Literarishe bleter · 1932-07-01 · 27 (1.7.1932) · p. Seite 422

זײם 422 7 ליסיזזראריעזנו בלטסיער דזזז. דג (■426.) ׳עאפן א צ׳מםרא?ע קוקטור־ארגאניזאציע, זוןום ז$? ארובגעסע] אגע *וספארטײאישע קוויטור־ארגאנױאציעם *ויח רעמ שטח פון גאלי־ ציע. דער ערשמער ארויםטריט פון דער גרופע הןזט געפונען א בריחטן ׳װידערתצאגג אוױ* ףער פראװיגץ. צז דעד איניציאטױו־נרופע האבן אבגעהויבן אנצוקוטען צעגדליקער ברױו ס־ט אפדוםן, פון ותצ־ כע עם האמ זיך ארױסגעפיצט א נעװאצטיקער ענםוזיאזם און גר״וט־ קײט צו צאזן זיך ארגאניזירן און אנפירן צו א רײבערן אנטװײזצטן קויטויר־צעבן. דערװײצ ־אט מעין ״דערזען״, דאם די זעצבע יצ־עגק, װאפ £־עםס דאם גאנצע ײדישע עפנטצעכע צעבן — די הארב־איגטעגי־ נעגט־שע באנריפיגפארמ״שונגען פון שצעכט־אויפגעפאםטע פאריטישע צאזונגען — האט זיך ארײננעבאפמ אין ידער איניצייאטױרנרופע נופא, יעם האבן זיך אננעהויבן ״•טפאצטונגען״, א קילײגצעכע־ קאמך פון באװנדערע קצימצעך מיט באזוגדערע אויםגאבעם (״בדיםן״, ״אנהױב״) און האבן אין א קודצער צײט ז״ער צײכט א תצ געמאכט פון דער ארבעט, װאס יװאיצט אפ׳ער געקאנט נעציגנען, נאר ב״ דע־ נדעסמער אג׳צטרעננננג פון נאגםאי־ד-דטע כיוחות. דעדנאך אױ נאך ציגעקומען ד• פאדשםארתוננ פון עהאנ^מייסן קד־ז־ם אין םון דער פאצ־טיסעד צעחושטקײט און דעזאד־עגטאציע פון אצע קוצטוד־׳טאפער״עע עדעמענטן ,און האבן צוים ,־יעטט צע־ ׳עיצאגן א,־ן ד׳נזאדגאניז־רט דאס ב־סר ׳כעכ-ער־יגדע אנ־צטו־עננוננ ארום דעם פאד׳טטארקן און אױספױען אן אײנן קוצמור־רעיבן א־ן דעד ״־ישער ׳עפהאך. ד• גריופע ײדי׳ט־סטין־קי־יצטור־םטן א־ז הײנט א־ננאנצן פאי־א־ ציזיחט און פאר׳עטו־םן. די בהצה און דעזאריעגטאצ-ע פון די, װאם ־כט־יען נ־־שט א־ן די רײען פ־ן א פאסט־י אזן פאר׳טפארן נ־׳צט אי״ן ציו קצערן און פאדענטפע־ן זײש־ סון, — װאקסט ^־ן טאג צו טאנ עם עפנט ז־ך זײ נ״צט דאים מו־צ צו פארטרעטן עפעס א ׳טטאנד־ פונקמ, עם צײינט זיך נ־יכט ק״ן האינט מ־טצוטון אקט־יװ א־ן א װאסער עם איז ריכטוגג. מען װ״סט, מען נצויבט נאך, אז קוקטזר איז א ציצ פאר זיך, דער ייעצטער ציצ פון אצע פאריט־יכע באװענוננען. אבע־ כאט־כ אזוי קאן מען ׳סוין דא הײגט נ־׳כט ט׳ין קײז קוצטור־ ארפעט סתם. מען האט ׳כו־ן דע־פ־רט סאד אן אואכדאגױפ עם איז הײנט קגיטור־ארב־עט מ־ט פי־ױואטע מ־טצען איון מען װארמ — איויוז ברײטערע מענצעבקײטן, אויך ארבעט אין מצנכהשן מאסיטטאב. דערװײצ איז באאם. דעדװײצ אױ מען פארזננקען איינם פארטײ־נעמויזעכץ מבי המיניים. רערװײצ ׳כמיקט מען זיך. עם מוז עריכט קומען א ־טמארקע דער־כ־טערוג;, װאם זאיר אפ־ ס־״כן ד־ אטמאספער. נאד עפעם א געװאירטיקעד יכמ״ם פון דרויםן קאן דא בדענגען צו א נ״עם אױפבדױז פון ד־ נ״םט־ק־שעפער״עע אימפוצםן א,־ן צו א קזרטודעצן אויפ׳כװוננ סון די ײד״כע מאסן א־ן נאציציע. יאמ־ד האםן, אז ביז דעמיט װעט נאך די אםימייאצ־ע :״כט אצץ האבן פארטיציקט. גוזל אװנורכוך שרל־־ פראגן פעראגאג״ס־נעזעצשאפטיעבע צײט׳צריפט אויפגאבמ פז\ אװזאפוז<װגי?