Literarishe bleter · 1932-06-17 · 25 (17.6.1932) · p. Seite 399

׳■ ליגזמראבימימ ברמ&ימר 1\מ. 25 זײט 399 במשך פון יארהמדעדטן, א פאראבטעטעם איז געטראסעגעם א־ן עס איז נענוג צ,ו זא;ן ראם וועזד׳ט ״ײד״, אז ם׳זאר •ע׳וין פאטראכט ווערן אהם טוענטט פון א :יהריעער נודדנה. כ׳װײם :ייעט פא־זואס עט א״ז אזוי, :אר אדוי איז פאקט־ש. ײדן זענען א פאר־עאיטן פארק, אן אומה, װעיסע ם׳װארפמ פון אונ־עט־ס ארו־ס, א :אצ־ע, װערכע ־עטערט אאעכוען מכר־מריטט, א פאאס, װעלכעס ם׳טארער־רט ם־ט ג:אד. עם װאאמ נעגונט, אז אײער פאם־ל־ע אדער קרוב־ם זאלן ם־ט א קארטן ׳עמײבערע א זאג סון: ער האט התזגה;עהאט ם־ט א ײד־יטגךע, און אי-ר װעס האבן א יזאי־ע געםאבס ריגבן. א־יער אנזען און װע־ט װעט יטטארס פארן." גאך צעגדר־סער ־ארן װאגרענ״ע א־בע־ דע־ נא־ע־ װערט פ־:ס ביא:דזי:*;ד־סן ־סטער;, ׳,״ענ־כע, פא־בעגקט ז־ך א־־ א הײם, א־ן א— נעבוירן־ראגד, װאס נעהערט ־עו־ן צ־ רע-ם באפ־־־טן פ־־ר;; :אך יאננע װא;דערו:נען האט ז־ך א׳־ פא־ני־סט ז־ין צור־ג־ן א־־נענע און ד־ םחפר־ן זאנט ארו־ם בײ דע־;עיעננה־־ט עטרעבע באראק־ טע־־םט־־־ם־ע באםע־סװנען בגונע דער צונעבזנדעקײט פ־ן ײדן צ־ זײעד הײמייאנד. ״יעדע־ ײד — •ט־ײ־ט־ ז־ — ר־בט דאס יאנד, װי ער א־ז;עבורדן.;־טט דאם א־טע יהודה,;־•עט ד־ ה״נט־קע פא־עסט־נע, דאם סרײנע באייעםבר, ם־ט ורעיבן עם ז־עאנגרידט אזו• גע־ע־קט ד־ ־סטארסע, בדזטא־ע הא:ט פוכס ענגאענדע־ זענען ראם פאטע־־אנד פון ײדן. זײן פאטע־יאנד א־ז ד• ־עםאט, א־ן װע־בע־ ער א־ז :ע־ פ,ײ,-ן;עװארן, דאם סר״נע ־עט־עטר, א־ן װערבן ע־ א-ז;ענאננען א־ן חדר און ב־ת־המד׳־־ט. מ׳קען אפ־רו זאנן, אז ז־־ן פאטע־ראנד א־ז ראם יעםאיע, בר־נדיע :עםר, אן אננעװא־פנם ם־ט ׳עא־־עכץ פ־ן באבעס, ם־ט א ס־ומער ראסטע־ן או־פן ראנ, ם־ט אן אפנעקראסע־ נע־, א־־םנע־ײנע־ט־ער סאץ או־שן דאך..." װען רעכ־נע בא־פר־סט צור־קסער; קײן פ־ײן, א־ז ־וז־עע •:־,״; א באסאנטע ק־נםטרערין א־ן פאר־ז. ז• האט ק״ן חיעק צו־־קצ״ פארן סײן פוירן, װי ױ װארט פאדו־םנעפירט, אז דארט ורעט זיך צעיטיאנן א־ר ב־ו א־צט־ס פערזענירעך גר־ס. דאך;־ט ז־ ז־ך אינטע־ און פא-־ט ם־ט דע־ מיםע ס־ין װא-־־טע. :אך א סו־צן ז־־ן א־ן װא־־עיע