Literarishe bleter · 1932-06-24 · 26 (24.6.1932) · p. Seite 415

7 ד פןגדגאדד שאי >> םפעצ־עאע הארעספאנדעכץ םון װארשע מיט א קעפא ״צופיל אםתדיה, אז עכ אא דין גוט״. אויט די א־גפאדמאצ־עס פון דעם תאדעספאנדעכט, ,,־אט דער װאדיעעװער צעכזא־ באםוכזעז דעםיםיע דעדפאד, װאם ע־ דאם דודבגעאאזט יםאום תאמעדיע. םעז װא־פט א־ם פא-ד, ־אנואי ״צואיב גרוים אםטוגג צו דעם נדו־םן קאםעד־ע־ ׳בדייבעד״ האמ ע־ דעראויבט ׳םטעאן די קאכדעד־ע, נ־יםט אייעג־עגדיק ז• אפ־או. דאס פובא־קום, װאם א־ז געװען א־יד דעד פדעם־עדע, דאט ם־ט גרו־ס עגסװיאזם או־םגעגוםען ד• פאצ־פ־סט־יעע םאגא־ אאגן א־גם דד־טן אקט. דעד װאדיםעװעד װאיעװאד־ע האט באפויאן אדא&צוגעסען ד־ קאםעד־ע פוגם אפייס, אבעד ד־עד או־םעדן־ ם־ג־םטעד האט א־גטעדװעגירט און ד־ קאם־עדי־ע -װעדט װ־יט־עד ג־ע־ יעפ־אט םיט קיצוד־ם״. דעד ״ד״אי הע־אדד״ האט ז־ך גא״ך ג־ע־ װעגדט צו בעדגא־ד ינזא־ן ורעגן דעם דאז־קן ־עג־ן. ד־עז־ אאט־עד דאט נאײך או־פן אדט נ־עיעגטםעדט, אז עד א־ז ז״־ע־ ״נעד־דט״ םון דיעם דאז־קן פאקט און דאאט דאם פאד ד־עם ״נד־עםטן קאםפא־םעגט״ פאד זײן יםט־ק. א־ן קדאק־עװעד ״א־אוםטדאװאג־ קוד־יעד צאדז־עגג־" עד״בט ביא• ז־ג־עא־גפק•): ״ב־ע־גא־ד יםאוס ג״־ע קאם־עד־״ע ״צופ־־ אםתד־ק, אז ־עם וא־ ז״ן גוט״, װאס א־ז צום יעד־טטן םא־ אין גאיגץ איק־אפ־ע או־םגעפ־דט געװאדן דודך ד־עם ״ט־עאט־עד פא־סק־" א־ן װאד־נזע, א־ז זײ־ע־ ׳עגטוזיאסט־־ט או־פיכעגוכ־־ען גיעװא־ן. עס קאן ז״ן צו עגטוז־אסטי׳ע: ד־ הײסע אפ־אד־סם׳עגטן, ם־ט װעאכ־ע ם־ען האט אויפניענוום־ען די װוגדער־־עכע קאגצעפטן אין ה־יס־ע אפאםט־אםן םון ד־עם אאטן אפאסטאא־אפיםפאטעד, האבן אין אוגזעד פאדיעאאפענעם ט־עאטעד־אעבן אויםנעזען אגא־םא־, בם־עט ד־עװאאוצ־אגיעד... ג־יגזט נ־עקוקט דעדו־ף, װאם דיעד עקז־עםפאאד םון ד־עד פ־עם־ע א־ז אפג־ם א־ן זײן צ־יט ד־דכניענאיגג־ען די צ־עגזור, האט ם־ען א־ם גאך דע־ פ־־עם־־עד־ע װ־ד־עי־ נעגוס־ען א־ן ד־עד אדב־עט, און מ־עט האט אדוםנע־ אדב־עט ד־עם אופעאיקא־עבן אאטיטעזקן פוגפג״, און דעידצו — פון פאדשײדעגיע ־עטאגדפונקטן, זיך סוסך זײענדיק אויף ד־ אפראד־ס־ ם־ענטן פון ד־עם פובא־ק־ם, אען אגג־ע׳מ־ענד־ק זײ איאס ד־ידעקט־װן צו ד־עם... װאס מ־ען דאדף או־סיסט־־־יכן .