Literarishe bleter · 1932-06-24 · 26 (24.6.1932) · p. Seite 416

זי״ט 416 ליױכרארימ* גל66*ר זץ\ו. 26 ראס בוך, װאם כ׳האפ אקאדשס איפעדגעלײענס ווןזם םארנעמען א תיםא?ן םון 48 זייטן, בעת די עזנם עצח נמזאבגען דאנטעם םצױם רי 16 איצוסטו־אציעס פארנעםען ני׳ןזט מעד, װי 63 ױיסן (פאויזטיש נײםט מער, װי אן ערן־ 60). אזוירארום ריאבן מיר ח• צו סון מיט א הארוטע װעאעענע נום, װאם אויב נןזר מיר װעלן זי,ך דעדיזלײבן צו דער זיםער יאררע אױ־עד — םוז מען זיך באנוצן סיט א נים־<*אסעד... ש. בוכב װאלט אונז אבער נעקענט פארשםאדן די דאזייזע נים־ יזנאיהער״, װען ער ניט םריעד א פאכעזן (םון סטיל און נעשמאק) איבערסוסן ױין טאנוסהריפט, כדי יענער זאל באצ״טנם ימיגען אם־ טײילן די יאהרעס םון רעד שאלעכץ, ד.ה. חורכםירן א שטרעננע טחיצי־ צװישן דאנטען און כוכבן (אםילו אין די םאטאנראםיעס...) און דאן װאלטן מיד לכתחילה נעתאט די דאנטע־יאררעס אויפן שבתדיקן טיש און די נישט־נויטיסע כוכב־שאלעכץ — אינם פאםיר־הארב. און איצט — װענן דער עצם יאחחב זי איז באמת זים, גאר־ האפט און אםעטיטלעך. אדדבא, םאדזוכט אלײן: — ״םון דעד טיםעניש דערהעדט מען: יזרעכצן, .וױינען, אויסנעשרײען, מישמאש־שפראכן, יאוש־רײדן, טומל, רויש און װיצד־נעםיצדער. צארן־םלאטער, װײטאידזיפצן, הײזעדיעע ברומעןױזולות, נדילצנדײזע םװיטשן־אויערן מישן זיך מיט הלעם םון הענט, פדעבטן זיך טיט סריץ םון ציין, םליננען אם סיט טעטםן אםהלאנג, װאם צעםישט זיך אין דעם תהום דורך דער דורותדייזעד םינסטער אן אן אנפאיננ, אן א צייט, װי ס׳צעשיט זיך זאםר בײם אניםלי םון רעם װילדן שטורם־װיגט!״ אט דאם יזוטמ םאר בײם אריעגאננ פון ניהכם. און אינם דריטן רונר פונם ניהנם, װו ס׳װערן געפײניקמ פרעסערס און זויםערם, זעען מיר: ״גראבע בײכער, םעטע יזארקן, אײגעלעך פארטיםט אין םעטם. דישע ליפן אפגעהאנגעז, בצאע נעזער אפנעשטארצסע, םדעםערם, זויםעדם, טעלער־צעיזערם, װאם םארבדאכט דעם נאנצן לעבן האבן אין דער םרעסערײ, צינן אויםנעלײנט אין םטעגנעם אויפן נרונט םון דריטן רונד׳/ אדער דאנסעם צויבנעזאננ װענן װירגיצי — דעם באגצײטער ױיגעם: ״נאך אםוצע יזצונע םודוח, אננעזאםט םיט אצטער חכסה פון די נריפן, םון די רויםער האט װיחניצי מיך נעצערנט גײענדית אין שטאצן טאצ: װענן עטית, אטת, יושר, אז עם װערן זינר באשטראםט םיט נערעכטיתײט םון נאט און נערעדט האט עד אויד װענן םיצאדאםיע, גועצטן־אויםבוי, אז נאמור םיט נאמעם װיצן, טיט ױין נעטצעכן םארשטאנד איז באײנםצוםט אין איר נאגג. צויט נעזעצן םון דער םיזית צעדנט אפ די סונסס איד שט״נער פו.ן דער שעפערישער נגטוד, ג ' װי דער תצםיד צערנמ אפעט נדויסע חכטה פון ױין דבין״. א. װ, פז. כוכב■ ״דכר גױזוגז םו\ דאוסיגו אליגכרי״, איבערריכםװג בו\ איםאלצווג׳ױפו אריגױאל. כר־ וװסינור באגד. בארלאג ״דער שסיטר\-,?