Literarishe bleter · 1932-07-01 · 27 (1.7.1932) · p. Seite 427

זײט 427 ליװעראריטע בלעגזער זוגז. 21 ו1426 באזונרערם איז םםורםם איז גיזאיציע דער סטאיניסצאװער ״נאלד־ שאדז־קלוב״, װאס איז באסאנמ מיט זײנע פארשײדענע אויםירדננען. דער םטאניםדאװער נאלדםאדן־סל־ב א״ז דער אײנצ־קע־ ד־לעמאינטן־ קמב א־ן נאנץ פוילז, װאם האט צו פאדצײכענען גועיסע דערםאאנז אין זײן ארבעט און יװאם יזאז זי,ך בארימעז צ..י האבן אלם רעזשיסער דוד העדםא;, מארק אדניטט״ז א. אנד. ענלעבע דראמאמ״םע סלובן, אבער בײ א קלעונערעד ארבעט זענען איויך פאראן איז פיעעמ־של און סאלאמײ. װענן די אלע קלובן אםילו אין סטאניסלאװ מוז אבער נעזאנמ װעדן, איז ם׳העדשט ■ני־סט אין ז״ סײן ײדיש־םביבה. דער גאנצער ט־אפ װע־ט נעל״גט גאר אויםן וױיזן זיך אויף דעד סצענע — רעד סטאינ־סלאװער נאלד־ פאדךסלווב, װאם האט אין זײן ארבעט נהויסע פאררינסטן, איון װאס ם׳איז א־ם געלויננען צוצוציען אזוינע ש־בטן, װאם ׳טטײען גאר װײט שון ײדיש און ײדישעד קולטור, װאלט נעקענט א םך או־טטון אויך אויף אנדע־ע קולטויר־געביטן און די ארע צוינעצויגענע מעינטינ־ן פאד־ א־נטערעםירן מיט דער ברײטער יירישעיר קולטור־ארבעט. װי ד־ קולטויר־ארבעט אין מזרח־נאליציע זעט ארעם נישט או־ס, פילט ז־ך דאך ארוים דאם פעלן פון א צעינטראלע>- קעדפער־ ינ־אפט. ד• עקז־סטענץ םון א צענטיאלער קולטור־נעזעלשאםט װאלמ םײ פאר רי עקזיסטייתדיקע און םײ פאר ידי נײ נרינידנדיקע קולטור־ ארנאניזאציעם נרוים :וצן נעבראבט. דעיר •םרײבער פון די שורות האט ב־נזעתו אין ״צושטײער״ נ־מ. 1 פארגעלײנמ א פ־א־עקט םון א צענטהאלער קולטור־ניעזעל־ ינ־אפט. ם׳זענען ׳םוין נעמאנט נעװארן פאװנ״ידענע ©ריװון צו ירעא־ ליזירן דעם פרא־עקט — די פריױון זענען אבער ׳נישט נעלוכגען. אבער דאך מוז מען װידער אנהויבן פונסנײ צו בויען א צענט־אלע קולטור־נעזעלשאפט, װאס איז א נזיטװענד״ק־״ם און פון גריוים וױבטיקײט פאיד דער ײדישער קולטור־ארבעט אין מזרח־ :אליציע. ר — א האנט פון בײן, א האנט פון שמאל, איך װער צװישן זײ בײדע דערװארגן. אין דע.׳ בענקשאפט צום ינעכטן צוריק, בײש מארגן אויױ רעד שטענדיקער לויער. דע־ױ״ל רינען אוים מײנע לעצטע טראפן נליק א־ן דעם הײםן זאמד םול טריויער. טענטש דו, איך יניטרעק דיר מײן האנט, :עם זי אן, און װע׳ר מײן םרי״נט. און װאם ם׳װאקסט און בליט אין לאגד פאר מיר, פאיר דיר — די מעינטשן פון הײנט! נהזם באםזע /?עסנעדב האדבסט אין שטאט;־שט קײן בלעמער זענען הײנט נעםאלן אויף נאםן הארבסטיקע אין שטאט, איון נ־שט;עװײנט ם׳תא׳ט דער װינט דאם האדבסמ־קע געזױין דורך נעכט. ם׳ז־נגען מענטשן הײנט געםאלן דורך די פענסטער אויף אםפאלט, ם׳האבן מענטשן הי״נט נעשטיקט זיך אין סזטעריכעדיקן קיעם — נ־שט קארטאפל האט מען הי״נט גענראבן אי׳בער פלעצער בדײטע אין דע־ שטאט. און נישמ געפ־רט ס׳האבן פויערים זעק געלאדענע פון פעלד — אין װאיגנס שוואדצע האבן פערד נעצוינן איבער גאםן און נענראבן האצז מען קברים אין רעד הארבסט־צײט פאדן טויט. — נ־שט אין קלו־סטערם איז מען הײנט נענאננען אין דעד שמאט, און נישט ענדעגנס ס׳האבן שיקסעם דעם זומערדיקן סוף — םאר ד־ תפ־סות האט מען הײנט נעזויננען א־ן דעו־ שטאט, אין די םיסטקערב האבן קינדער הײגמ נעזוכט דאס ברויט.