\ #װליפארבאגר װיצגע, ױני—ױצי 1932. א י : ה א צ ט : 25 יאר ײדי׳כ־ורגצטצעכע ׳כור־ באװענונג — ג. בלורגװוזאבער,׳ שט־ײט־םראנן —* ריר א. שאבאד,• איבעדצעבוננען םון רי קינדער ביים שציםן די םרונ־ יכוצ — ר״ר ה.?$װאר<ז?'; האם נ״ע שוצ־נעזעץ — גז. ט״• װו איז אוכזער שוצ־יוגנמ? — גזזוז\ וזײזיל,• װאם דארםן מיר זיך יערנען פוין דער ײדישער שוצ־באװעגונג אין אמעריקע — ג. ב״■ װעגן ײדישײימוד אין אונזער שוצ — ר. ליכסיפוסו״ץ,■ נומער 100 ״גריגינקע בײמעצעיך״ — <װ. באנזסיאוזגזזז־. — שוצ־בדאגיק. — פרײז 30 נראשן — נ װעגן אצע עגיגים פון אומאפהענגיקן שוצ־םארבאגר זיך װענדן: .סנג1ג^\ ,16 ־111 6 £90יס331ג1ב1ג? .1גו ,1גו2§ .1\ אירע אויםטועןג ײדישע פו־יװאטע טיסל־שוקן מיט םויצישער אונטעו־־בט־ יכפראך. ײדיש־פגיצישע צײטונגען. ד־ םארפויצישוננ םגן דער נאנצער ״דישעד בארופם־ביצדוגג, פון יתום־ס־שוץ און פון אצע איבר־קע געזעקשאםמקעגע ארנאניזא־ ציעס און אינסט־םוציעם םיט די צ־וניסטישע א־כםטיסוצ־עם בראש. דער ״העברע־שער ארנומענמ״ איז דערבײ נישט מער װי א בא־ קװעמע באדםוק אױף צו באנר־נד; אם־ט־לאסארישיע טעטיקײט טיט נאצ־אנאנע ארנומענט;. אײנער פון די רעזונטאטן פון דעו־ דאזיקער ״קוצטור־פאציט־ק״ פון דער ײד־שער אינטעעיגענץ א־ז א,ײך צ. א. א װאסאטאק נרע־ םע־ע שנאה פ,־ן ד■ אוקרא־נער, װעקכע האבן טעקות צו דעד גאגצער ״; ״מ־ באפע;קעד<;;, איז ז• העקפט פארפזיק׳שן דיער עטנאנרא־ פ־יקע טער־טאר־ע און נוצן אפט אױס אמ ד־ טענה פאר אן אנס־־ םעמ־ס־יכזא־ ב־אקאט־העצע קענן די ארעסע הארעפאשנע י־דן אין ד־ דערפער, חאס פ־קן נוט אױף זײער אײגעגעד פענ ד־ דעדםאגטע ״קזקט.,־ פא:׳״ק פ,־; זי־עדע ״פ־דער״ און ״פארטדעסעור׳ . ד״ א'-1ס<*'גי<'-*ן גיב* ןן׳ן ירעס ס$ןן, אירן די בי״&סן כ&כצן כ$ןך. קיײן יבעס דעד ^״״ <ב<ר ס-$בן דץם רײבן ^זו* ׳?ײסט וז״ ^סוימ׳יזאצ״ג. א*ב<ר£-<סן ז*ך ד<ם כל^גן ארן פ^ױן קײן האר;סכאד — ד$ס דער ײד*יבי<ז,־ *בוססעיר א*ון ׳ענײדער א,־; ק;ײ:חע;ד;ע,- דעס פ&ן בעצע-אס און רעם ״ער קויפבאן נײעמ;אסס, ן, אבער דערן ס־ט די ק־גדער א צעק$*7יעמ*עעטן פויקי-׳ע, האיהמן זײ א קעדעך אז־ף אן אדעס ביםה ״זה עױהזך״העבדעי־ע און ל$זן ז־ך או־סטון פ,־ן רער אײרציקע׳ר יכ&רא-ך, וואם עד באהיער־עט אינדעראסתן, — ד$ס <*$ן ער זיך דעךיסויבן זײעד לײסט. און מען ־ויפס $ן דערן פויקי״ע—א<ע. אפיקו אין די ײדי׳עיסטי עע פארײ׳נע; און אין ד־?