א־ז רענינע ס־אנק נעװא-־ן אויױ א ־אס א־ן הא־ז א־ן :־ע־עטא״־בן, א־בע־ראזנר־ס רוז־נדען אן ם־טר־ען.;־עבר־בן ארײן, האט -־וז־טיע ז־ך אננ־ע־ו־בן דע־נענטערן צ• א־- א־עם־ע־ פאם־ר־ע א־ן יטט־עטר. ז־ פא,הט אה־ן א־ן רע־זעענר־ק דעם ט־ו־ער־קן םצב, הו־בט ז־ אן האסן ד־עם ורע;, א-״ף װערבן ז■ האט;ע־״ומ־ען נײן; ו• באסומט אננםט פא־ ד־ פא־־טטעסטע;עאסנס, װאם רוי־עדן אומעסום או־ף א״ד. ז־ האט אננעהיויבן צו האסן א־ץ א־ן אדעמעז א־ום, אפירו די א־ינ־ענע ערט־עדן און יטװעםטע.־. ז־ האט־ :עהאסט דאם;־עכױ, א־ן װעיבן עס זענען נעבוירן :עװא-־ן: זי און אה־ פאטע־ — דער ס־אנסע־ קבצן, אי־ זײדע — דע־ ביער־קב־;, א־ר מוסער — ד• רו־מ־ע־קע, ד־ באביע — ד• ,הבי-־ונ־ם־נ־״ע־•;. ז• האט נעהאםט דעם פאטע־, א־ן װע־דכן ז• האט;־עז־ען פארק־ע־פ־ע־ט דאם הכנעהדיסע ײדנסום, װ־עיבעס סראנט נעדורד־ק זײן נויר. א־ץ האט זיך נעבונטעװעט אין א■-,־. ז• האט נעװארס איץ אוים־אט;; אונטיעדצ־נדן. װארום צו װאם ריעבן אט ד־ קבצנ־-ם, האט ז־ ג־עפ-ענט, צו װאם עקזיםטירן אט די קאריקאטוירן פון םענט־טן, צו װאם פ־וב־ פ־עי־ן זײ זיך? גרײבצײט־ק אבער האט ז• דעדפ״׳ט עפעם, װאכ עם האט ז־ לכתחירה אז־ב דעדט־אקן.;״טט נעקוסט אויפן דאז־קן ראם א־־ז, א־ז פאראן בי־ איר א מארנע־, א־מבאװ־םטז־נ־קיע־ צ־ואםענראננ טיטן דצות פון די ערטי&־ן, ם־טן;אנצן יבטעטי, ם־טן ׳בםוצ־קן י־ק־. או־ב זי האט ז־ך פר״ער געװונדע־ט, װ• אז״ ם׳קיע; אין אזא דחסות גאויבן, האבן בטחון, האס ז־ א־צט דע־פירט, אז דאם;עטא- איז איד פאטעריאניד, בעת ביז אהעד האט זיך א־ר געדינט, אז איד פאט־ע־לאנד א־ז ד• נאנצ־ע נריזיםיע װערט. ם׳איז איר קרא־ נעװארן, אז איד :אנץ ביזאהע־יס רווסטיס, זא־ניאז רעיבן צװ״טן באוכיען, ב־םער און מארע־ײ, א־ז ניעווען בצויז א יםאיעבץ, א־נטע־ -װעריכן ם׳א־ז;עםראםן ם־ט א ־טםאי, פא־בא־נן ׳ר־ט־צסע־ע אן אנדע־ ריעבן, דאס אמתריסע ײדייםע. האט ז• באיביאהן אװעסצ־װא־פן ד־ קוגסט, די מאר־עד״, מיט װערבע־ ז־ קען;״טט ר־נען א־ר פא־ק, נאר װידםען זיך דעד מעד־צין. ז■ דערנט זיך אויף םאטי-ע א־ן באװ׳בט פריים־ס רי רעסציעם או־פן םער־צינ״טן פאסו־סעט. ארם םטודענטסע האט רוזיטיע זיך;ענטע־ באסענט ם־ט א•■־ פראפעםאד טאמאיט נניעצאך, א זון פון א ראדף־פ־רםאן, װערבע־ האט זיך רערװארבן אזא הויבע :עזע-טאשטר־עבע יטסער•:; ד־־ך פארכ־שופט פון זײן ננינוית, װײר זי איז ארײן נעװען או־ך ישטאדק מוזיקאריש. זינט דעמרט איז זי פאור׳םװוגדן םון האריזאנט און ערשט;אך י^־ן אויפנ־ע־טװיוםען אירם װערט־בא־־מטיע אפערע־ זינגעחין. סה־ץ פ?>־ דע־ װערט־םרחם־ האט ו,חעגיגע באזובט א-ר נ־ע־ בו־סם־ארט. די ערטעדן האבן שוין נישט נערעבט. דעם ארעסיען, קחאכסזען ברודעד חאט זי נישט פא־זיבע-־ט מ־ט פ־נסה, צוםיר איז ז־ נעװען פאדװםען מיט זיך, אז זי זאר זארכן כאך פאר עמ־עצן. -ערפאד איבעד האט זי מיטסעכוטען םיט זיך סײן אכיעריסע, א-ויף צו דע־ציען, ש׳רמהס טעסטע־ר פון אבט ־אר, רויזערע. ם׳איז אויסנעבראבן ד־ מרחסד און צום עדשטן מאיר באקאכט או׳כז א :ישט־ײדײנזעד מחבר מיט די רײדן פון םראסטן ײדישן ע.יים בעת דעם װערט־חה־בן. ״װעסען א־ז דעמא־רט אכגעגאננוען ד• נע־ט פון נעטא״? — פי־עכט אלב־ע־ט־. ד־ שטעטרעך ועגען א־בערנע־;אננען פון מאכט צוו מאםט, יעדע מאבט יהאט אדווהנניעם־רט פר־שיע ־־עסװ״זיציעם און אףיםניערײד־סס דאם שטעטר ביז;אר. אברערנםטן זענען שױן נעװען רי לעסנערע או־פאכטהארטן פון םיריטעד. נאכן שטירן דעם ע־שטן תוגגעד, האבן די םאידאטן ז־ך :ועװארפן םאר־ ־.־וארט־קן ײדישסעם, װערכע זעגען נעװאדן א סרבן פ־ן נװאייטאט;,;יעשטערט, נעװארן םחוץ דער נעזערשאפט און דאם ם־ר־מיע־ האט :עסאנט טון מ־ט ױי װאס ם׳האט ג־עװאסמ. :־שט נעװען סײן שט־ער, װו צו זובן װשד, װאחום אויך די אפיצירן תאבן םאכם נעורען ײד־שסעם, ט־טן או׳כטע־ש־ד ברויז, װאם ױי האבן זיך או־סג־עזובט ר־ שײכע. או־ך דעם שוױנדזוכט־סן שרימהן האט כיעזן געכומען א־ן מ־רײ סער. דאס װײב זײכם, קריארא, האט ז־ך מפרנם נעײען ארס וױעשער־ן א־ן ארט־סן מיריטעד־שן שפ־סאר. צזנעהארפן א־יר א־ן פדנסת האט ־אס ערטסטע ײכגר, װערםעד א־ז :עשטאנען מ־ט א גאנצער כאפטע ■יגנרעך בײם װאקזאר און *־ױםנעכאפט ב־י ד־ פאסאזש־רן פדן ד־ הע:ט פ־עקרעך אזי־ף אפצוטראכן ױי אין שסאט. פון פאדטא: אן זעניען -די ײדשע פרויען :עשטא:ען אין דײען בײ דער אפנ־עריס־עגעך, פא-־ב־אט־קס־ער מו״ע־ פון ארטיקן םאנאז־ן אזן נעװארט אויף די פארצ״עס ברויט, װאם א־ז או־סנעבאקן נ־עװא־ן פון קוקורידזע, אש און באבעם. נעשסאכען איז םען ב־ים םו־ןע־ פארנװײז און אײנעד האט דעם-צװײטן אפנעט־אטן דאם א-־ט בײם טו״ער, כד־ או־ך צו קעג־ען ז־ך אנר־ע־רען און א ס־אץ טזן ד• פר״צעם אן םויעד .