Literarishe bleter · 1932-06-17 · 25 (17.6.1932) · p. Seite 400

ליסיטראריטגו בלמסיער 1\עו. 25 ו*42) זײם 400 פריער זזאט איד דער ײדיעמר סװארעלצ אריסנעזען מי א שטינסנ־ דיסע פצאסע, מעצכע ט׳ירארך אויסטײדז און נײן זיך זײן מעג מיםן געיפלאסטערטן, זמיסן שציאך. איצס זזאט זי עס נעזען איצס אײמעד־ דייזע ומנד, פזן זועצכעכ ז־ סען זיך נ־שט אפקערז. און נעפיצט תאט זי און פארשטאגען, אז זי דארף זײן אײנע סון יעגע; ורעצכע סוזן הײצן. ורערט זי טאסע א ראקטאר אין איד געבורט־שטעטצ און ה״צט קראניזע, יצדיכ אוסז״םט. דאם ״פארשאיצטענע געטא״ איז נאך גישט ראס פויצישע װערס, אויף װעצכן מיר װאר׳טן. אצבעדטי האט אין י. 1931 נאך נישט;עזען אין שטעטצ יזײן סימן סון םאצ־ארע אירן סוצטור־קאטםן. פאטש אזועצבע זעניען פצי־טפק ׳טוין נעװען אויך אין נאיציצ־ען םיט א האצבן יאד־ונדעדט צודיק, און אין נאםט־ראיאן ספעצ־עצ. ה־וה אצבערטי האט א־ן שטעטצ אפיצו קײן קוצסורעצע קאמפן נישט נעזען, איז ד• אטניאספעד פונם ״םאמשאצטעניעם נעטא״ םיגצטעדעד, מיטצאלטעדרעך ־ געדיבטעד ױי אין ״מאיר יחעפאװיטש״ פון אזשעשקא, ורסצכע איז אגטשמאנען א־ן י. 1877. קוים אבער האט מען אננעהויבן שוענקעין װידעד אויפםערקזאסיזײט יח־ן ארן חער ײדן־פראנע אין דער סויצישער ציטעראטור, װידסען דעם ענין גאנצע ביכער און ב״ א גרז־סער מאס גוטן װ״צן, װעצן בצי־םפק או״ך ד• נייעײדישע פדאכאעמען געפינען זייער אפיןצאנג בײ פויצישע קינםטצער. * װ. װילפזזויװזזןי שווערן קאמף. מיט אים האט זי זיך אסבעסטן געקענט פארשטענ־ ד־קן, בעסעד וױ מיט עדיק און יעקב וואצפזאן, װי מיטן פירשט ױציוש און דע־ נדאף אנטאנ• ר־טװ־צקי, װאם יעדעד פדן ז״ האט;עװאצם ז• נעמען פאר א פרוי. אין;נ׳עצאכן האט ז■;עזען א מענטשן פונם ידעוק אזעלכן װי זי, וחארוום אצע קבצנים זענען, צויס א׳•־, די כאענטסטע קרוב־ם אויף דער װעצט. יזײן ייוסנט איז נעװען א חצום פין א װארעמען פעקערעה אין װינטער און אביסצ שטרו־ א־ן זימעד, ע־ האט נעטדוימט װעגן נעגנבטע מערן, װעגן האבן א פאי־ שט־נקגדיק־נ אנ־צ־נס אדומצװויקצען די פים. איד קינדהײט װ־דע־ א-ז געװען — א פא־אימרײנ־קטע׳ד ד״ײף, א דינמפ־קע שט־ב, אן עקערע העדינ;. זײ טרו-ען זיך בײדע זײערע איבעדצעפענישן: ע־ דעי־צײ־ט א־ד ודעיבן זײן ק־נדהײט, װענן ד• קהאסן־היפוכיב אויפן דארף, ז־ וױדעד באקענט אים מיט דעד ײדישעד וועצט, װ׳ו רי פ־יםאקראטיע שטײמ אנטקעגן דעם דצות. רחשע סאצט אםיצו;:•יעצאבן תאםיײדישע צעבן אין צו־מונקעצע פארבן. װאט מעד דוזשע רעבט צוױשן ײדן א־ן א־נטערעסידט זיך מ־ט זײ, אײז מער הויבט ז• אן זען א־ן זיי מענטיען. צסוף איז זי נוטה צ• אנעריזענען, וױ אריערט־;•פא, פאר ײדן :ישט בצויז םעינטשן־ דעבט, נאד אײך בירגיע׳־־דעיבט אין פ־רער מאט, וױיצ צו דער פייאיישע־ יעדד קענען האבן טענ׳ו׳ת אחויז דער שצ־אכטע אױך די פויע׳דן, די ננ־עצאבעם און די;רינשפאנם. זי וזאט זיך אגגעהו־בן פ־צן אר׳ס גאנצעד, פוצער מע׳נטש. ניטע פ־עסינס — טעסהן ד• אדטיסטן. — און ס׳איז קצאד — דאם ײדישע טעאטער קאן געהאצפן ותרן, ׳װען ס׳װעט זיך אניתויבן א קא־ יעקטײוע צוזאמענארבעט פון דעם ײרישן ארמיסס. די נאםטש&יצן אין דער פארם, װי זײ װערן איצט איינגעארדגט, זענען א קצצה פאד דעם טעאטעד, םאד זײן גאדמאצן צעבן און אגטװיקצמג. — אט װענן ׳דעם אצעימען האמ םען נערעדט אויף דעם געזעגענונגם־ אװנמ. צורװיק זאץ האט צם׳זף זײער אינטערעסאנט נערעדט װענן ז״ן שפיצן, װענן ז״נע נעעטאייטן. ער האט רירנד איבערנענעבן ׳זײן קינםטצעד־װענ און דעהצ״צט, װי ער איז נעק׳־מען צ״י װייזן טראג־זם א־ן סאמעדיע און נעצעכטעד אין סראנעדיע. ער װיצ אדויס־ פ־רן או־ף דעד בינע נישט דעם שטאצצן העצד, נישט דעם העראישן טיפ, נאר די דעדנ־דע׳־־קטע און באצײדיםטע, רעם שצימזצ, דעם ״נזרן״, דעם דע׳דשראנענעם מענטשעצע אין צעבן. אט די שצימזי־ נ־קעס ׳ניט ער א סצענישן תיקון. ס׳אח געװען א פײנער נעמיסצעכעד אװנט. ס׳איז.זיך צענאנ־ גען, װען ם׳האט שוין שעמעדירט אויף טא׳נ. — און בײמאנ האבן פדײנט ובאגציט צודװיק זאצן און דײן םאמיציע, װי אויך די אר־ טיסטין מאצי פיקום, צו זײער אפפארן קײן בווקארעשט. דזשרליןיס כאטאכסאן אן אקטיאד מ־ט ברען, מיט סײער. :ישט ער נײט ארויף אויף דעד בינע, :אר ער דיי׳סט זיך אדיין מים אימפעט, און נצײך רייסמ עד מ־ט דעם עוצם. ד• פ־עסע ״אזי איז דאס א ייננצ״ איז צאװ דװקא. ׳דער ע־קר איז דאך;ישט די מעשה, די האנרצוננ,;אר זײן אפז־ננען א צידצ, אפטאנצן א טענצצ און אפשפיצן א םצענקע. אין הײנטיקע ׳עװערע צײטן איז;וט אזו• ארײנפאצן אין ײדישן טעאטני א־ן מיטנעדיםן װערן םיט דעד שמחה, װאם עס שטדאטט ארוים פון אט דעם ׳פײעדדיקן אקט־אר. און ם׳איז נעװען טאקע נעשמאק בײצ׳חײן אין דעם קאמ״נםק־־טעאטעד צו זײן עדשטן אויפטד־ט. א־ינט און צװיי — און ם׳איז נצײך געשאםן נעװארן דער צעבע־ דיקעד קאנטאקט צײ־ען אקטיאר און ע׳וצם. נעסחםע;, זיך באװיזן און בא׳זינט. .האט שוין רער ׳באגײסטערטעד עוצם אים נישמ נע־ װאצט אראפראזן פון דער סצענע. דונעדדיקע אפצאדיסמענטן, מיט־ דײסנדיסע י.