Literarishe bleter · 1932-06-17 · 25 (17.6.1932) · p. Seite 398

לידערארישני גלגוסיגור ײגו. 25 {1.424 398 ויים העריגנאור• דאס, װאס איר העדס, חברגמ ראסמוע רראנױןי• :ו — און .ױאס? הערינגאװ.• ס׳װעט ז״ן א נרויסע, נרויםע פארזא&רונג, װו דעד טאסקורער פ־אאעטאריאט װעט הןזבן די גערענגהײט צו הערן, װ<*ם חבר טראצקי האט צו זאנן. רן>ם איבש־יקע (םרײאעך) םא׳־אןזז איר זיר ־שוין אויױ אי״ר• װראצןי (׳טס־יננט אדט אויף סון אויסרעגוננ): װאם האב איר אײך געזאנט, דאםמוום? (צו הערינגאװן) מאאאריעץ. הערינגאװ. א דאגק, א דאנע עניאער דער ׳ע־׳םטער א&רוף פון די ארבעטער אאײן. אט א,זױ. פיין. או־םנעצײכנט. ביים .מיםיגנ ■װעאן מיר זען... (ראגוװװו, הערױגאװ 9אלג\ ואך וײ\ צוםריזרוזןײם, םרײנו\ ויך װיסי.\ פ ו י ד ה א ג נ א קינד אין װינ װײס עס איצט. ני׳עטא אזא קראפט, װאס זאא םיך צװינגען צו זײן אי״נער פון די 110. (<וװ?וװװ ארײ\ װערױגאװ .\ ראװװוװ.• א־ד זענט שוין א נאנצע־ נאםט נעװאר;, הערינגאװ. הנורױנאװ (פירבאד״טנדיק): נעװען שארנומען. װראצןי.■ איר זעט פיר אויס גאר וואז׳טנע, חעריננאװ. עפעם נײם? װנורױגאװ.• פאראן נײס, און מען קאן זאנן: ערשמער םארט. װראצעי.• דעדצײאט. רוגורױגאװ.• יב׳בין נעװען בײם נעינעראל־סעקרעטאר. װראצןי.- יא? הגורױגאװ■ ני׳עט םתם געװען, חבר טראצקי, נאר נע׳ציקט :עװארן פון א נןג־ היפיניער צאא םאבריק־קאמיטעטן. ראװװוװ (אױכט אויף): װאס רעדט איד, רועדינגאזו? דאס פוך, װאס ם׳האפ אקאדשם אימעדגעלײענם ני׳טט נאר בײ די מערב־אײראפעי׳םע שרייבער, נאד אויך בײ פוי־ ריסע ׳םריסט׳סטערער, אז׳נזעשקא און קלעמענם ױנאשא ג־שט אוים־ געטוסען, װערמע האבן םפעציעל נעװ־דמעט א םך צייט און שטו־ דידט דאס ״דישע רעבן. ארבעד׳ט• חאט יני־זט בלויז תוסס נעזוען דאם ײד״נ׳ע פא׳סנרעבן, דעם עקאנאמישן קייום פון יידנטום, די ייד־׳םע אמונה, דאנמעם, בא־קם־נרױבעני׳שן, אבעדנרויבנט װאס ינימעקן מיט מיטרארוטעיד, נאד אויך דאם מהות פון ײדנטום םיט דער פי־אדאםישיער הכנעה און ב־טול צום רעבן פון א״ן זייט און םטאישן קצאמעדן זיך אין חױת פון דע־ אגד׳ערער זײט. אםשר איז דאס ארױםװײזן אזיויםיר ײדנק׳מטעניש אין א בערעטריםט־שן בוך א חס־ון, ווײ׳ר ע׳ם א״בעדראסטעט עם. נ־׳טט אנדעדש, די אױ־ טא״־ין האט געװארט •וױיזן דעד װערט די ס־וכמ םון א־דע מיפו׳־ע םטודיעס פון ײד״שן רעבין. אזוי וױ אמא׳ר און טײרוױיז נאך איצט פרענן שרײבער ־עדעם קאפיסר אנהױיבן מ־ט א נאטוד־בא׳טרײבוננ, אזױ האט אר־ע׳־טי אי׳־עי נ״עשעענישן נעמארן אויםן הינטערנדונט פון ײדישע דיאוארע און עטנאנראםישע מנהגים. ׳באראקטעד־םטיש איז אבע־ ארבעדטיס באצױננ צו אירע• העאדן און זײעדע מעשים. בעת, אמשר, אן אגדעדער נישט־ײדישער מחבר װארט אויסנעראכט עפעם