י;קע פארטײ־^רגאניזאציעס. פען ה$ט זיך שוין דער־ לעפם .יי א;כז דעם קוריאז, אז אויוך ײדיש איז גיעװארן א ם״ן העםרעײע, א עפ־גצכדיקע דעי^ראציע. עש זעגען פארא׳ן אי־ן גא;ײ ציע ײד־־סע דדאמאטי־סיע פארײגען א־ון א־ױ־ך אנדע־ע ײדיעיסטי׳עע קוהטור־ארגאגיזאציעס, ׳װז רי פיםגק־דעור רעדן צװ״טן י־ך פו״יליש, $בער ־טפילן א ^־־טטעמנג, האלטן א רעפעראט, ארױפהיעגגען א מע?דוגנ — דערצו נוצן זײ ײדײט, א־ן לעמפערג ק$ן מען שוין אויך גאגץ $פס זען רײךפד־לישע פלאקאסן װעגן ײדײטע אימפרעזעם, װי, למש?, וױעגן אן אמאטו^רן־רעװי אדער א הומ^־־יסט־שן רעצי־ טאציע־אװנט. א״ן לעמבערג זעט מען איױך די ביז גא׳■־ טדטעקאװע דעדשײגיזגג פון דרדקי־טלםדים םיס... פוילישער אוגטיער־בס־שפראך. זײ נעבן ״פרױואט־׳עסוגדן״ און קממן מיט קלײגע ײגגעלעך; ״נו מאװ, צא טא ־עםט? נו, א פאד טעם צא סטא־, נו..." דער סך הכק דעדפון איז — װאפ־אסאצ א שטא״־ק־נרע אז־ס־ וואדצקוננ און פארוװקגאדיזירונג פ־ן;ײםטיקן קעבן סון די ײדישע סאפן א־ן :אק־צ־ע. דעך סך הכק דעדפון איז אס־וזילאציב. או־ף רעם װעג פון אםיט־קאציע האט אכער דערװײק נאציצ־ע געמאכט ־נרשט דעמ ע־יכט; פערטק גאגג. אין גאק־צ־ע זע.ען :אך פאראן גאגצע שט־קוער רײך און זאט־ק ײר־ש פאקקםצעכ;. ארעם און אגעמ־ש, צער־םן און מטושמש קקו־צעמ ז־ך גאך אומעטו□ אויך אביסצ ײדישע קוקטויר־באיװעגונג א־ן פאדעךגעם זין. זעקבסנדצסעגד־קע, אדעו־ נעבן פאק־טישע ארגאגחאצ־עם, עק־ ז־סטירן א־ן נאציציע א נאר :ריויפע ־צאק בייבציאטעקן, דראטאטישע קדײזן, אװנט־קודםן א. א. װ. דא און דארטי אױ איויך פאראן א באװנדעדער קוצטור־פאר״ן םימ א ײרישיםטיש־קוצטוריסטישן *־איגראם, װאם האט אבער בײם הײנמ־קן טאנ א״־יסצושמײן א שװערן קאמף מימ רעד אגרעםױוקייט פין רי פאקיטישע פארטײע;. און נאך עפעם איז פאראן אין נאקיצייע. פאראן בײ יחידיס און גדופעס א נרוים בענקענ־ש :אך א רערצײזוננ, א װיקן צו ,־אכגקען זיך םיט דעם גײסמיקן טויט. מיט א פאר ־אר צוריק האט אמ דעד אינעװײגיקסטער געראכגצ נעבדאכט צו א רײ פרוװן, װאם זענען געקומען ׳נצײכצײטיק פון פאו״כײדעגע ז״׳ט;, א״־ן עס האט זיך ש<ין געדאעט אז אט־אט װעצן זײ א ריר טון רעם יואגן םון דער גרעזנע איגם יאר 19119 איז א גרופע ױגגע שדײבער־אנפאגגער ארוים מיט דער א-גיציאמױו אויפצול־עבן דאס ײדישע װארט און קוצטור־ באיװעװנג אין נאריצ״ע. רי נרופע האט אנגעהױבן ארויםצוגעיבן רעם זשורנאל ״צושטײער״ און פארנומען זיך מיט צוגרײמונגען צום