ויבצ־אויםרוסן. — א םײנע, ציכטיקע, באחנעווד־יקע פא־׳טנערין פון דזשוצחס נאטאנםאן איז אננא מ־עסם. זי זיננמ־ מ־ט, טאנצט־׳מימ, שפיצמ־מיט. פון אונזע,יע אדטיסטן שפיצן אין דער פיעסע ,׳טד ברין, מ וױינטדװב, צ. שלאסבעהנ, פ. ב״־אנשטײן, פ נארבאוחש און פ. קעד־ םאן. — ,נאנץ פיין איז נעװען אין איר ראצע פון דער סעקוצעדין— פ. בראינשטײן, — דער דירינענמ שאיעװיטש םירט מיט ברען דעכ פארשסארסטן ארקעסטער. מאדיס שודאדץ כעקובלען זונטאנ בײטא׳ג אח :עקומען צופאדן פון ר־נע מאדים שץוארץ מ־ט זײן סר\־. מיט א־ם אח אויך געקוכיען די זיננערין װיאצא פ־צא א,ין דעד פיאנ־סט קאהען. אויפן ײאקזאצ ׳האבן א־ם באגעגנט פאדשטײעד פון ײדישן פען־קצוב, ציטעראטן־פארײן, ארטיסטן־ באדײז און ׳פדײנט־פאדערער. מא-ס שװא׳־־ז מיט זײן פר׳וי אין דעד באנ׳צײמתג פון <_ מײזיצ האט באז׳ובט ד־ ײד־שע ,־עדאקציעם און נעװען א־ן די ײדישע טעאטעדן ״עציזעום״, קאט־נםק-טעאטעד, ״םקאצא״, ,וװ ער איז באנדיסט נעװארן פון די בינעס, א׳ון אח באנײסמערט אויפנענזמען :עװא־ן דיי־ך דעם עוצם, װאס האט אננעפיצס די ײדי׳שע טעאטערן. געזעגעכוכגס־אווכט לכבוד לודוויק זאץ א פײנעם מנד״נ האט אײנ׳נעיפידט דער קאמינסק־־טעאטער — עד א־דנט אײן ז־י־נעזוונט־אײנטן צבבוד די;אסטדאצי׳ארן, ,װאס שפיצן אין דעם טעאטעיד. א מענצעכקײט פאר א באגענעניש פון אדטיסטן א׳־ן שדײבעד, װו מ׳קאן יזיך אב־םצ צונויפרעדן און נאך מ־נ־ — א־אפדעדן סון האדץ. אזא מין צונו״פקום איז נע׳װען צוריק מיט עטרעכע חדש־ם, װען מ׳האט באנצײט בערטע נערסטעין. דאן האט זיך אנטװ־קיט אן א־נ׳נדנ־עסאנטער שמועם, ט׳האט זיך אפ־ געשטערט אויף א ׳דײ וױיטיקדיקע פ־אינן פון ײדישע טעאטעד־רעבן. אזא מין צוב׳ויפטדעף איז א־־ך נעװען די טענ בײם נעזענענוננם־ אװנט רבבוד צ. זאץ. אין דעם יידישן דעטטאדאן פון סידצער, אויף פזשעיאזד 5, ב״ פײן און ,באשײדן־נעיגדײטע טישן זענען זיך צוגויפנעקומען אדטיסטן, שדיפטשטעצער .*ון עטצעכע שעה פא׳ר־ ב־אבט הא׳־ציק, און;אד אומנעד־כט איז מען ארײננעצו־גן געװאדן א־ן א ש׳מועם, װעצכעד א־ז נעװען יזײער אינטערעסאגט. נאך א יענגע׳־ן װא׳־ט פ׳־ן צ. זאצן נופא, האבן ינעדעדט א. טאמבעדנ,;. מ־יז־צ, אצחנן צ־יטצין, חשוצייו׳ם נאטאנסאן, א. ש. ױדים, מא״־ק ױמ־צעד, מצך דאװיטש, •. נ־סענצװײ׳נ אזן װידעדאמאצ צודװיק זאץ. מ׳האט באדידט ד■ פדאנע פון נאסטראצ־ארן אינם ״דישן טעאטעד, דאס פאזיטױוע און נענאטיװע, װאס זײ ברעננען ארײן, מען האט געדעדט װעגן דעם םאיםע־װיכטיקסטן — װעגן דעם רעפערטואר פונם ײד-שן טעאטעד, מען האט זיך אפנעשטעי׳ט א׳ויף ׳דער צע־ ־ודעחוננ, װאם ם׳הע־שט אין דעד ײרישער טעאטער־װעצט, מ׳האט אננעװאדפן ש׳טדיכן פא׳ד א װייטעדדיקן נא־מאצעדן צעבן. ס׳איז נעקומען דא צום אויסהדוק די טדאגעדיע פונם ייד־שן טעאטער, װאס װ־צ נ־שט מיטנײן מ־ט דעם ײרישן ציטעךארישן שאסן. ניט אונז א גוטע רעפערטואר — םארצאננען רי שרײבער, ניט אוגז