Literarishe bleter · 1932-07-01 · 27 (1.7.1932) · p. Seite 429

זײם 429 ליסיעראריפזע בלגזװמר ו\גז. 21 ו1426 ₪₪₪₪₪/₪₪₪₪₪ בואגטי׳שעור םארטייעטתייט און מאידעועער תאתעטעריע צ־ םאציאלע און אורבאג־סטישע םיוזשעטז. פוגדעסטווענז תעז =יעז ידא און דארטן נאן עפעס נעסוגעז, עפעם אגטא&ן איז דעם םיגסטעןרן סבאה־ ראבידיטט. יא םאאעגט — צו יגייםט טאאעגט? טעז סאז •עגטפעדז: אטאר אויד יא אוז אפטער אויד ונ-יין! 2) ױנו.ף גריזוײסי ״צום ׳עט־אילגמעגט״ע״. ״אײגעגעד פאד־ אאנ״, אעסבע־נ, 1930. םיסטער־עז, מיסטי״ז און סיםטיפיתאטאדייט. א טין או־סטער־ אי׳נזע װ־ו״ע יװענן מעגט׳ט, דעם אבסטראסטן, אידעאאן און איבעד־ מענטיע״ען. אן פאיײע, אן באוט. א טעגטיע פון או־טעןר ־טטראאן, סון אויטעד גי״סט, וואם דארף געבוירן וױערן אויס דעד נוסט און בעג־ סעגי׳ט ם-דן דער צײט. די אידער ווערן נעטדאגן םון א פיאאזא&ײט־ עט״יען ׳םװוננ, פא־םאיגן אבער יג־׳טט דעם אעבגם־בוח צו סאיגען ט־עפן ראדט, וװ זיײ ציאן. זיי זעגען געהומען אדעד צו סרי, ארעד צו יע׳פעט פאר אויגזער צי״ט. ארױז עורנזזצר.׳ ״דער בום״, פאעמע. זאאט׳שאװ, 1931. ״א מע׳ע׳ח פון אימאאיסע יארן״ — רוסט אן דער מחבר זײן פאעמע, דיבט״הער װאאט אבע־ :עװען — א מע׳ע׳ח םאי־ אמאאיסע יארן. עם איז א מין פאאתסטימאעבע סטיאיזאציע פון אאטמאדי׳שז ׳טגיט. דעד טאן א באאאידי׳ע׳ע־ די יטפראך אביסא א פא.ידײם׳ע׳־ מע־ייסטע, צומײגסט אבער סערגדיס, עבט און פאאתסטיבלעך־;־עיטמאס. א יע׳אד גאיד, װאם דעד םחבר איז אזוי אפנערוסן פון א יעט־ װעדער ד־ויסגדיסן האגטאסט מיט דעם מאדעדגעדז און פאזיטיזון אין אויגזעד איסע־אטור. םון דאגען זײן אפנדטטאגענסײט םײ א־ן דער ׳ע־פ־א־ און םײ אין זײן באחאגדאען דעם םױזיעיעט. װען דער ״בום״ װאאט געיװען דערשינען מיט א 60 יאר צוריס, װאאט ער נעװען א ״פערא״ םאי־ איונזערע חײנטיסע איטעראמור־היסטאדיהער. הײנט אבער באויז א ישטיסא •— סוריאז. 4) זזדוזז באזוװז ״א־ן טענ פון דער װאד״. פאר^׳אנ ״דאם בון־״, אעמבערנ, 1929. אידעד םון סאציאאער יגויט. אומגערעכטיה״ט און טאנ־טענאע־ בער עװאר. עם ם־אט זיך אין זײ עבטע איבעדאעבוגנ און א נעװ־םע מאם טעבגיטע;עגיטסײט. סון די אידער וױיעט מיט א טריויער, א;עדעמפטן, און אי״גנעחאאטעגעם, װאס ניט זיד איבער אוממיטא־ באר דעם אייעניער. עם טאהירן נאר די שט״מוננען, װעאכע זענען דא און רארט צו איבערגעטדיבן און וװרסן אזוי ארים מעאאדרא־ מאטיט. נייטט נעהוהט אבער דערויף, איז גדזום באמזע א דיבטעד, ם׳ון װעאכן מען סען נאך עפעם דערװארטן. 5) דבורוז פאגגורי ״טאנ־םינירן״. פאי־*אנ ״צוטטײער״, אעמ־ בערנ, 1930. ״װי א פ־װו פון א ׳נײעם סטיא אין דער דיכטוננ םאירםטײ איך מי״נע אירעד, איד :עפין אין זײ אן אנאי׳אניע צו דער מארערגע־ םאאעדײ...