Literarishe bleter · 1932-06-24 · 26 (24.6.1932) · p. Seite 417

דיס 417 ליװפואךיפזפ בופ<ז<זר וזצז. 26 251*.) סאאיזײם, םון זײן נרי״טתײט נלײך >זאץ סוחא זײן. דער ײו׳ישער אדמיסט איז און בצײבט רירנד. דער םך־רוכל? כנ ױוויאער איז אוועק. עם איז אזיסנעסליבן נעװארן א נײע פארװאלטוננ (יברין, :וסמאן, הארט, מאנסרארח, סאנדאער, קאץ, קאדי׳ט. םורץ, יטאפירא), נעזױילט סון אאע ״ריכ־ טוננען״. זאא זײן אין א נוטער שעה, און צום יװויא פונם ײר״ען ארטיסט און פונם ײדישן טעאטער! בדיװ אין רעח&קציע 1 מײנע אכט װאכן זײן אין פויאן, די האיציקע אױפנאםע מצד דער ײדישעד פיעםע און דעם ײדישן טעאטער־עואם אין װאישע און אין ביאאיסטאח, װ״י מ־י איז אויסנעקומען צו שפיאן, — האבן טיך אייבעיצײגט, אז אין פויאן איז דא אן ארט פאר נוטע טיעאטער־ אנסאמבאען. רער בעסעדער יידישער שוישפיאער װאאט גערן נע־ שפיאט אין נוםע םיעםעס. דאם האב איך געשפירט בעת דער אויםיררננ סון די ״נרינע פעאדער״, װען די אקטיארן זענען נעװארן ױם־טובד״קעד. איך ײאאט נערן נעבאיבן אין פויאן און םארזעצן םײנע נאסט־ שפיאן אין א רײ גרעסערע שטעט, װו איך האב געהאט אײנצאדוננען. איך תאב אבער נעסוזט אפפארן ק״ן בעאניע, װו איך בין םארבונדן םיט אן אפמאך. דערוױיא שיס איך אאעםען א זײ־נעזונט און האױ אינניכן יױדער צוםומען. צױי אדופר 11 דעראװבט מיר צו נעזענענען ז״ך טיט די נרויסע םאםן םונם םיר אזוי טײער געײארעגעם ײארשעװער ײדישן פובאיסום. איך םאר אװעק םון אײך מיט א םוא הארץ םון בעסטע נעםיאן צו אײך אאע, אאע, און (אין קריזיס־צײטן איז עםקײן שאכר נישט) םיט פונהט אזא-אײדיקער קעשעגע... איך םאר איצט, אויט אן אײנאארוננ םון די בוקארעשטער טעאטער־קרײזן אויױ א גרויםער סורנע תיין רומעניע, דאס װינעאע םון יידישן טעאטעד. נאך מיינע ראחטיסע נאסטשפיאן סום איך צוריס סײן װארשע צום הארבסט־סעזאן. עם איז םײן שענסמער חאוס צו נרינדן דא רעמאאט א ריכטיסן ײדישן סאימעדיע־טעאטעד, װו איך װיא נישט נאר באװי״זן נאך עטאעכע ׳עטיס םון מ״ן צאארײכן סאמעדיע־ רעפערטואר, נאר אויך אויםירן עטאעכע נײע פיעםעם. צװישן אנ־ דערע האב איך באסומען דאם רעכט אױוי גאנץ אײראפע אויף ױנה ראדענםעארם סאמעדיע ״סאנסורענטן״. איך האף, אז דאס שטיס װעט זײן מײן ע׳י־׳צטע נײע װארשעװער אויםירוננ. זײ נעזונט, װארשע! ז״ באיװוסט, אז דו באטײטסט בײם הײנטיסן מאמענט םארן ״דישן טעאטיער נ*זך םיא םער, זוי נױ־יאדס! מיטן נאנצן יהארצן אײעד וורוװג גאץ פזורל־יאג ,ט_יר ע כם*< װ;וישע_ ע ר ש ס ר ע ר ש י נ ע ן א נײ בוך יעהב פרעגער שלמה המלד ודראײאסייפופ פאפױפ אי\ צפ\ בילרפר.) סרײז —.4 י<• פו צו באסוסען אין אאע בוכהאנדאונגען. אררפנז פאר גפלפ.׳ .7 1א?01.1ז\\10ו1 ,1א¥0םא1 .,1 .20.739 .0 .א .? אטת, אויך אםיאו אין דער עצם ״איבערריכטונג׳/ בובבם שסויסן טיר זיך אן אסטםאא אויח װעדטער און אויסרריסן אעאבע, װאס זענען שוין צו ״פאאססטימאעך״, איך װאאט געזאגט — שוין צו װואעאר... װיבאאד עסוזאנד׳צס זיך ני׳סט װענן א בזכשטעבאעבער איבער־ זעצוע, נאר װענן אן איבערדיכטן, אן איבעדזיננען םון ראנטען — האט מען דאך אװדאי געסעגם סארםײדן *זעאכע װערטער: — ״װי א דונערדיסער ױראגזן װאאט םיך אויםנעװעהט םון שאאף״, בסרט גאך, װען אין רי ״באטערהוננען״ םארבײט ש. כוכב *אײן דעם װארט ״סראסה״ אויף ״דונע׳-געבראזנ״. אדער: ״װיאד םארװאסםן, נאם און םינםטער םוא םיט םויאעניש און פױזװע...