רסוף האבן ז־ך פון ד• טרא׳נטעם און שםוציקע מר׳ב-ושים אויםן מויער באוױזן װאנצן און רײז. אוערכע זעכען נעװען די תעעונים אח-וץ דעם פ־אנט. װי עם האט זיך;עליעבט אדף די פ-־אכטן חאבן נעשירדערט א םך מחברים, װאם ם׳איז אבזע־ אויסנעסוימעןן צו רײדן םפעציער ײדן־םא-דאטן :עת חער סרחמה, דערמיט באקענען מיר זיך ־&־שט ב־י ארביע־ט־ן, שרסהם מעבט־ע,־י, ״חוזשע, הא׳ט זיך דעדװ״ר אין דעד מרחםה־ צ־יט געהאדעוױעט בײ איד מוםען, דע־ ז־נגעו־ין, אין אמעי־יקע בײנ :־עםטן װו־רשטאכד. רעגמע ד.אט דײסא נעװארמ םאכן פון איר ײימעניצע א באריטמסײט און נעז-וכט בײ איד סארעגטן. ענדרעך ראס טען אײ׳גנעםיכען מאל־&ר־סארענט און זי אפגענעגעבן א־ן א קונסכדאקארעמיע. רוושע איז דעדװײר אויסנעװאסםן א ש־ין פרײרײן. אין ־ער סינםט־שייר תאט זיך א־ן רװשען פארר־בט א סאי־ענע, ־ער־ך וארשזאז, א זון פון א ױיםן־סענ״ג. רוזשען;עםערט אבע־ נ״םס עריק, םחםת ױין שװאכן כאראסטער און טארעגטאאז־קײט. בעםיער געפ־ערט איר שוין זײן פאטער, ידער ׳ערטע־יע־ ױישן־סעכינ יעסב װארםזאן ם־ס זײין אויםערנ־עװײגרעכיע־ עגערג־שסיוט און אונסערנ־עמע־י־גיקײמ. ״ער סוף פון חעד ראױסיעד באסאנגדג־אפט איז א ס־אג־שע־ פא.־ ״עסכ ײארפזאכען, ע־ עכד״סט ז־.ך מיט זיהן זעאבססמארד. דאס איז :יעװען דער ערשטעד ס־בן, אן אומװ״ריסעד, פ־ן רוזשעס שײנס־יט. אויך דעו־ מ־אגצויזישער פ־״־שט ׳*.וא־וש, דער מומעם ראנג־ ״ער־קער פארער־ער, באקוסמ אן א&זאנ פוז רוזשען. ז• סרעדט אים אויף, אז ױין פארביכהוננ מיט איר, א טאבט־ער פון א געסא-שגאו.־ער װ־עט א״ם סײן נריק גישט םרעגגען. זײן אכורעכחוננ, אז ריבע איז :זםונל צו איבע־מ־־סן' ארע גאציאגא־לע און רערינ־עזע מח־צות, פראנס זי אפ מיט ד• װערטעד: ״אמת. אזיוי איז טאסע בנוגע ד• אוגטערשי״ח פון א ס־אנצויז און א דײסש, צװ״שן א פראנציויז זין א כישט־ײד. עם פארװישט אבער ניישט די מחיצות צװישן א פדאגצויז און א ײד. ײדן זעגען דאך א סארס אן אויסגעשסאוטם