״ ״אזוי האן אײפסימען א נײע מין איריס: א איריס םון ה״אער סטאטיס אין פון נעאמעטד״שער ארנאמעלטא^ײשסײט מ־ט איר מאינאטאיניע א׳ון מיט א״ר ריטמיס םון װידערהומען..." ״דאס כיכיא וויא זיין א בי־שפ״א פא׳~ אמ דע־ א״־יה סין סטאטישן אין אעבן..." — אטאזו• באראסטעריז״רט דב״רה פאנע* אאײן איר באגד אידעי אין דעד חהדמח צו איר ביד ״טא• פיגורן״. א׳דער סון א נאנץ :ײעם ד״אנר א׳ן דער ײדייג־ע׳־ פאעזיע. א־ן פא־ דעם אײענע־, װאם א־ז נעוװינט צו דער דױאמ״־-זסײט פון איד און צי ״ין איעאמענטא־׳ע־ מעטאפא־׳״טסי״ט װעאן די ״טאנ־ פיגורן״ זיך אםשד אײסװײזן ׳וױ^ד־פרעמד און נ״סט צונעגג־׳עד. טען דא־ר אפישר אויף אן אמת זײן אזוי עסמעט״נד־ראיפיניי״ט װי די דיכטעירין נופא, כרי צו סענען נעניסן םין דער ש־״עסי״ט איון ״נײעד זאבאעבהײט״ פון אירע י׳ידער. 6) יטוראר אפזנװרארף ״א־ן א נדויסעד פ־עמדעי שטאט״, פאעמע. רעמבערנ, 1932. ״טראא אשענדארף א־ז אן אן ׳פום ספיזדיהער טאי׳עניט מיט פעסטע ׳גיאנםן סאר א ׳טטארסער דיבטערישעד אנטװיסאוננ. זײנע אידעד, ניעדריוסמע אין פאר׳ג׳ײדענע איט. אויסנאבעס און ז׳סודנאאן, זענען ׳שטארה, אמתדיה און בואט. אפט אסיאו צו בואט אין זייער סאצ־א־ אער טענדענץ, װעאבע װערט אבער היגםטאעדיש אזוי אויספו־עפא־ רירט, אז זי שטעבט בבאא ינישט אפ, װי איר טבע איז, נעוױ־לטאעד ב׳־יטאא אפצױשטעגן. א־ן זיזע עדשטע אי׳רער זעט זיך אן אומבאהאאפנסײש םון אן אפעריסט טיט יתדום געםען און באעמס סא׳אות אויף דער נאנצער יידישער איסעראטור און אירע בעסטע פאר׳שטײער. עם איז א סאײנע צאא, אבער פראפארציאגעא צו אונ.ער געננט און דער עיסר, צו דער אוי״נעגעד ארעמער פאעטי׳טער סע׳נזעגע — א געגוג איבער־ז״־םוחותדיסע. און עס א״ז באסת צו באװוגדערן דעם אויסטערא״שן עסשנוח פון אוגזערע היגע דיםטער און דיכטער־ אעך, װאס ני׳פט נעסוסט אויף דעם גריויםן ביטוא און הארטנעניסער פאר׳סװינינהי״מ מצד דער סביבה און... סריטיה — יהאאטן זיי אין איין נרי״טן פרישע ביפאעך און דשורגאאן. א״ד װיא דא באויז נעבן אן אינפאוו״מאט־װן א־בערבאיס און הורצע םאראסטעריסט׳ס װענן די אאע ביכאעך און דשחחנאאן און נ״שט סײן גרוגסאעכע אפטאצונג. כאמש א חוצן ״צו׳שסײער״ יװעמען מ׳תאט גאך ׳נעניו״מען ערנוסט, איז גאך הײן אײן װאחט ני׳טט אנונע׳שריבן נעיװארן װעגן די אאע או״םנאבעם, אויס׳גי... אי1 דער אאסאאער מ־עםע. איך װעא אגחויפן םון די ז׳שורנאאין, ווײא פון דאנען רעסרו־ טיירן ז־ר כטעט אאע מחברים פון די ביכאעך. כראנאאאוג״ש: 1) ״צדשטי״ער״ — דו׳ײחד׳שימשריסט פאר איט., הוגסט זזון הואטור. דער׳ש״נען ח־ײ יהעסטן מיט חד׳שימאאכגע פויזעם. די כדאםע און די באבע פון די סומענדיהע דשורנאאן אגן דשורנאאעכאעד. זי האט אבער סײן גחת גי׳שט דעדאעבט און האאט ב״ם שטארבן. 