אוװע. 36ו ו. אין אנדערע ציטעראטורן װאצט די ערשטע חאנטע־איבערזעצמנ ארויסגערוםן נרויס פדײד און באנײםטערוננ. וױיצ ראנמעם ״נעט־ צעכע תאמעדיע״ איז ראך די צוױיטע ביבצ, װאם באסרוכפערט יעטװעדע ר״ף־נעװארעגע ציסעראטור. בײ אונז אבעד איז דער ערשטער פרװו פון א דאנטע־איבער־ זעצונג םארצויםײז סאדיבער כטעט, װי אוטבאטעדסט. שוצדית אין רעם איז טײצװײז דער טחבר גוםא (נישט דאגסע, חציצה, נאר זײן איבערזינגער ש. כוכב). איך זאנ ״מחבר״ און נישמ איבעדדעצער, וױיצ ש. כוכב דער־ צײצט אונז אין זײן פארװארט גומער צוױי, אז: — ״איך האב זיך םא־וםען מיט דער איבערד״כטונג (אצזא — נישט איבערזע־ צוע) פון ניהנם נישט צוציב דער אויםגערײםטער נויטװענריסײט פון דער ארבעט (אין דעם פאצ װאצט איך בצויז איבעחעצט דאנטעס װערס), נײערט צוציב מײן אינערצעכן דראגג און םײן באגײםטערוננ םיט דאנטען. איך בין פש־ט פארכאםט נעװארן מיט דאנטעס טימאנישן נײסט, םיט דער װיצדער עדנסטקײט פון ז״נע :אנטאסטישע ביצרער, מיט דער אײביקעד שײנקייט פון א םיסט־• שער ציריס, איך האב נישט נעתענם אײנזאפן א־ן זיך דאנסעם נע־ זאנגען און פצי״בן שסום... כ׳האב גזוזזוזזז ז״ ארױסזינגען אין דער הױך, אנדערע זאצן אויך ׳הערן..." הײסט עס, אז ש. בובב אױ ינישט ת״ן אײנפאכער איבערזעצער פון דאנטען, :אר זײנער (דאנטעס) אן איבעדזינגער און םיס־ זיננער. :אך מעדער, דער איפערזיננער דאנטעס איז אויך נאך א פצײ־ סיקער קאםענטאטאר און ײרימכר טוזדש פון ראנטען. ״מײן ײדישער צוגאנג צו דאנטען — װערט נעזאנט אינם זעצבן פארװארט — װעס זײן פאר דאנםעס פארשער א גײגז. איך בין איבערצײנס, דאס מײנע דעדתצערונגען װעצן ארויסריוםן צװישן דאנטעם סאםענטאטארן א געײיסע אויסרענוננ און, אםשר טאסע, צװישן די ראמאנישע און רױםיש־סריסטצעכע — א ססעפ־ צים און אפצײסענוגג״. אין דעם װײם־פערזיתן םארװארט נומער דר״ סארענדיסט ראג־ טעם איבערז״ננער־סאםענטאטאר־םחדש טיט די פאצננדיסע (נישט נאר באשײרענע) שורות: ״צאמיר אצע נײן אינאײנעם איך און ידאנטע און װי׳רניצי א שפאציר אויף יענער װעצס אגגעהויבן םון דעם ניהנם..." און אין דעם סארװארט גומער א״נס (צום ײדישן צעזער׳) אפעצי״־ט שוין ש. כוכב—דער ״סאצענע״ פון דאנטע און וױרניצי— צום ײדישן צעזער, װאס דארח זיך ״באםיען צו פארזיכערן די וױיטערדיתע אויסנאבעס (פון דאנטעס נ־הנם), תױפנדית דעם ערשסן באנד״. אזוי־ארום האט ש. כוכב באזארגט דעם ערשטן באנד, ד. ה. די ערשטע עצף (םון 34) נעזאגנען דאנטעס װענן גיהנם םיט גאנצע דרײ פאררעדעס, װאס אין אײנע םון זײ איז ער נישט סער, װי א פארצענער, װעצכער זארגט זיך םאר דעם ײריט\\ נורצ םון די װײטעדדיסע 23 ניהנםױעזאננען, אין דער צװײטער םאדרעדע אױ ער שוין א תאמענטאטאר און מחדש, װאם נייט ארויסרוםן ״א נע־ װיםע אויםרענוננ״ און אין דער דריסער — א סאצענע דאגטעס און װירניציס, װאס גײט אונז וױיזן אצע שבעה טז־ורי ניהנם... דערפא׳ר, זאנ איך, אױ אפשר דער טחבר אצײן שוצדיס אין רעם, ײאם ױין איכערדיכטוננ םון דאכסען איז פארצויםית פאדיבער :אך כטעט, ײי אוטבאמערתט, וױיצ נישט אצע צעזעד און רעצענזענטן האבן דעס טוט אריבערצושפר״זן צוערשמ אצע שצשה מדורי גיד*ם פון ש. כוכב פערזענצעך, כיז סען רעדתצײבט זיך ענדצעך צו די ערשסע עצף פעזאנגען םון דאנטעם ריכטיסן ״גיהנם״. אבער א חוץ די דרײ פאדרעדעם, װאס םארנעסען 24 ױיט;, פארטאנט ראם כוך אויך נאך ״אנםערסוננען און דערסוצערוננען״,