Literarishe bleter · 1932-06-17 · 25 (17.6.1932) · p. Seite 402

ליסיטראריפזמ בלפזטר 1\\ז. 25 4241) זײם 402 פ>ן ןןאן־ ןןאך טעאטעד און קונסט ןןןן בעת מיר?ורייבן די?זורוח עטנפ זיך ענד־ דעך דער 15־סער דןןנו־צוזאסענפ&ר פונם ״דייגן ))רמיסמן־פאריין אין פוילן• דער *וסןםענ&זןר׳ װעדנער װעפ זיך *יען 2 פעג, דעם 14־םן אין 15חםן יוני׳ דארף אי*ם אננמויידן דעם גורל פון דעם יידישן פעאפער׳ יידישן ארםיםפ (.ון זיין ארגאניזאציע. די *עדודערונג איז זייער גחויס• חדוואי זאל דער יידישער ארפיסם געפינען נח און פארשסאנד *רוים פובם קדעם• ןןןן זיגמונט פורקאװ םרעפ אויף אין <עדי־ זעום״־םעאפער אין ״דאפפופין״׳ ןןןן אין ליםעראםן־פאריין גייען די פארשפע־ דונגען סון ״פיר פרויען״• ןןןן אין וואדשעװער פאדוןם־מעאפער ווערם גע־ געבן א פיעםע ״נארישע םאםעס״ פים ס• בא־ ישיק׳ ש• לאנדוי׳ ד• קליין און פ• הילסבערג■ ןןןן איז װארשעװער ״םקאלא״־םעאםער גייכ א ניי רעווי־פראגראם ,>ויפן גרינעם גראז״, רע־ זשי — י*חק נאזשיק• ןןןן פרים קאדאלאװאי פארענדיקפ אירע גאבנױ שפילן אין ווארשע• םיכחןםן אויף אין ״יענ־ םראל״־טעאסער גיזי היידען און שלסה פריזא־ מענם■ ןןןן אין עלםער פון 54 יאר איז אין ניו־יארק געשמארבן א״נער פון די בעםםע ״דישע אקםיארן אין אמעריקע׳ גרשון רובין׳ וועלנער ד׳אם געשפילם אין בעסערן יידיאץ רעסעחםוא־ אין די בעסםע יידישע מרוסעס. געבוירן אין ראקאװ׳ איז ג• רובין אריבערגעפארן קיין אפע־ ריקע• — דער טוים פון ג• רובין איז אן אבידד׳ פארן יידישן םעאפער אין אםעריקע• ןןןן *ילי אדלעד .־זאם פארענדיקם אירע גאםם־ שפילן אין ביאליםםאק און פאדם ארוים מיפ דזש״קאב קאן ק״ן בעלגיע׳ וװ סיהויבן זיך אן אירע גאסטשפילן. ןןןן בערסא׳ גערספזען ד׳אפ פאדענדיקט אידע גאסםשפילן אין ווילנע• ןןןן סעמועל גאלדינבורג שפילם אין פאריז• ןןןן אין סאן־פאולא, בראזיל׳ איז געגרינדעב געװארן א ״דישער אדםיספן־׳פארײן מיטן ציל צו גרינדן א סטאבילן ״דישן מעאםער אין ברא־ זיל• םיאיז אויסגעקליבן א קאםיםיע: כנ גוסא־ וויטש׳ מ• פוקם און י• לאקם• ןןןן לאדזער ״אראראם״ האם געשפילפ אין קרא־ קע׳ און איצם שםילמ ער אין ראדאם• די פאר־ שםעלונגען ג״ען אז־ורך מיט אויסערגעװיינלענן דעחפאלג• ןןןן װיקמאר נענקין מרעפ אויף אין פאריז• ןןןן אדאם דאמב׳ סאניע אלםבוים, קאפאי׳ שעפםל ד׳אבן די לע*םע חרשים געשפילם פיכ דעחפאלג אין פעסאראיע א ר״ קינסטלערישע פיעסעם׳ זײ קלויבן זיך איצפ אין טשעןנאסלא־ וואקײ׳ אין ווין• ױ אויגוסט *ו קרויבן ז״ זיך ק״ן אוילן• דעדאקט^ד נחבלן יםידזי5 אזן רגנייעע לןעלמ• אויף דעם