארםירן, זיך אויםנוצן םון נעשיהטע םאליסיהאנטן און ריפלאמאטן. די םירער און רענירער, מיט די גרויסע אםעטיטן צו םארכאםן, פארשלינגען און אונטערדריסן — ױי האבן דערשםירזט רי םאכט פון דעם ריכטער, רעם נרויסן כח םון זײן װארט און זיך צו אים;עװענדט נאך סאנהציעם, נאך הסםטות אױף זײערע אינטרינעס און בלומיהע ספעהטאהלען. רער הינסטלער םון װארט האמ זיך אםט;עלאיט אססג־ן םון דעס ריםלאמאטם אײגרעדענישן. ױיעד וױ״ניה, נעצײלטע מיסנלידער סון דער נרויםער אינמער־ נאציאגאלער שריםטשטעלער־משפחה, תא׳בן זיך נישט נעלאזמ כאפן אויף רער װענדה׳ג דעד נרױסעד רוב האט זיך נעשטעלט אין טאהט םון סיליטערישע מארשן. סײל םון זײ האמ נישט םתם גענלױבס, נאר געװאלט אזוי. איטםעריאליזם און טיליטאריזם שסיטען םים