Literarishe bleter · 1932-06-24 · 26 (24.6.1932) · p. Seite 408

4 ליגייר&וריפולן גז־סיפילוץ־ ו\גו. 26 (־15*1 זײס 408 * פוצסע .בײסער איז די םענםטער צ.ו זױיזן, אז ט׳םר״ס זיר טיס מ־יסטוםן. יעדער גויאי׳עער ױם־סוב איז דעו־ ױם־טוב םוז רעם ייד,), און די ײדישע ימדטובים — אי.ך טײן רי נייםטיםע ױם־טובים — ורעדז ני׳טט נעםייעחט; מיט םח־ים און אםריבטן נצות־ױם־טובים וח56ן טיד וױיט נישט פארםארן, מיר רארםן אויר אין זיגעז ה*בן רעם נײסמיהן ױם־טוכ — צו קריםםאציזירן און באםעסטיקן די ײדי׳נזע סוצטור. די נײסטיסע םי׳חער םון אײראסע טארן איצט כישט םאר׳נזצאםן דעם נרויסן םאטענט. נראד •איצט, אין דעם םדיזיט דארף םען בויען םאר דער צוסמםט. איך סרײ מיך, װאס נראר איצס, זוען דער יזריזים ד,אט ארומ־ געכא&ט די װע?ט, האב איך בא׳אצאסן צו טאכן טײן טורנע איבער אצע צענטראצע שטעט םון איידאסע. איצט ימ איר און באסען זיר םיט דעם יידישן אעבן, װאס אױ נישט םאר׳&וצט טיט נלאנציסע פאטשעדתעס — א<ך זעטיס סײן דורשמ נישט םימ רזישיסן שאט־ פאניער, :אר טיט נעזונטן סװאצ־װאסער. בעסער תען ווערן, טא לאםיך דערוױיל גײן אין טעאטער ארײן און בארנעםן, אז דו צעבסט און פײניתסט א װעלס טיט סענטשן״. דא רארה ז״ך דער טענסש ניי׳אט שעטען, אז ער כ״ט צוסוס אדער סראנט אן ארעטען בנד, אדער עסט װי״ניס״ און אפט עסט מען נאחנישט. דא שעיטט מען זיך נישט. און בײ אונז, אז ט׳האט בארסאנט אן אויטאטאביל מיט א יהויז און א באנק־ביכצ און ט׳האט די איע חםצים פאדאוידן, איז דעד עדשטער געדאכק — שטאדבן. און דער צװ״טער — װערן א פעםיטיסט און שיצטן זיך און די;אנצע װעצט, און אויב ט׳האט נאך א פאד דאאעד, איז באהא<טן ז״ און װארטן, ביז מ׳װעט װידער דאדפן האנדלען־װאנדלען. סײן הערשעלע אסטיעפאאייעדם װעט אמעריקע קײנמאצ נישט ארױסגעבן. הערשל האט געסענט טראנן א סא&אטע סון סארבט זײד און סון היכטן א שמאטע — פאר זײן אויג האמ ער נעװאיצט זײד — םאד א צוױיטכס אוינ מענ עס זיין א שסאטע. און דעיד אסעריסאנער ײד האט אין זינען און אעבמ נאר פארן פרעטדנס אויג, — צםה ואס־ו תנוים—װאס זועס דער נויאישער שכן זאגן, און בדי דעד שבן ואא פון אים ני׳עט אאכן, שטעלט טען ארוים אנגעצונדענע און בא־ ■* ■■ ■■ ■■ ■■ ■■ ■■ ■■ זזזדי*??/ז)ד?ע5ז}ן/7׳ז}סנ?ד; * נישם־עע&לןערם םונלד ליטערארישט און םארט נישט םארליטעדארישמ די היסטאריע. זײ זענען נישט אויםן געװען צו נעבן א נײעם סו־צוױ צו דער פער־ זע:<עכסײט, טים װע׳צסער זײ דאבן זיך פאדנוטען, זײ זענען על־ כמה־וכסה נישט אויסן נעװען צו באסוצן רער פערזענצעכסײסס װיכמיסע לעבנםחפעריאדעם טיט ״אינסיטע״, ,,איכטערעסאנטע״, אבער צחיצוטין־אויסגעטראכטע סאסירוננען, — זײ האבן זיך בא־ ננוננט דערסיט, װאס נאכן אויסםארשן די טסורים און דאסוטענטן פון דער היסטאריע, האמ זיך אין זײ נעשאםן א נעװיםער סוס אויפן אפנעטאלענעם מענטשנם יצעבן און טערועניצעכסייטנ זײ חאבן אויף א םטעציםישן אוםן ״םארשטאנען״ זײ, געזען דעם הי?