ןןעלק׳ ײ*ס האלמ א 250 דרוכךזײטןג האמ י• י. זינגער גלארבעמ די לעצטע צײט• ןןןן זינצ דעם 8־טן י-וני דז>#מ #נגעהויבן צו דע״מײנען אין לעמבערג א גײע מ>וג*צײמונג ״דער נײער מארגן״ (מאג־בלאמ)• זינמ א באר הדטים איז לענזבערג געײען אן >ןן א״גענער ײדײגעל מ*ג־צײטובג♦ ןןןן סיאיז דערטינען אין װארטע יעקב פרעגערס דדאמאמיטע פאענלע ״יטלמר־. המלך״♦ ןןןן דער צוזאמענפאר פון ״ע>ול־קולם״ דארף פאיקומען סוף ױני אין וואיטע♦ זוי באקאנמ וףערמ דערוואדמ צום צוזאמענפאר דוד פינסקײ ײעלסער געפינמ זיך איצמ אין ארץ־יטראל♦ ןןןן ד״ר ח♦ טא8ירא אין קאײנע איז נאמינירמ נעײארן אדס דאצענמ פון דער קאטעדרע פיאר סע־ מימאלאגיע אויף דער קאײנער אוניזוערסימעמ♦ ײי באקאנס האס ד״ר ח♦ •כאפירא אגגדצדיבן אין לימײיט א מאנאגיאפיע איבער אכרהם מאפו, אן אפהזןנדלונג ײעגן די ליצװי׳מע סאטיײן בײ ל♦ גיח־וס♦ ד״ר ח• טאפירא טרײבמ אויך ײדיט און העברעײט♦ ער גרײם איצמ אן אגמאל>>גיע פון דער ײדײצער דיכמונג אין ליטײי־ג• ןןןן ה♦ לײײיק איז אויפגעטראמן אין דעמראים מימ א פאימראג א♦ ד♦ מ♦ ״הירט לעקערמ״♦ ןןןן מ׳סזז טימעל גרײמ איצמ צום דרוק מ ב*נד לידער אין ײדימ♦ װי באקאנמ׳ ה*מ ם♦ שימעל הײ־י>ור אדויסגעגעבן בוך לידער אין פויליט ״פאײרומ דא דאמו״ (צוריקקער #הײם)׳ װעל־ בעט האמ געהאמ זײער גומע אפרופ׳ן אין דער פוילימ־ײדײ-עד׳ ײדײדער און אדיך פוילישער פ־עסע• — דער דיסמער האט מימ ײדיינוע לידער דעביומירמ אין די ״לימ♦ בלעמער״• אויך אין הײנמיקן :ומער זענען פארעפנמלעסמ ןו ר״ לי־ דער פון מ♦ טימעל♦ ןןןן בײ דעד ײדימער קהלה אין ביאליסמאק (לוימ דער איניצי>>םױו פון פ• קאםלאן) איז געגרינדעמ געײ*רן א שמודיר־ביבליאםעק♦ ןןןן אין גר#דנע דערשײנען צײײ ײדישע מאג־ צײםוגגען׳ *ײדע סיםן נאמען ״םאסענמ״- זײ האלמן זיך אין אײן דײסן און בײםן♦ ןןןן אין ײארשע האמ זיך ארגמנײזרמ א גרופע ױנגע ײדישע דיכמער א♦ נ♦ ״ױנג־ײדיש״♦ די גרופע דײגמ געײיכמ אויף דעם רײן־קינםפלע־ רישן מאמענמ אין דער דיכמוגג׳ זי איז סראג־ רעסױדנאציאנ*ל מימ א פעסטער פ#רבינדונג און באצױננ צו ײדיש און צו דער ײדישער לימעראדישעד מדאדיציע• — די דיכמעדנרוסע איז אויפגעטראטן אין באראכאײ־הײם♦ צו דער ג־וסע געהערן מ♦ שימעל״ ב♦ םרדכי׳ נ♦ פערסקי, רחל ליבקינד-קראמף♦ ןןןן ם׳ײערם איצמ געפ״ערט דער 26־יאריקער יובל פון לימערארישער ארבעמ פזן אברהם קא- האנע (פון מארנאמ׳ איצט מוינמ ער אין סשע־ מיסל)♦ א♦ קאהאנע חאמ פארעפנםלעכמ ארבעסן אין דער ײדישער׳ העברעישער און דײםשער פרעסע מענן לימעראטור♦ ןןןן דעם 22־מן מאי איז פארגעקוםען אין נױ־ יאדק א גרויםער