- בײם סארײן איז פאראין א לײעניואל, װאס באקוסט איבשר 60 ײדישע צי״טוגנען און צ״טשד־פטן פון דער נארער װעלט. פו׳ן ״אר 1925 עקזיסטיחט בײם פארײן א ביביל־אטעק םון בלויז ײדישע ביכער. די ביבליאטעק פאדמאנט הײנט איבער 1700 ביכער. אין די םינף יאר דאט די ביבליאמעק ארויסנענעבן בײ 11.000 ביכער. דער פרידםאדײן תאט אין משך םון די זיבן יאר אי״ננעארדנט א גרעסערע צאל רעפעהאטן און אװנטן םון *־ץ מארקיש, מלך רא־ װ־טש, ארטער קאצ־דנע, משד נראס, בער הא׳־אװת, דער טונקעלער, לעלי םרישמאן, ז. םענאלאוױטש, ש.;ינער. מיט א דעציטאצ־ע־ אװנט איז דא אויך נעװען העדץ נדאםבארט. דע־ פדץ־םארײן האט .געדאט די א־מפרעזע ב״ דעד ״װילנער טדופע״, באראטאװ, פאטאצקא, ׳זינמונט מורקאװ, יאגאם טורקאװ, ״אזאזעל״ און ״אררט״. דער פארײן ינעסט א טיבטיקן אנטײל אין דער אדבעט פארן ״ײװא״. צײ. אגד. האט דער פדץ־פארײן;עשיקט דער ״ײװא״ א כתב־יד ״תולדות ישו״ פון 1600 י״ה, װאס איז א יקד־המציאות און א באנר מאנוםקריפטן פון א פארגעסענעם ײדיש־גאל־צ־שן שרײ־ בש־ רוװזאוסי פון דער השכלה־עפאכע. — דער פרץ־פאדײן איז צו־ נעטדאטן ארויםצתעבן צום צען־יאריסן ױבל א בוך, װאם װעט ארומנעמען דאם ײדישע לעבן אין טשארטקאװ פון אמאל און הײנט. אין טשא־טקאװ פירט או־ך אן א קולטוד־טעטיקײט די ארטיקע רעכטע פועל-צױן. זי פארמאנט א ביבליאטעק פיט 854 ײדישע בי־ כער, װאם עקזיסמ־רט םון יאר 1923. בײם פארײן אױ אויך פאראן א לײ־ענזאל פיט םארשיידענע פארטײאישש צײטונגען אין י״דיש און אין סרעמדע שפדאכן. — דער דראמקריח בײם םאדײן האט אויך צו פארצײכענען א פאר ײ־כטיקע אויםירווננען. א חוץ אין ר• אויבנדערמאנטע שטעט איז אװך פאראנען קולטור־פארײנען און ביבליאטעסן אין א רײע אגדערע שטעט. ל י ־, אשעגדארף / לעסבערג עד האט געשדיבן ער האט נעשרינןנ איך װ״ל לעבן, לעבן ײיל איך! איך יװ״ל ז־ך פרײען און געניסן. איך װיל וױין און מיין קיכד,— מילך, און בלומען אפילו םון קברים געריסן. איך װיל גישט זײן נאר א שטײן, איך װיל גישט זיין גאר א בריק. איך .װ״ל םאר םיר, פאר דיר אלײן דאם נאנצע חעלע, שנעלע נליק. אזויפיל לענדער נאך נ״שט באטרעטן, אזוים״ל מײדלעך נאך נישט בארירט. אזוי׳פיל תפילות ׳נאך נישט אויםנשבעטן בעטן זיך נאך טר׳ײםט בײ טיר. םון בײמער פאלן עפל, װי זאםטיקע קושן, בלוטען בליען, זאננען זיננען אין פעלד. א זאטקײט צעג״ט זיך פון געדעקטע טישן — אזוי ליב די שטוב, אזוי גוט די װעלט. איון םון יעדער סיט, אויף יעדן טדיט, נאד נלויב, האף, און װארט און זוארט. אויף יעדן טדיט — צ״כגם םון םײן בלוט, און םון יעדן ײענ — מיאזם אפנענארט. און אײערע זקנים םלינען: אמאל, אמאל! און איר םויקט אזן שרײט: מארגן, מארנן!