Literarishe bleter · 1932-07-01 · 27 (1.7.1932) · p. Seite 430

41 ליסונזראריטע גלנגסיטר 1\גז. 21 (■426.) זײם 430 נעסוקט רערויף זענען פאראן אין רע,ר באעמע 8 דײ ביז גןזד שטאר־ הע ס$מענטז. * אט ד$ס איז אין סורצן דעןר םך־הכ? םון רער ״ב־כער־פרא־ דוסציע״ אין;אליציע, זיסט די רעצטע צזױי־דרײ יאד. עם אייז גאר ידא איויך װער׳ט צו דערמאגעןן דא׳ס ביסל ב^װעצן ״אין ה״ניישן ראנעד״ פון ־ערש גוממאן (װוייגט אין זראטשױו). עם ידעדט זי,ך דאירט װעגן חאוצישן לעבן אין פאלעסטינע און עם רעדט זיך נאנץ נראט־ה און נעשיקט, אבער נײטט בעםער, װ־ ס׳לײענט זיך וגעװײנטאעך אין צייטוננ־פעיציעטאכען. י איין מערכה, װאס עחנועץ אנרערש את נישט פרײיעבער, און טיר קענען ז־ר אנילענען אביסא אן די פצײצעס םונם ארונעמײנזסם סרחיס און האפן נאײך מיט איטצעכן — אפשר?! אפשר װעמ אסאצ :אך בעםער װערן?! בגו—פװו. אין גאליעיצ פאמעראנץ), א בוך לידעד םון דעם אײנייזל םון סו־דכי דור בראנד־ שטעדטער, .־אמאן בראנדשטעדטער, םון סאוריצי שתממעל, םון רעם נעשמדטן זון םון דעקאראטאר באיק, הענריק באצק א. א. װ. אין דער ײדיש־פויר־ש׳ער פדעםע ררוקן זיך לידער פון דאניעל איהר, א־טוד לויטערבאר, אנדא עקער א. א״ װאם האבן ינאך דערװײר קײן ביכלעך נישט ארויסנענעבן. א טײר פון זײ, װי רמשא שיטמער (װאם שרייבט אעצטנם אויך ײדיש), בראנדשטעדטער, דער פרארשטארישער ריכטעד ױריוש װיט פארמאגן נעװ־ם טארענט, צום נרעסטן טײר פאדמאנן זײ אוויך א נעװיםע מאם שױײבערישע טעבניק און קורטוד. פארש״יט זיך, אז אלע פויריש־״דישע דיבטער שטײען אונטער דער הששעה פון דער ױננעד פוירי׳שעד דיכסו׳ננ: םון װיעזשינםקין, פריוקאװםקין, פײפערן א. א. װ. און אוזרון, אחדון םון די ״פוירישע״ דיבטער װיטרין, טװוים און םראנימסקי, װעלבע מוזן האך םאר זײ פון נאטור אוים זײן דער אידעאל, אין ויעמען זײ שפינרען זיך מיט נרוים בטחון. דאם איז דײער פוירישקײט. איז װאם באשטייט אבער ױיער ״דישםײט? א־ן װאם באזשטײט דאס נייע, װאם ױי ברעננען ארײן א־ן דער פויריישעד דיבסוננ אדאנק זײער אינטערעם און פאזיטױוער באצױנג צום ײדישן רעבן? אט װאם: דער ײרישעד מאטיװ קוםט בײ יזיי ארוים אזוי םר־אװע א־ן אזוי זיסרעך װי א ז״םע באנבאגע. אין ױיעד באיצװננ צום ײדישן לעבן יהארטן זײ איצט פונקט דארט, װי רי ײדישע מאלער און די העברעישע און ײדישע באזיננער פון ײדישן שטעטצ נאך היפש פאר דער מרחמה. ירער שסירועד פד״טיקצונאכטם, דער ריביעד שבת קודש, אצול (״ײז־דאװםקע זא־ דושקי״), ױם ׳הכיפורים, זירבעדנע רייכנעיד, טריתים, פאט־יארכא־ רישע ײדישע פאטערם און טוטערם א. א. װ. א. א. װ. מיט א״ן ײארט, דאם נאנצע קיאפשדנעציינ מיט אלע אקסע־ םוארן פון א ״יידישן״ פילם, נעמאבט אין אמעריקע דורך א רעזשי־ םער א פיראנצויז און םיט מערי פירבין אין ידער הויפט־דאר. מיט אײן װארט עקזאטיק. צום רעבעדיקן, ארוטיקן רעבן האט עם א יגאפע שײבות. ידי יוננע ײדישע דיכטער, די טכרומו־שטע עם הארצים, זענען אין דעם פי־ט יאן אן עױך מאדערנער, אקטוערעד און סרישער, װי די דאזיקע דיכטנדיקע םטודענסן. א באזונדער קאפיטר שטעלן מיט זיך פאר די ײדיש־פוירישע פרארעטארישע דיכטער, װאם זענען צום טײר ערשט נעכטן נע־ שטאנען אויױ דעמזערבן פונקט, װאם יעגע. פױארעטאדישקיט ניט שוין דעם פויריש־שרײבבדיקן ײד א פעסטערן יסויד. און דער דאזיקער א־דעען־תירוץ איז אפטידער גאנ־ צער גורם פון דעיר םאראן־פהארעטארישקײט םון א הייפשן טײר םאד־ טעגרעכע צעפיעשטשעטע סטודענטרעך, װאם שפירן זיך פאר רעם נעירט פון זײעדע ערטעדן אין ׳ריטעדאטוד און דעזוארזציע. פאר־ שט״ט זיך נישט אלע. פארם איון אן אומנעש״קטקײט אין באהערשן דעם שטאד. םיט דעד צײט אכעױ איז ער נובר אויך די טעכנישע שיװעריק״טן, אזוי, אז א־ן ױין יעצטעד פאעמע ״אין א גוריןיסער פרעמדער שטאט״ לאזן זיך שוין העדן ז־כע־ע און פעסטיג טר־ט פון א רײםערן און פארם־ פעיקן דיכטע־. אין ־ער פאעימע װערן;עש־רדערט די שכעת־סדורי נייהנום פון א מענטש, אן ארבעמער, װערכעד קומט אין דעי נרו־סער ששאט מ־׳ט ױננער האפענוננ ציו געפוינען אדבעט און פרײד — געפונט אבער א׳־כעומסיאזיק״מ נו־ט און פאהצװײפרוננ. םיםטע• מאטיש, אכער זיכער װארפט אים איױײן דאם לעבן אין די אפענע א־עמס פין דע׳װארוציע. ד• דיךטע־״צע און קשםטרע־ישע אױבעט — א סארידע און גוטע. ער דאיניט־ידט אבעד צו פ״ר מ־ט איננעגומענע פדארעטאדישע קאמונארן און פאױבאנאריז־רט ז־ך צום םוף מיט אםענער און גרערעד טענדענץ, וועמען עם פעירט ש״ן, צום כאדיויעדן, ׳עינע דיכטערישע פילט־אציע, װעלכע עס פארמאנן ױעע פריערדיקע רידע,־. נישט פון;א־־צ־ע קוםען אדוים פא־ש״דענע ײדן פויר־שע שרײבער, װאופ דאכן פא־נומען א :אד דשיבן אדט אין דער פוירישעד ריטע־ ־אטו־ און פיבריציםמ־ק. מיר װערן דערמאנען ברו־ז א פאיד נעמען װ• די דיכטע־ װיטרין, םטאינדע, דעם פעיקן פעריעמאנ־םט ראאירט, דעם קופרעט־םט דעמאר א. א. דאם איז דעד פאדרעצטעד דוד. איצט אױ אײפנעשטאינען א ׳גײעד דור — נישט אזויפיצ ײדן פוירישיע שר״כער, װי טאקע בפ־רוש