ף םון זייער כשטה און דעם סארנעם פון זייעדע פעו?ות, טיט אינסואיציע אױפנעכאפט די געװיםע אינעריצעכע, אינדיװידועצע םיבות םון דיעףע טעשים און אזוי-ארום נענעבן א םין ״פירוש״ צו דער נע־ שיכטע און צו דער מענטשצעכער רערשײנונכ אויבנאזיף געסוסט װא?ט טען געסענט זאנן, אז אויר אונזעד ײדישע?יטעראטור סארמאגמ א נעװיסע צא? אזוינע ווערס. נאר דאשית־כל, אויב זײ נעםינען זיך יא, זענען זײ ױצאי־דוםן, צוםע׳ציסע פדאדוסטן פזן אן אײנצלנעם שרײבער, און נישט סײן פועל־ױצא םון אן אלגעסײנער אריענטאציע *ון איינשטעלונג. ס׳רוכס זיך סער נישנ^ אז מיר םארטאגן ערגע׳דזװ אויך, כזעיר־אנםין, אונזער יידישן עטיל לורװינ. דער אםת אױ, אז לויט דער ביזאיצטיסער שטעלוננ סון די יעניסע צװישז אונזערע ציטעדאטן, נועלכע װאלטן אריין אין חשבון פאר אזא סין שאסוננ, עא\ ער נאר נאך נישט עסזיםטירן. דער שמועם װעגן דעם װאצט באטת נעדארםס זײן זײעד אזן זײעד א ברײטעו־. ס׳װאצט זיך נעסארעו׳ט אנאצױירן דעם סוס סון אונזער ציטעראטוד אויף איד צײענעד. נאר צאטיר טער נישט בא־ טראכטן די טטשותדיסע זײס פון דעד זאך, דאם םאסטישע אױסזען םון אונזעדע מעד־װ״ניסער ״היםטארישע״ ראםאנען אנן ביא־ כראםיעם. חאם עדשטע, אין װאם טיר שטויסן זיך דאן אן, איז, אז אונזערע ״היסטאדישע״ שאםוננען זענען דורבוים-טעגרענ־ ציעז. עצ־פי־דוב צינט אין ױי א מער־׳װייניסעד אססועצער םײן. ,װי װײט די פערזענצעכסײט זאצ גישט זײן םון אונז, הן אין אירע עיסר־עצעמענטן און הן אין איר היסטארישער תסוסה, דאך װערט איר ביאגראםיע געשריבן טיט א געװיסער כווגה, און דווסא זי איז דאם א״ן־און־אײנציסע, װאס גיט איר צו דאס ביסצ צוזצוהית. אנישט ראס, װאצט זי, — עצ־פי רוב, — געװען סרוסעגע היסטאריע, װיםנשאםט און נישס סײן ציטעראטוד. אםיצו אבער <וען יענער באהאצטענער טוסר־השכצ זאצ שוין נישט צינן אינם ארס ^רײבן, װעט ראך אין אים נענונ בוצט זײן, אז דא רעדט צו אונז אדער א באנײסטערסער תצטיד, ארעד אן ״אײניסצ א שוסט״, כביכוצ, טען װאצט שוין צאננ באדארםט אנוױױן דערויף, אז בײ אונז װעדט איננאכצן סאדנאכצעסיסט א געװיסער סארט ציטעראסור, װעצםער איז דװסא איצט אדײן אין דער מארע און װאס איז נאר נוט צונעפאסט דװסא פאר אונז ײדן, — די נרענזברמ ליכפראריטוע ביאגראפיפ. י צװרױזל?ארלפבאך איך םיין דא יענעם םין צוגאנג צו א היסטארישעד פערזעגצעכ־ יזײט, טיט װעצכן ס׳צײכנען זיך אוים אן עםיצ צודװינ, א םטעסאן צװײג, אין א נעװיםער טאם אויך יעסב װאסערסאן א. א. כידוע, צינט זײער עיסר אויסטו אין דעס. װאס זײ האבן סאר־