Literarishe bleter · 1932-07-01 · 27 (1.7.1932) · p. Seite 428

ליםעוארישע גדעסיעו ן\ײ. דג <426.) 428 ז״ס עדשטע נאס, צוױיצזע נאם, א דרים׳ג. איאע צוױי םינוט א דדײ און װידעד... :יז א צוױ״טע ספ״רעגע *ון װעט אויפגײן אויה הימאען פון אײזװנם. 3ער שנ^פער 1 לטםבערג הידכט בײכאכפז... הײנט בײגאכט װעצן היסאען באטבאדדידן גאםן פן םײן שטאמ ם׳ט ׳שטעדן, װי ׳םראפגעאן!.. און היײע- ױעי״ן דעאדיש אויפשטעאן די דעכער װ• ד־.=א־צעדם אגנעםטראזשעטע — און פענפטעד װעאן מוטיה אכשטעאן ד• שויבן װי ד• בדוםטקאםטנם די דעמבעגע — א־ן נ״-עד; װעיי ׳טטעאן זיך פעסט, װי מויערן פעאזיק אקעיז יפפײ דעם יײעריקן פון די היסאען, פ־ן ויאגען גאט אאיין איז ׳שוין אגט״יאפן!... ,־ױ־א זע: םאי-ז זון ה״גט אפגעגאגגען איבער דע׳כער פון מײן שטאט, וױ א װונד אן אםענע — םײן בר,וסט צעאעכערטער םון װעאט!... און ם׳דיגט דאם באוט, דאם װוגדײזע תרך אויפנעיגזטעאטע נאםן װי דורך אדערן צעעפנטע פון שטאט — אן אאטער נאסן־הור! װאם װאאנעדט זיך א שיכורע, פארכאינעט שוין פון באוט און שרעק — ־ א־ן אאע ר־נ׳םטאקן אום און אין יעדן העק און װארט — און װיקאט זיך פון הונגער אין די װינסאען, װ־ א קאץ א םרעציקע אין מיםטן אי״גנעהויערט און אויערט — אויך יעדן שארך, אויױ מינדעםטן נערויש: טאמער ותט אדודכאויםן די צײט — א סוייז!... ה.;;עעער /?עםבערג װ י ז י ע זײן בײגעודד־קעד בוינ װאקסט אדיבער טורעטם, — װײט פון ׳םטאט־גאאקן, — נאעגט צו דער שוא, — ער יכג־דט צוזאמען צײטן ם־ס ׳טאטגאאגגע ארעמס אין זיאבעתע םרחקים אװגט־ק פארה־אט. ם׳בא־ט פונאגד זײן נדאות מ־ט ׳םפיצ־ק הו־כע תנועות, און שגײדט ״ד־דך די&ם שוא־דאך מ־ט א ׳םטאאצן כעם, ישו׳דות יזאײגע ײדן װ־ ׳שװאדצע רצ־׳עות, קומען דא פיון מארק צו קד־כן גע ונד. פאאט אויף נרויע זעקאעך זײן ד־גער םאמעט־׳גזאטן — או־פן װאסעדטדענער, דעם שטאטישן גאר, — א־ן ה־מאען און א־ן באאקגם װ־קאט ז־ך דין אטעם און ם׳נאיװעדט א־ן א פו־סט דעד ציגעשטיקטער צעד. רבו ה פאגע? /?טםב&רג מאנעקיכען דדײ ■קייאעב־קע אאאקעכ פון ,־אדע פארצעדײ שמײכאען איונטעד ני־אז־װ־ט־יגעם קיאע, װ־ מו־ויעד־ק באעך װאאט נעשמײבאט, װי פאפ־ר. הײבן אויף אײן ,־אזע אדעם, ה־יבן אויף דעם צוױיטן ,ראזע 4־עם, ה״בן או־ף דעם ערשטן ארעם... פדעזעגם״דן באו־ע רו־־עגדיקע קאײדער: הײ־יאד א־ז דער באע־קאאיר אין טאדע. די װעאט איז א קארוםעא פון פארצעאײ, מיט אי״װגטעגע באויע הימאען, און מ־ט ה־מא־גן פון עאאמדשן נאיאד־באעך און צונעקאעפטע שװארצע העדן שטײפע און עאאסטישע דאמע-ן