פויריש־יד־ישע שרײבער, װאם דרוקן זייך א־ן דע־ ״ײדיש־פוירישעד״ פדעםע און רוקן ארוים אין זײעד שאםחננ ײדישע מאטױון. דעד דאדצנם־חרום פון א סך פון ד• דאזיקע שדיײכעד אױ, װאס־נייכעד אריכערצונײן איננאנצן אויף יעינע־ זײט, און זײעד העכסטעד א־דעאר איז א פאזיטױוע דעצע׳נזיע פון דעם ״פוירישן״ קדיטיקער;אפיעדסקי, אדער פון דעם ״פוירישן״ דייכטעד טװוים, װאם זאל זײ עפענען רי גן עידן־טויעדן פון דעד אײננטרעכעיר פוירישעד ריטעדאטור. אבעד דערוױיצ אײדער װאם־ װע;, •םטײעגדיק דינטער דער פאירמאכסער טיר, בירדן ױי א טין אײנהײטרעכע געמײנשאיפט פון די נישט אר״נגעראזטע, אזוי װי פ׳כילדן ז־ך, למשר, פו־רישע ניסנאזיעס פון רויטער ײד־שע שירעד, ײאם מען נעמט נישט איו־ף אין די מלוכד־שורן. און סען פארפאםמ זיך דעדצו םפעדיערע טעאריעם װענן ״פאלאקן פון ײדישער נאציא־ ׳נאריםעט״ (אויטענטיש!,), מען נעמט צו הילף עהמאנד פלענ, מען נימ זיך אפ אין װארט און שר־פט מיט... פאציפױם — מען ארבעט םעשים. און װען אלץ דאט זיך שוין אויםנעלאזט, קערט מען זייך אום צום ״ײדיש־פוירישן״ פאטריאטױם. פון װ$;ען ינעמען זײ זיך אט די פויריש־ײדישע דיכטער און דיכטעדרעך? אין ה־פוך צו די ױננע װדישע דיכטער, װאם זענען ס׳רוב בעירי־מלאבות און ארבעטער, אויטאד״דאקטין — רעקרוטירן זיך די ײדיש־פוירישע דיכטער כמעוט דורכוים פון צװישן דער אקאדעםישער ױננט. זײ קומען ציו דער ד־כטוגנ פון דעם אוכױוערסיטעט, פון דעמ־ זערין פאתורטעט, פון דעמזערבן רערן־קעגנשטאנד און פון דעמזערבן פ־אפעסאד אפ־ל■: פון דעם רימוד פון פוירישער שפראך און ריטע־ .־אטוד און פון אונטער די פרינר פון רעם פוירישן קריטיקער — דעם נעשמדטן ײד ױריוש קרײנער. מ׳גן קאן דרײםט זאגן, אז יעדער צענטער ײדישעד סטודענט, װאם שטוד״דט פאלאנ״סט״ק, שרײבט רידעד — א גרעםעירער פדא־ צענט אװדא• װ• פאראקן, װאם שטודירן פויריש. זײ שרײבן און זײ טוען אויך... דרוקן. פאר אײגן נערט, םארשטײט זיך, וױיר אויב ױגגע פיײרישע דיכטעד נעפינען פאר זיך רײכטעד פארלעינערם װי די ״דישע, איז דאס כשום אופן ניש־ט;עזאגט װעגן די ײדיש־פוירישע, מענן ז״ זיך צו דעם צװעק װי איבעדדרײען דעם ׳נאמען. און עם איז שוין פאראן א שפע םון אזעלכע אויםנאבן פון די ־עצטע ־אי־ן: ״מארליטװא ט־אװ״ פון פאװער נראניצק■ (מימ זײן אמתן :אמען שטײנוװדצר), ״פאגאראמא״ פון יוזעף סטרעיכעס, ״העיגע י ניעזנא־אמא״ פון קאראא דרעזנעד ״עלעניע פאדאר־ םקיע״ פון סטעפאן פאםער (מיטן םו-לן גאמען די הײנטיהע ײדיש ־ פוילישע דיכםעד