Literarishe bleter · 1932-07-01 · 27 (1.7.1932) · p. Seite 424

ליסינזראריסזװ בלזלווזר ד\\ז, דג ן26*.) נאליציאנער ענינים, <ועט הא תמיד ז״ז פלא׳ז פ?>ד א נזטער י״דישער טאג־צײטוננ. פאראז אפי<ו א6נ!־סיםטן, ורגלבע באהוי&טן, אז אויב ס׳איז :אך דא אין דער הייגט־יזער קריז״ם־צ״ט צו סאכן א■ נזט נעשעפט, א־ז עס א יידישע צייטוננ א־ן נא<־ציע. ד־גרסיט קאן מען א,י*ך פארטזעצן ד- א־בעט, וואם עם האט דא אננעס״רט נאנצע 30 ־אר אזא קוצטור־א־ניםט־סוציע, וױ דאם א־ז א יידישע טאנ־צייםומ. דערס־ט טאהע האפן זיך או־ך נערעכנט די איע בפרט די יעטבערנע־ י־ד־שע זשוחנאי־םטן, ורגלכע האבן רעצטנם זיך אונ־ טערנענוסען אדו־סצוניעכן א ייד־ש־ע טאנ־צייטוננ, וועאבע ד־עדשיינט א־צג־ אין יעסבערג כויטן נאכדען ״דעד נײעד מאדנן״. עם װעט זי,ך א־צט ארו״םשטעין או־ד װ־ װייט גאי־ציע זױ< האבן אן אייגענע ־ידיש״ע טאנ־צייטוננ. זייס 424 םון דער אגדערער זײט וױדעד א״ז שוועי ארײנצוסדעסן רי םפעע־פ־שיע א־נטערעסן 5•; א ײדישן קיבוץ פון סדוב א ט־י־אן כזענטשן א־ן נאי־צ־ע, צוזאסען סיטן ײדישן כי< א־ן פויצן, אדער;אד כויט כלי ־ש־ראי. און ראס טאקע באװײזט ד־ עקז־םטענץ־ בא־עכטיהוננ פון אן א־ינענער ײד־שער טאנ־צײטוננ א־ן גאייצ־יע, ־ואם נעפ־נט א־ר באשמעטיק,־:; א־ן דעד פראוױנצשד ײדישער 6־עס־ע ןא־ן װ־יגע, יאדזש, כ־אי־םטאק, יזכי־ן א. א.) א־ן פויין. צ־ קאן עקז־סט־דן א ײד־שע צ־יסו;; א״ן נאייצ־ע? אן ציזו״פי, או ־א, ני־־ך וױ עס קאנען זיך האיטן ײד־ש״ע פראוױנצער צײטונגען א־ן ערטער און;עגנטן כי־ט פיי וױינ״קעד ײדן װ־ אין גא?יציע, און כו־ט ביי װײנ־קע־ םפעצ־פ־שע א־נטערעםן. עס פעיט נאר דעד "כם־ק־עד אוננדע־נעכועד. וױ־י אזױ יאננ זו־ ד• ייד־ש־ע פרעסע ורעט נ־ש־ט קאנען, ארער;־שט ורעין, אפנעפן;ענונ אדט פאד יאקאיע ד ר. ד ב 1 ר ה $2ג*?1לעםבערג די ײדישע םאלעד פוןן גאליציע דער קראקעװעד נו. עי&־רױג איז הײנט אפ־צ־עי אנעדקענט אין פאד־ז, װ־ אײנעד פוין ד• מ־טבאגדינדער פון דער טאדערנער טאיע־ דײ. א וװנדערפויע פשסות און קיארקײט, װאם יאזמ נישט צז קיײן ב^־אקע אופנו־ט־קע אײנציק״טן — צ״מען אניס זײנע ערשטע ב־ידעי. דעדצז ד■ פא־ב־טעכניק — אוטהײסיעך ריין און ידאס װי פון פאדצעי־רי ניאט־ע אויפי״נן פון די פאדבן, איז א סיטפטאס אזן א־ינצ״ט־ק אן אױסדדןק־מעטאר. זוי א פועי־־וצא סון דער דאיזיקער טעכניק איז אדו־סניעקנמען אן א״נפאבע כדעיאדישע טדויעריקייט, דאם פאנטאסט־שע;עשען פון א טרזיער־ק״ט זי תאט זיך קאגצענ־ ט־־רמ אין די קיארע ררייעק־&נימער א,ין שװארצע אוינן־טראפן פון ז־ינע שפאניער־פינורן און