״ בסרט גאך, װען דאם דאױקע אעצטע װארט איז נישט נױטיק צו א ריסטע... דאך אבעו־ הארױ טען ש. בחבבן םוחא זײן די אאע נעשמאס־ אאזיקי״טן און פראװינציאאיזםען, וױיא, װי נעזאנט, זענען די ע,ישטע עאף יאררעם םון דאנטעם ״גיהכם״ נענונ זים, נארהאפט און אפעטיטאעך. ס׳וױאמ זיך נאזך. ס׳װיאט זיך זען די זױיטערדיסע 23 נעזאננען דאנטעם פאױם בוסבם זײער באאערנדיסע און נוטיבאהאװנטע אנמערסונגען און דעדסאערונגען, .װעאסע אנטפאעסן םאר אונז נישט נאר דאגטען אאײן, נאזר אויך נאך די נאנצע תקוסוז ראנטעם טיט אאע זײנע (דאנטעס) פאדגעננער און נאבגעגגער. דארף טען זען, אז אין דער סוםענדיסער םואער אויםנאבע םזן דאנטעט נ״וזגם אין ש. םוכבס באארבעטונ נ זאא דאס נישט נויטיסעד שאאעכץ באצייסנם װערן אפנעטײאט םון דער געשםאקער נארהאסטער יאררע און אזוי־ארום באהעסטן אויך די ײדישע אי־ טעראטור םיס רער צוױיטער ביבא םון דער װעאט־איטעראטור. ר. זזפוארוי אין טאק םרן פײן ארן װיימיק דרײ סענ און דרײ נעכט האט נערויערט דעו־ ארסיסטן־צוזאסענ־ םאר אין װארשע. דרײ םעת־אעח םון אומענדאעכן פײן און װייטיס, און מאמענטנװײז םון בושה און םארדרום. די נאנצע אומנארמאא־ סײמ און טראניזם םוגם סארװאראאזטן און צערורערטן ײדישן טעא־ טער האט זיך ארויםבאװיזן אין דער אויםגערײצטער אטמאספער, אין װעאבעד דער צוזאמעסםאר איז םארנעסוםען. אפוזיאכן און אפ־ סאאננען פון די סהויעריסע נעשעענישן, װעאכע זענען די אעצטע צײט פארנעסוטען. נעשעענישן, װען אײנער א*ז צום צװײטן נעװארן א דם־שונא, און װען סען האט זיך םאר סײן שום מיסאען נישט אפנעשסעאמ: ארויסנעשנאיסענע, אפאזיציע, רעװאאנציע, פוטש, פאאיצײ אויסנעבראכעגע שאעסער, שװערע סעננױיטיסע באשוא־ דיסוננען, רעטיסיע. — מיט אט רעם איז טען געסוטעין צום צוזאסענ־ םאר. םארביטערטעו־ סאטף צװישן דער אאטער ״נעזעצאעכער״ םאד־ װאאטונג >*ון רער נײער ,רעװאאוציאנערער״. און צװישן אס די ״רעדער״ איז רעו־װײא דער ײדישער טעאטער נוםא צעריבן נעװארן. רעו־ אסט״װ? עס שפיאן אין סויאן סארשײדענע סרופעס, אײניסע הא3ן אטיאז דערשאעפט װי עס >רז צום םעואן, אבער סײן אטת־ דיסער, נארםאאער, שאסערישער טעאטער סיס א נעזונטן באדן, מיט גוסע פערספעסטיװן אויח טארנן איז, אײדער, גישסא. איז סאר־ שסענדאעך די אויםנערײצטסײט, די צעריורערונג אױםן צוזאמענםאר. — עס װאאט וױ״ט םארםירט, װען מ׳זאא סומען אפגעבן א נענויעם באריכט סון דעם אאעם, װאס עס איז אויםן צוזאטענםאר נעטון נעװארן. דער אייט־םאטױו — װײ״נעשרײ םונם םיא־נעפאאנסן, םיא־ נעפרװחטן ײדישן ארטיסט, וגאסאויסעו־ די אויםנוױ״ניססטע מניעות, שטערוננען, *אאנן, האט ער באך אזוי סיא איגעוױיניססטע. — נעװען אבער אויך א רײ איכטיסע מאמענטן: — דער אויסנעם םונם נאסט םאריס שװארץ, א ריי געאונגענע רעדעם (די רערע םון ש. אאנרוי סענן ס ױװיאער!). און גישס אײן טאא איז םען נעווען םארנאםט סון רי סעאות־טחכחת םונם אסטיאר, םון זײן סענטיטענ־