Literarishe bleter · 1932-07-01 · 27 (1.7.1932) · p. Seite 425

ץ ריװננרארינצוע ברפסיעו 1\*ז. י2 4261.) זײס 425 אדער וױדעד א יטװילע זינילעכס״ס און עםםטאטיין םון נוםים א'! די קואמפאזיציעם םון ״כיםיח־צייטן״. ר. נומר, א ■אעםכעדנער, איז אן איי״אדטיקער םטיר־היטאר און פי״נער קאאא־יסט. אין זיין םטילחאצ־ע כאפוםען א־נאמענטאלע ״ד״טע מאטױון א זאםטיק רעבן םון א םע׳טח םון הונדערט און איין נאכט, א ניי אנטדעקט און װ• צום ערישטן מאיל געזען רעבן. א״ג־ ציימ־ס װערן ד• א-אוט־אדיענמארישע םאטױון מאדעדניזירט, צוגע־ םאםט צו דעם ה״נטיקן ם־לן. און װייטע־ זענען נאך פאראן ד■ לעמבערנעד: א.?ראר, װאם באװענט זיך צװ״טן אימפדעםיאניזם און דער מאדעדנעד פאד־ אי״נפאכוגג סון מאםן, א פארקזטענדנ־טפורער אינטעדפדעטאטאר פון פוילײטן פייזאזש מיט זיין אייינטאנ־קייט און מעראנבאליע — און ט. עמעטי מיט זיין גאט״טן קוביזם און דער םינזלאאטעדלעד־נאט״טער ׳נזטיסוננ פון זיינע אקװאדערן. וריטעד?יץ, אן א־מפרעם־אניסט און א מאלער מיט נוטע־ פאקטור. און נאך: דעד צ־יסנעד בירורוינו פון םטאניםראװ, ד־ מעמאלא־ פראסטיקעד ראהאונו און װ״ובגורגנור פון אעמבעדנ; פריז?רײ\\זא\, רער קאריקאטור־סט, באקאנט דעם יידישן עולם פלן עטאעבע נעלונ־ נענע טעאטערױיעקא־אציעם; נורא פרנװגןנור פון לעמבע־נ, װאס םפע־ צ־אליזירט זיך א־ז מאזאיקהארבעטן א־ן פאדיז. און נאך אזעלכע, װי דער ד־כטער בנור האראװיץ, וואם האט נענעפן :עלונגענע עקטפ־עם־אניטט״ט־אויפנעפאסטע מאטקעס. צו דערמאנען איז נאד אויך א :א:ץ ־וננער מאלעד, דער זלאטשעװער וז. ריױי, װאם האט ב־ז א־צט נעײיזן עטלעבע :אנץ נע־ לוננענע אילוסטדאצ־עם (צו ם. שטאװסקיס מעינזהלעד), בוך־פאד־ צ־רונגען און דעסי׳אימעס. צום םוה מוז.אבער באמערקט יװערן, אז ירי ריט־מה איז :ישט קיין םול׳שטעגדיקע און :עמט ארום בעיקר בלויז מזדח־גאליציע. ביכער־פרעמיעס פאר די״ װאס שאפז נײע אבאנענטד פאר די , ל־־יטערארישע בק־עטער״ רי, \\אנז \\טל\ פ\אפ\ פאר א\\\ ■ 3 איכגאכצן כײע אבאכעכטן א\\ א\ננוי?\ גרייג ראװ אבאואוזנ\\סי־גנורנז פאר א?װארסיר או 5 גירר\, נזך־הכר 5\ גירר\, װנור\ בא?\װנ\\ פדײ צרגעשיקט איענז פר\ די פארגגריעפ נורננוסי־רנורננזױנװנו װנור?.• סילגיע? סןי-י-ץ סאררעט־ררסלאכד אין 1931 יעקזג פרםגער שלמה הבללך א\\ װאר \ אינגא\א\ וײננ אכאננװװ\ װנ\ר\ כא?וװצ\ ראנז גװג י• ײ• ײין ײדישע פאלקס־מעשירת אידדעס: ״ריװ. .כרנוװנור־, װארננונו, רנונגװא ס\, װ. 8. פאר נעלט: אין פוילן — פ. ק. א. 6.39. אין כיר־יאדק בז ב^זקזםםן די ״?יםעד־עדיישע ב?םסםר" גײי מאקס ג מײזעל 661ז151>ח8ז0 424 — £,£ז15.^1< .א 11זסצ<*ו16ז פחנם שטאנדפונקט פון קאםפאזיציע םח םען איויך צוטרעטן צו רער מא־דעריי םון ה. ראוגנורװא\, דעם רראביט׳נזער, װאם איז נאך פאריז געקופען קיין לעטבעדג. ער באטאגט די נויטװענריקייט פון דער ררײ??־?אװפא\ױויפ (די דאזיקע קאמאפזיציע איז שוין באקאנט אין דער מאלעריי פון דעם רענעסאנם און שפעטעד אין דער פלע־ טישער קונסט). לאננעדסאן פירט דזרך קאנסעקװענט ד• ימזמפאזיציע און ׳דערנרײכט אראנק איר א באשטיסטע סטאט״ק א,ין רוי פון םארמען. פון פאריזער שולן קוסען אויך ארוים וײװמרװ, אן אינטערע־ םאיגטער קאלאריסט, אדבעט אין נרויסע פאדב־םלעקן םון א אייגנ־ ארטיקן גאלד און נוצרצװר, װאס שפאדט זיך ,אן אין דער אזוי־ נערו&ענער אבסטראקטער קו׳נסט. בײדע לעסבערנעד, װוינען אויך לעצטנס