בעטיערס. — די פרויען דערמאנען אין די ״שװעפטערם ׳ פון עואפמריז. — א טעיאדישע פורקויס סארמאנן אױך ק־סייננם שפעטערד־קע זאבן: שטייפע ביומען, דער עיקר טוי&ען, או־ף שטײפע, שטאיעדנע שטענניעך; שטיי־יעבן מיט שטא־ יער-׳נ שרעקיעך ניאטע פיש, סיט אן אומענרלעבזנר צא< סון אר־בעדפי־סנד־קע,;י־טש־קע, װי ביעכעדגע פיש־סאםן; םרויען אין פארשײדענע פאזעם א,־ן ס־טואצ־עם, יעצטנס יאזט זיך אכע־ בא־ מערקן בײ ק־םיינגן א מעבאניש איבערחזדן סון דער פארם און אײנצײטיק אן ארײנפאין אין א ז־סיענער מאניר. נאך יענע עיטערע איז נעקומען אן עטװאס ױנגעדע כװאייע; זײ ׳האבן שױן נעקאנט װײטער אכטװיקיען די דערנרײבטע ייניע פון א נייעם װעיס־נאגעם. אזן אט א־ז װ־דער א יעסבעזזגער, \>. זומגןמפ. םון אזימא־ ד־ראקמ־שע אנפאננן, רערנרײכט עד — נאך עםיעכעי יאר פאריז — א םאקסיסום פון מאיערישקײט, םון םארב־אויםד־זק. גישט אין א כפעצ־פישן װיעיט־באנעם און פארם־באנעם — מענקעמ נעטט־אי־ר• זײער אפטע און שוין כאנא<יזירטע טעמעס — <יגמ רי װירקוענ פון זײנע יײװכט;, נאר אין דער אנגעזעטיקטקייט סזן דער םארב און דע־ פעיאדישק״ט פון די פארב־פארבינדונגען. ם׳װאיט נעקאגט זאנן: ײד־שע אננעזעט־קטקײט פון קאקידן, װאס רערסריחכט א טיםע טדויע־יקײט. ה. סיױבענז (געב. אין לעסבערג, יעסט אין ברים< און פאריז) איז אײנער פון ־ענע, װאס ניט א װעיצגדבאגעם אין פאדטען. ספע־ ציעל אין זײנע קאמפאזיצייעס פון רזאינען, װאס געבן א9 א פאן פאד יעבעד־קע זאבן און פאסירונגען (זײ דערמאנען אין די װערק פון א־טאי־ענער ניריעא.) און זײנע צוזאמענשס־ע<ו:נען םון צזוישן אנאנד פרעמדע זאכן: ז״ זעג־ען אן איראגישע צונויסםישזנג םון װ־רקיעכקײטן, א םין מאדער׳נע — טראנישע — איראניזג אין?עמבערנ יעבמ אניך, נאך נרינטצעכע שטודיעס אין רוים און פאר־ז (ער א־ז א ד־פיאט־רטער רז־מ־שער אקאדעמיע־טראפע־ פאר) דער מאיער נו. פייעריגג, נע׳ב. אין פשעטישי. ער אייז אס אינ־ טערעםאנטפטן א־ן זײן קאטסאזיצ־ע, רער?ריױ־וןאגזפאזיציפ. די בירד־סאםן װערן נרופ־רט בײ אים תמיר אין א קו״ײז, דער סײסלאי פון בארז־קטער דינאמישקײט; דעד קרייז װעדמ אבער דורכנעבראכן צוייב דעם סאיערישן פאסטו-יאט פון שפאנומ. זײגע םױזשעמן;י ׳שטאט־ה־יזעד, ־כ־פי״זאזשן; קרו־ן־קאמפאזיציעם. ריעס ט־טל פונם א־ט־קי דא׳דף מען נ־שט פארשטײן װי אן אנזאנ אויף א כפעציפישעד דעניאגאיער טאיעדײ, צ• א קונסנד ריכטוננ, װאכ וזאיט נע׳װען כאראקטעד־טטיש פאד נאי־צ־ע. אזז־נס א־ז נ־שט פא־אן, נ־שט א־ן דע־ פאעו־ע איון נ־שט אין דער מאיע־ײ און — אז־ך נ־שט א•; יעבן, װאס ייפערט פאר ז״ דעם שטאף. דא גײט ב<ו־ז א־ן אן א־נפאדמאצ־ע זוענן דעד רעיאטױו און קװאי־טאטױו גדו־סעד צאי טאיעד, װאם דאם דאדע און נדו־ע יאנד נא׳י־צ־ע האט ארו־םנענעבן און — מעדססנטיי פארטריבן. װאדזם א טדאנ־שן נורי האט דאם יאגד נאייציע: מען מוז אינטיױפן פון דאנען. פעםטשטעין טװ טען: נאי־ציע האט ארזיסנ־עגעבן קוגםט־ פעדזעניעכקײטן אין דער ײנגער מאיעדײ, אין דעם ער׳עטן רור כמעט פון ״דן, װאס מאקט — אים דור. א טראדיציע האט אויך שוי׳ן דאם לא;ר גאי־צ־ע: גגאל, גזגיר־בי גאסיליב, ליליטז, װאבסיזגל. אזן אזיב מען װאלט נעזזכט זוי היבאר־סי גזב\ די השפעה פונס פ״זאוש, װאלם נ־שט געװען עקזעמפלאריש נ־שט ד• װונרערבאדע פאטעט־שע זאטקײט פון קאל־ך און פאדם פון א זזאל (נע׳ב. א־ן 1864 א־ן יעסבעדנ, ־וננ פארשטארבן, א מאטע־קא־שײעד, או־סנע־ צ־־כנט ט־ט נאלדערנע טעדאין אין באסעי און םוזיק) ארעד פזן א גזזיריצי גאס־דיב. :אר ד־ שװארץ־׳װײסע קונםט פזן ל־ל־ען (ער שמאמט פזן דראכוטש•), יענע קאלירקאזע קאיירקײט פון דער זיםעך גרו־קײוט פון א גאי־צ־שעד פדאװינצשטאמ, וװ םענטשן װאקסן אר־בעד די הײזער. ד• הײנטיקע םאיער נײען ס׳רוב אדױספון דער םדאנצזיזישער קונסט און יעבן אז־ך מע׳־סטנטײלס אין פאריז. פון רי עלטערע: לעאפאלר גאסיליב (געב. אין יעמבע־נ) אזן ג. גזערןגגל (׳נעב. א־ן יעמבערג, יעבט אין װין) — איז גאסיליב א דעי־קאטע, כמ־נט א־בערדאפ״נ־רטע נאטוד. דער צארטער, קוים־ .אנגעצײכנטער קאנטור, רער העיטי־, דיורכזיכטיקער קאצאריט, װאס ׳דעי־פ־רט זײער אפט צז א קאפב־נאציע װײם אזן װײם — זײ דינען צום ארױםברענגען עפעס א צאדט;, אומדעפ־נ־דכא־ן נעשען, ױו ם׳געשעט אײננטיעוך גארנישס: אזזי פא-דען זיך ד• םרויען זײנע — ם׳רוכ נדופ־רטע א־ן א םאדנער קאספאז־ציע פון א מין ״בוקעט״ — פיי שיסצען און שסאטקעס, נישט אויפסוענדיק נארנישט. ג. גזערןנול, אײנער פזן די ערשטע מאדע׳תיסטן אין דער נײער קונסט, האט ארײנגעפ־רט די פא-דא״גסא׳כטע צ־גיע, דעם דדײעק־ פנ״ם, ד־ פארק־רצוננ פונם נוף — מאסענטן, װאס זענען נויט־ק;עװארן פאר דעם אויסדרוק פון א;ײעם װעיט־באנעם. או־ך עפעם פון רובענם־שער פארם ־אבן נע׳האט די פוצע בארן־פנימער אזן נזםים פון זײנע פדויען; א־ן יענעם פעד־אר אװ אויך געװען בײ אים זײיער אפט דעד םױזשעטפון טאפי־סצענעם,—סאן און פרזי,— װאם;זאבן שטא׳י־ק דיעדמאגט אין רי רובעכםישע ״ש״עםער־םצענעם״. די באדנד־קע םרויען װידער םיט אײנזאפע, אין קיצטיט אפגעשיא־ סענע נופים, פירן צו דעם יעצטן עטאפ פון טרויעריקע און שטיצע פרו־ען־םיגזרן, געהאצטן אין א גאצדיקן ברזין־רזיט, רעם אזוי נעדופענעם רעמבראנדט־רויט.