שלום־עליכם־אװנמ צו דעם סו־טן יארצײמ♦ ליטלנדאטדד אדן קולטדר ןןןן אויף א זיצונג פונם װארשעמער ״דישן פען־קלוב איז באשדאסן געװארן צו באשטעטיקן די װענדונג פון די ײדישע שרײבער אין רו־ מעניע מכה ארגאניזירן אין רומעניע א ײדישע פעז־גרופע- — אויף דערזעלבער זיצונג איז בא־ שלאסן געײארן אויפצונעמען דעפ גרויסן גאסמ׳ דעם קינסמלע־ מאייס שװארץ׳ איײנצוארדענען פאר איפ א קבדת־פנים אין לאקאל פון לימע־ ראםן־פארײן♦ ןןןן דאס פראבע־העפמ פון דער אלגעמ״נער ײדישעי־ ענציקלאפעדיע אין ײדיש, ײאם ײערמ א־ויסגעגעבן אין בערלין דורך דעם דובנאײ- פאנד׳ איז זיך פאנאנדערגעגאנגען- די -עדאקציע דאזמ איצט אייויפ א צײײמע פאדג״עסערמע אויפלאגע פוגס פ־אבע־העפמ. אין פא־שײדענע ײדישע צײשונגען פון גאר דער ײעלמ זענען פא־־עפנמלעכש יאגײפמעימע ארמיקלען איבער אט דער גראנדיעז־ער אריעמ׳ ײאס ײעחמ איצפ פא־געבומען♦ וןןן ױנה יאזענפעלד איז ארויסגעפארן ק״ן װאלין♦ ער ײעמ יאזוכן א רײ ײדישע שמעס־ לעך: מריהק׳ לודמיר׳ קאײעל׳ לױיאמיל׳ רא־ זשישמש איז אויפסרעםן דארמ אויף אײנמן און פארלײעגען ײינע זאכן• ןש די עלטסמע ײדישע צײמונג אין קאגאדע׳ ״דער קענעדער אדלער״׳ ײאס דעישײנט אין סאנ־ טרעאל, ײעדבע פײערמ איצט איר 25־יאריקן ױבל׳ גרײמ איצמ א װערק אין ײדיש׳ ענגליש׳ פראנצ־יזיש לכבוד דער הונדערמיעריקער פײע־ רונג פון ײדישער גלײכיארעכמיקובג אין קא־ :אדע♦ ןןןן די ײדישע פי־עסע פון קאײנע און ריגע איז פול מימ ארמיקלען׳ — א8שאצוננען און כאראקמעריםםיקעס — ײעגן מאריס שװארצן. און זײן ראלע אין ײדישע מעאמער• ןןןן אין װא־שעװער ״גאש פזשעגלאנד״ װערם איצמ געדדוקמ א זאסלזגגם־קײמ דמוכת דעם ײד• ײיס• אינסמימומ♦ ןןןן די אדמיניסמ־אםױוע אויפזיכמס־מאכם אין ײילנע האמ אין רעם װילנער קהלה־בודזשעמ פא־ן יאי 1931 אויכגעשמ־אבן די סובםידיעס פאין ײײא (1500 גילדן(׳ װילביג (500 ג♦)♦— מאי א ווילנער ײדישע קזזלה נישמ געבן פאד דעס ײילנער ײװ#? דער ביאליסמןןקער ײאיע־ ײאדע איז דאך מילדער — די סובסידיע פון שטאמישן מ>ןגיסמראמ פאר ײײא איז בלויז פאר־ קלענעיב אויף 50 פראצענמ• ק&ן די ײילנער ײדישע קהדה נישמ זײן בא׳יעכמיקמ צו מון למובת ײײא דאס׳ װאס דער ביאליסטאקער שט>ןמ־ ח>מ? וװ איז שכל־הישר? ןןןן אין נױ־יארקער ״פןזרװערמס״ האמ זיך אנגעהויבן צו דרוקן # נײער ראמ>ןן פון י• י. זינגער יאשע קאלב״׳ װאם שילדעחם א שטיק חסידיש ײדיש לעבן פון צוריק מים א י$ר 60—70 אין פוילן—ג&ליציע♦ דער ר*מ*ן איז נעבוימ אויף א סעשה שהיה אין דעם שינעװער רבישן הויף םים אן אײדעם. ײעלכע האמ *ין יײן צײם אויפגערודערם די ײדישע חסידישע