װידער אין לעמבערנ. סטאב־ל אין פאדח װוינט רער לעמ־ בערנער אבערדאװ, װאס אח אריבערנענאננען פון א קאנטיקער ליניע צו דער קאנטורלאזער, פארשװימענעד מאסע םון דינע מיטונעים־קעפ. אם אינטערעסאנטסטן אבער פון די י״ננע איז א־מבאיד-ננט א נרופע פון פיר, אייגנטלעך ם־נף מענטשן, װאם האנן ז־ך צונוים־ נעשלאסן סיט עטלעכע פו״לישע און אוק־א־נ־שע מאלער און נע־ שאפן דעם פאדבאנד ״ארטעם״. אלע זענען די לעמבעועער, דער פארבאגד האט אויך זיין סארקע לעטבערנ. מען קאז נישט זאגן ווענן די, אז זיי פארסרעטן איין ריכםוננ א\ן ראך פארבינדט די דער אומדעםינירבארעד עיעםענט םון א נלייכן אױסנאננ־&ונקט, װאס שלאנט זיך אפ אויף ד• שפעטערדיקע אחבעמן, װי םאו־ש״רן ז־י װאלטן:ישט :עזוען. די דאזיקע קינסטלער אדבעטן אוים ד־ פאדם־סאנסעקװעכץ פון קוביזם און קאנםטרוק־ טיװיזם, — די צװ״ נירונט־סארמען םון דעם נייעם װעלט־באנעס. זיי ציען ד• קאנםעקװענץ — דאם הי״םט נ-ישט, אז די זענען ״קו׳ביסטן״ און ״קאנסטרוקטױויסטן״, זואס אפערידן מיט א םאד־ טיקן װעילט־באנעים — זיי דערגרי״כן םאדמען, װאם זענען בלויז מעגלעך נאיך א לאננער צייט אפערידן םיט קוביסט־ש־קאנסטרוק־ מױוחםטישע םאחםען, נאך אן אסנוצן זיך םון חסם דאזיקן װעלט־ באגעס• אמ איז ה. ננזװרנונג םיט זיין פאינטאסט־ק פון פשנטע נעאמע־ טרישע פארמען. ידער ליױוגט-אדעד פאפיד־שטח פון א װעלט װערט ביי אים נעדיכט אויסנעם־לט מ־ט לעבנם־ס־אכמענטן םון באשעםע־;ישן. ס׳איז שװער אלע הונרערטעד צייננוננען און ד• פיל א״ל־ ב״לדער ארומציוניעםען טיט איין פארסל, כאטש אזו• זענען זיי אלע דער צייכן םון איין ׳װעלט־באנעם, רי שפעטערדיקע — א קאםפרא־ מיסלאזע קאנסעקײזמץ פ\ן א פריעו־ד־קער פארם. אט איז א. ריװננר מיט דער פאנטאםט־ק םון פאדונרעטע געא־ םעטדישע םאדסען, דעיר ״דאמאנטיקער״ אין םױזשעמ און קאלאריט. אודער א. האר מיט דדייסטע צוזאםענשטעלוננען פון פרעסדע פאד זיך מאסן. ר. רירם װיד#־, זרינער פון די ערשטע מאדעחניסטן אין פוילן (דער מיטבאנרינדער םון ״סארםיזם״), איז יגאך א צי״ט פון פודיזם און שפעסעד קאגסרוקטױויזם אריבערנענאנגען א־צט צום םוח־עאד־זם אין רער דעם־ניצ־ע פון אנררננ בר?װא\. מע־ קעננ־ שטענדלעך זענען ידי טעמאטיש און םאקסודעל שטאדקע קאמפאזי־ ציעס פון םדוי װאז־גיװ רײג. עם איז נישט קיין איבעחס־ייבוננ, װען מען זאנט, אז ד• דאזיקע נרופע איז איינע פון די לעבעדיקסטע קעחנער אין דער הײנ־ ט״פעד סאלעריי; באװוסט און קאנםעקװענט אין זייעירע פאדם־ זוכעג־שן שלאנן זיי אפ םון ד• ם׳ירוב דעז,אריענטידטע ױננע סאלער םון פאדיז, וראם קלאמערן זיך היינט אין א :איװ אױפגעםאסטן נאםוראליזם. מ־ד זענען אבער נאך נישט פארטיס םיט די ״גאליצ־אנעד״. אן אי״נענעם ארט, לסשל, פארנעסען ׳דא צװיי אזעלכע מאלער װ• בר\\א ננװלץ און רודװי? װװר. ב. ננװלץ, א דדאביטשעד, אױ אייכע־ פון יענע, װאס לעבן אפ איינזאם א נאגץ לעבן, אן אנערקענוננ. דער עיק־ א גדאםיקעד, בארינט ער ז־ך אויך מיט דער זעלטן באנוצטעד קליש־װער־טעכניק (ריצן םיט נאדל אין א גלאז־פלאטע), דא און דא־ט מיט אקװאדעל און אייל. א זעלטענע צאדטקייט און איהצייטיק םוגיעםטױוק״ט םון דעם נדויען שטדאך, א טעכגיק, זואס דערמאנט אין רעװבראנדװ און גאואיװ, און דערצו — א פאנטאסטישע, נעשלאסענע װעלט. איר הויםט־ס־חשעט איז רער קאנטדאסט צוױשן ש״נקייט ארער דעמא־ נישקייט פון דער פ־וי סיט רער העסלעכקייט פון רער קרעאטור םאן;