2) ״בריסז״ — חדר׳ש־העפט פאר א״ס, סונםט עט צעטערא, םון י׳סראא א׳שענרארױ. או״םנעהאאטן אײן ח״יר׳ש. ״בריסן״ האיבן אויסנעתאלמן א נאנץ נ״שטס׳שהדיהן באאאסט פון האמ־מגער און הארעסאשנער איטעראטור. דערםאר אבער תאט דא׳רטן :ע׳שװעבמ א טמ*פ פון פאא־מ־שער דעזאד״ענטאציע. 3) ״דער אנהײב״ — אױך א חודש־דשותנאא. א םאינא פון די ״בריסן״ און מיט א מער ראדיסאאן אפנויג אויף אינסס. טיט עפיטעטן םון ״סאצי׳אא־פא׳שיזם״, ״סאי״נב״רגעףאעבסי״מ״, ״סאציאא־ םארעמער״ א.א.יװ. מימ א פאםסודנעם פא׳שסװיא אוייף דער ײד״שער א״טעראטור און ײדי״שע ביכער און... מיט א יהיפיש ביסא נראםאמזזגיע איונטערן דעידמ־ענטעאע םון רעװאאוציאגערי׳שסײט. א מין ערניערע און ביא־סערע האפיע םון דער ,איטער. טריבוגע׳/ אבער אן אירע פאזיטױוע יװערטן. פון צװי׳שן יײ סאן מען א&שר עפעם דערװארמן באויז םון יעסב שווז״ריס און נחמן באיץ. דער ערשטער פא״מאנמ אביסא אוי&־ דיבטי־סן רעװ. פאטאם, און דער צוױ״טער — א אירױם, װאס סאן צומאא אײך עסט זײן. 4) ״עדשטע טריט״—צײטשר״פט פאר איטעראטור און הואמור. אויב דער ״צושטײער״ האט געהאט אן אמביציע ציו ךײן א פאאטסארם פאר דער דאנצער יו׳ננער א״טער. באװענװנ, אין גאאיציע און א נורם צו דער אויסאעבו׳ננ פון ד*־ ײדישער שפראך און סוא־ טו׳ר, םעאן ״שוח אמ א די מעאוח אנטרי אין די אאע שפעטערע פעדיאדישע אויםנאבעם. די ״ערשטע שריט״ זענען דער אעצטער עטאפ פון אונזער :אנצן ״באוע אראפ׳/ אט אװי סײסאט זיד עט בײ אונז און עם שפאי׳ט זיד או״ט רעם געזעץ פון דער םדאטאפאאז&יד עם װאסםמ עפעס אז, וועיט סײם אגטװיסאט — שפאאט זיד עם אין צװײען, ףעחנאך אין פירן אי א. װ״ נאר אי״שטאט צו האאטן זיך בײם נאטידאעבז נעזעץ און ביאדן איין גרויםז, פעםטז ארנאגיום םוז באזונדערע תעמערי׳ע־, האאט מען באיויז דאס שפאאטן פאר נאט״חאען־. און די סאנסעסײענץ: צעשפא״טעחוגנ, פארארעמוננ און אפשװאזניגנ פון רי דענונ אזוי אויך שװאכע כוחות. מ און א־צט װענן די ב״כעד און ביכאעד ארער יװענן רי ב״כעאעך און ביכער אויט דער רײ נאז־: 1) טװואר ויזדרסירי׳ ״חער װעג צו זון׳/ פאראאנ ״יהדות׳/ סאאאמײ ת׳ר׳צ׳א. דן*פ ביכא אידער איז נישט אװי שאעכט זוי ״ױ״סטי־ײר״ א\ן עס איז נישט אזוי נײמטדײך װי רעאיניעז און עס װאאט נישט נעװען אװי רעאיניעז און נזייממדײר, ׳װען נישט דאם צו אםטע פאדיפן זיד אויםן תנ״ך, פוםהים און מדרש פ\ן אײן זײט און — הײנע ביז טאנסרעט מארטעא פין רער צוױ״טעו־. עפעס א ׳םין אמאאגאנזאמ סון רעאעיעזער נעשםאנססײט, רא־