קודפ־בא זענען אי^ס ק־בן געפאאן ד־ פאצ־פ־סט־׳נזע טאגאאאגן, א־ן װיעאכע ד־ער אאטעד עיגגאעג־ דעד, אמשא, האט ג־עזאנט, אז די פ־ד ־א־ פון ד־עד ורעאט־ם־׳חסה, א־ן עועאכע ד־ םענגצע תאגן א״גם דאס אגד־עדע געטאודדעט, זענ־ען נעורען א מיטוגעת. װײטעד האט מ־ען אגע־קיעגט אאס גייטט ז־ב־ע־ פאד דער ניעז־עא׳גזאסטאעבעד אדדענונג אט אזא ם־ן פראזיע: ״אויב איך װעא בא״בן א א״ט״ניע־ מענט׳נ־, •װעא א־ך װעדן א קבצן, א־ן קײג״ע־ װ־עט או־ף מ־ר קײן אבט גי׳נ־ט אײגן״. נאט מי״געדו ורען םען זאא ז־ך אװי װעאן א&יכטעאן אויף די אאע ב־טערע אמתן, װאס זעגען א־ן א;דו־םעד מאם םאדאן א־ן ־עדיעד קאםעדי־ע און בבאא, װען םען זאא ורעאן אט ד־עם מ־טא אגװעגדן צו ־•עדן ײײז, צו ־עדן פא־אדאקם, װאם זינ־יע װאאט בנאא ניעבאיבן פארן טעאטיעד! אבעד דאם װאם ם׳א־ז באמת קקאם־׳נ־ און וואס דאדף פא־יזזריבן װעדן א־ן דע־ •געץג־בטע פון רער צעגז/וד פון אאע אעגדער, א־ז חאס, װאס די ז־טן־צעגזו.־ ה.אט געשטדאבן ד־ פדאזיע, א־ן װ־עאביעד ד־עד אקטעד אטע־סט באשנקד־קט ז־ך אאיין, און א־ז ז־ך מודה... א־גם באגק־אט םון ד־עם אטעיזם. ד■ אאע אפעדאצ־עם האט מען דודבגיעםי־ט א״ף שאוס :—־־ אקט־קע קאםעדיע, און ׳ג־יצזט נעקוקט דערו־ף האט דאס ינ־ט־ק דיעם גװאאטיקםטן דעדפאיאנ. איןידי טעאטדאאע אנן איטע־אד־שע ק־־יזן ־ואט רער דאז־קעד א־גצ־דענט ארו־סגיעדופן נד׳־־ם ־עמפיעו וננ א־ן א־ז די טעמע םון טאג.״ גז. נו?יך . אין כיוי־ד^דק צ1 ב$ק1סטן •די ,?יסערזןדישע נ?עסעד' פיי; מ^קס ג מײזעל 1 661זז15>חסז0 424 — .א 1< ו1זסץ-ווסא 00? רינװזדאריטזז בלוזזזזזד גװז• פל 4251) דן*ד מא^דנןגםי צו דער או־פ־רוגג םון ב־עדגאדר שאוס קאסעדי־ע ״צוםיא אמחדיק, אז עס זאא זײן נוט״ א־ן װאדשעװעד ״׳ט־עאשער םאאסקי״. יניו־ן דאס צװײטע מאא ורעדט א־ן װאדשיעװיעד ״טיעאטע.־ פאלסק־" נענעבן ׳נ־אוס קאטעד־עס, אײדער גאך זײ װע־־ן נעיניפ־אט אין אדיניגאא, אויף עננא־ש. אפג־ם, אז ד־4־ אאטע•־ געםיט שטא׳־ק אוים אויף דעד פויאישער ביגע, אז אין משך פון רי אעצטע פאד יאד האאט סען אין אײן אד־פ־דן אין פאד־נ־ידעניע שטעט זײג־ע קאמעדיעס. נאר או־ב די א״אע ביז־א־צטיקע אויפ־רונגען זזמיען בקו־ז נעװען א מיטא אויפצוםרישן און צוציען דיעם טיעאטע׳־־יעיאם, האט די אעצטע קאםעדייע ״צופיא אמתדיק, אז יעם יזאא זײן נוט״ אדויסגע־ רופן אוײך א ס־ענסאציע. או) די אאזדעדוםן װענ| דער דאזיקע־ אויפירוגג תאבן שוין דעדניײבט אױר קיין אויסאאנד, און דערעיק־ — קײ| אאיגרא(. ד־ אעצטע קאמעדיע םון דעס אאטן פקח און אדאעקין איז, װ■ אאע ז״גע קאםעדיעס, אגנעפ־קעװיעט םיט אוםדעדװארטע אסאד־י־ כ״ען, װאם טרעפן אדײן אין דער זיבעטעי ריפ. עם האנד־ט זיך דא ג־שט װיענן א־נהאאט, װאדופ גישט באויז ורענן א״גהעואם גײט דא. ביע־גאדד ינזאו א־ז דעד מײסטעד פון ד״עם אוימנעדיבמן טי־עפאעבן אפאדיזם, פון װא׳־פן ״באמבעס״, נוט־נעציאטע דװקא אט אהין, װו מען האט זיך אמװײ׳ניקסטן נעדיבט. א ױגנערמאן, װאס האט זיך באטײאיקט אין דע־ װעאט־ מאחמה, נעורען א אופט־פאיעד, נעטון די אײדעאע מאאכה םון װארפן באמבעס אויף דעם שונאם שוצנראבנם און אויף דעם ש׳ינאס אומ־ באשיצטע שטעט און דע׳רפעד, נעמארדעט, הײסט עם, מעגטשן, — װעדט עד גאך דער מאחמה א גגב, װאס נגבעט צו א האאזבאגד בײ א מיאיאנערין און איגאײנװעגם — אויך דאס יהארץ םון אי׳ד טאב־ מעד. ס׳הײסט, אויב די געזעאשאפטאעכע מײנוגג האאט, אז עובד זײן אויםן ״אא תרצח״ איז גישט קײן חטא — איז דעד ״אא תנגוב״ אויך יק״ן זיגד נישט. ״אי׳ר תאט מיך אװעקגעשיקט א־ן דעד סאחמה, — טענקט רער זון, דער נגב, צו זײן פאטע׳י, — אין םיד ־אר צײמ דודבאגאגד מיר געהײםן מאדדן, אונטערציגדן און חדוב מאכ;, און איצס, אז איך בין צור־קגעקומען, װיאט איר, איך זאא װ־דעי־ װערן א כש־ אעגזעאע״... — ״איך דעירמאן מיך, װי איצט, א־ך בין אדויסגעי פאויגן אויף םײן אעדאפאאן. עם א־ז נעװען א װונדעדאעכעד, זוניקע־ זוניעו־־ס־־מארגז. אוגטער מיד — א דארף אײננעטונקט אין נרינם און אין דויסן שאאף. פאוצ־ם האב איך אדאפנעװא־םן א באמבע, א צװײטע א רר־טע״... — ״ראם איז דאך ניעװען מאחמה״, — בארויקט דער פאטער. — ״נײן, גײ;, — שרײט אוים דעד זון, — דאם האב איך נעמון דאס האב איך געטון״. און, אז ם׳איז ״צופיא אמתדיק, אז עם זאא זײן נוט״ — װאדפט אונז שוין בעדנאדד שאו,;ישט זשאאעװגדיק אײן באמבע נאך דער צװײטער — ע׳־ זעמ שוין זײ ואאן ט־עפן אויך אנדעדע ס־בנות. ער פאדטינ־עפעט אויך די דאקטוידים, װאם סאבן ק־אנק געזונטע, די ציטעדדיקע מאמעס, װ.אס פארפײניקן זיך א׳יז זײעדע קינדער מיט זײער איבעדגעטדיבענעד איבע, מי-איטע׳־־א״ט, די נאדישע פאראודטײאן און אײנדערענ־שן, די ביבא, די נעזעא־ שאפטאעכע אירדענונג און אפיאו דאם >>קטועאטטע, — די עננאישע קאאאניאא־פאאיטיק. ער שא״דערט זײנע שפאיטעי־ן און טומ אוים זײנע העאדן אדם־נאקעט, און באיװײזט, אז יעדעד אײנעד םון ז״ אין דאגז, װאם טר אװ גייפיקי. דער קראנקעד איז;ישט קראגק, די םאענערין א־ז נאד א ננסטע, די נרעפין איז א דינסט, די ד־נםט — א אײדי, דעד ננב איז נאד א נאח, די טאמע איז נןסר קײן מאמע :ישט, און דעד אטעיסט יסםקט, צי ס׳איז סאקע באטת קײן;אט גישטא... און אין דעם אאעסען םיאט םעז האך, אז דער אאטעד ״װיצאער״ מ״גט עם מאקע ערגסט. און עד אט דא אויסנעאאדן זײן נאנצן האס און קריטיק אויף די אאע נעכיטן, װאס פארנעמ־ען אזא בכבודיק אדט אין איצסיקן אעבן. און ס׳איז קיין חידוש גישס, װאס די צעגזור דיאט דא צונע־ אײנט איר האנמ, און ח^ט אפיאו רורך רעם ארױסגערוםן א גאגצן טוסא סײ אין דער פויאישער, ־סײ אין דער,אויסאענדישער פרעםע. דער אאנדאנער ״דײאי תעראאד״ םון 7 ױני האס אפנעדרוקט