באויע האבן דא מער נארג־שט צו טון װי שסײכאען. םיט אאק־ר־טראפן פון אוינן. װי טדויעריק באעך װאאט נעשמײבאט מאגבמאא... ושורנאלו אװ ביכער, ל־־עצטנס דערשינעו איו גאליציע ברעננט דעזאריענטאיציע צװישן די אייעגער, דעמאראאױאציע צװישן די שדײבער און דער עיקר ידי ״־,וננע״ און אי׳גפאאציע אויםן ביכער־ מארק. װארנם אזא םין הפקרריקע ביכער־און זשודגאאן־פראדוקציע א־ז בכוח אפצ״־שאפן דעם, אזיויצוזאנן, ״טזזאעגמ־׳פאריטעט״, װאם דארף, אויט ידעד מ־ינוננ פון אגגעזיעעגע איטעראםור־עקאנאמיקער,— דעקן דעם בוך־באנקנאט. און דאם איז אויך איעע פון די װיבטיקםטע סיבות פון אחנזער ביוך־קריז־ס. ז־גט א פאר דא׳-, װי עם ריודער׳ט זיך ב״ אונז און עס זעגען נ־שט א״-בעטםאאז די הענט םון רי זעצערם בײ די אעםבעד׳נער דר,וקערם. און אפנעידחוקט האט מען אין רי אעמבערנער און פראװי׳נצעד ײד־שע דדוקעדײעז פונם יאר 1929 ביז 1932 אזש 6 ביכאעך פאעזיע, איײן ב־כא פ־אזע און נאגצע םיר אימ. זשורנאאן און זשוריגאאעכאעך. שו־ן נישט ארײגרעסגשגריק דעם זשורנאא ״אייראמע־שע באעטער״ (דערש־נען 2 נוסע-ן), װאם זעגען ארוים צוריק םי׳ט א צײט אויף פרױו־אטער אעיציאטױו און *חרױתאאחער אחדױת פון אײגעם א װאדשעװער אומצופרידענעם ״א־טעראט׳/ עפעס אן אגשיקעניש, עם יואאט נעװען א ױשד צו פרענן: נ־שטא קײן אײעינער — צו װאס נאך ד־במעד? ינישטא קײן פאראעגעיר — פון װאגען די ב־בעד? אױ דער עגטפע־: אײעיג־עד זעגען טאקע יגישט בנמצא — פאדאענער איװדא• נישט, אבעיר דיבטער?! װאם ׳װייניקעד אײעגער אאץ מער דיבטע׳ד און װאם מעד שרײבעד אאץ װײניקער פאראעגער. גישטא איצט במעט קײן אײן ביכא, אדער פעריאדישע א־ט. אויסנאבע, װאם זאא ג־׳בט זײן אידויפנענעבן אונטעד ״אײגענעם פא־לא׳ג״, װעאבער האט אפנעקאיסמ דעם מחבר דאם אעצטע ביםן פון מויא. אפיאו שדײבער מ־ט ״נעמען״ נעםונען הײנטצוטאג גישט קײן פאראיענע-, ש״ײן ג־שט גע-עדט װענן ד• ״ױיננע״. א׳ון דאך בא־ ,־ױױן ז־ך נײע ב־באעך און דאם ניראיד ם׳רוב פאעז־ע, באטש ם׳קענען אװעק ־אי־ן און אפ־או אי־ין עקזעספאאר זאא גישט פארקו־סט יװערן. איון װע־ שסועסט .אך איט. זשודנאאן — א שפע! א־ן סשך םון ד־ אעצ׳טע פא־ חדש־ם זענען דעדשיניען בײ אדנז א־ן גא־איציע ״דעפ אאנד פון גײםטיקער אפנעשטאיניענקיי׳ט״ נאגצע 4 זשויחנאאן. עם איז צ־סא- טדאגײקאמיש — אבער טראגיש קודם־כא. נאך סער — עם אױ שעדאעך: פאדן אײענער, פ>>דן דיכטער און דעד עיקד פא־ א,ונוער שוין אזוי אויך ׳נענוג טויטאעכן ביכער־ מאירק. װאחום אזא מין הפק־דיקע ביבעױאון זשודנאאן־פארפאײצוננ,