א ײדישן אבעו־גרויבן, אפגעחוזקט פון אים, שרײבט אירבעחטי דעדיבעד, אז געוייס איז אזא דערשיי׳נוננ רעכעדירעך אוין אוטפארשטענדירעך, אז ם׳איז א מאחנעד נוחויזאמער קנופ פון דוהות־ראנגע זאבאבאנעס, וחאם װעקט נערעכמער און מ־טרײד, אבער אויך םיטגעםיר און אסטונג. אירם קאנמראסט צו דע־ ײדישעד א׳־עמקײמ דזאט אאבערט• אגטקעכגנעשטערט די אינטעדנאציאנאירע ײדישע מינאנםעדיע. דער ײדישער הבנעה און בצומצומדיקי״ט, זענען װירעד אנטקעגננע־ שטעלט יענע ענעױגישע ױזידים, וועקכע יהאבן אפנעשאקרט סון זיך די ׳־עזיגינאציע־שטימוגג און דעדשראנן ז־ך םיט אײנענע כחדת צו אנפ־וחנדיקע שמערוגגען אין עקאנאמישן אדער א־גטע׳רעקטוערן •רעשן. דער יארטער נדיגשפאן איז אין די ױגגעי יארז געװען א קידזש־ נער און אויף דער עלטער איז עד נעװארן א סבדן, דאם זוײב זײנם האט;ענײט ת׳םדזכים פאד טױטע. קינדעד האט דאס פארפא־ק נעהאט א טך. עם זענען אבעד נעבריבן בײם ריעבן ברויז צװײ: א זון שרמה און א טאכטעד ירעג״נע. ש׳רמה איז געװעין ארזייטיק טא־אנטידט. :ישט גע׳רעחנט, א־ז ער :עװען א זײנערסאכער און דערפון נעצוינן חױנה האס גאגצן לעבן; ג״שט נערעדנט, האט ע־ דאך סוס געשפירט םידר און איז אויך מסונ־ר ניעװען צו שפ״רן אויף ־עדן אינסטרומענט, װאם מ׳האט אים דעד׳ראננמן עד וזאס אויך געקאנט פאריכטן םידרען און פארטעפ־אנען. ער א״ז נעװען א סר׳ײנ־ שטעטרדיקע־ פ״ראזאף, שטאדק פרענמאטיש אויז א שוױ׳גדזוכטיקער דערצו, תאט יער דעריבע־ נערעבט תמיד א־ן דחקות. בײ ש׳רמהן האבן זיך נע&הוכפעחט קיגרער םוכאטנ״קעס, און אײניקע זענען קיגדוױיז נעשטארין. עגערנישער איז שוין נעווען שיר׳מהס שײעסטער, רענינע, א שײן או.ן נעדאטן מײדר. צו דדײצן י׳אר איז זי שוין געװען א שנײדעדקע, צו םוםצן — שױן באוױזן צו אנסרויםן םון שטוב םיט א חזן, ״9אר8\איװ\ ג^נוא״ "סזזסוקע׳סק ס 1)0/16., ראװא\ פו\?אויװיגורא ארבװרװי. קײן שום פיגר־אד אין רער פױלישער ריטעדאטויד איז נישט א׳זױ ר״ך;עװען א־ן ש״רדעת־ננען פון ״דן א>ון ״דישן רעבנס־ ־כט־יגע־, װ• פון פאז־ט־װ־זם. דעמרט זענען דערש־נען צ־טע־ י־ארישע שאפונגען אויף פײר־ש, נעוױדמעט או־םשר־סרעך ײדן; ײדן האבן או־פנעהעדט צו דין;עבךפ־גורן אין ד־ שאפונגען. אין רע־ שפ־ץ פון די דעמארטיקע פחבר־ים א־ז;עשנ*>נען װ־ א רײבט־ מו־עם ער־זא אזשעשקא מ־ט אי׳רע: ״ערי מאקאװער״, ״מאיר ױזע־ פאװיטש״, ״גדר־ה״, ״ניב א בריםר״ א. אניד. אגן באטש די נוטע באצ־ו׳ננען צו ײדן פון ־ענעם פעריאד האבן גישט אוי־פנעהעדט אויך א־ן רע־ צ־״ט פון ,־וננ־פוירן״ און אידע פאי־שטײעד, וױ ז״-מראמי סק־, פש־ב־שעװםק־ א־ן װ־םפ־אנםק־, נעפ־נט מען דאך נ־שמ מעד ק־־ן באזונד־ע־ באד־־טנד־ק בעאעטר־סט־ש װעדק נעװ־דמעט ײדן. ע־נע־ זענען נעװארן ד־ באצ־וננען צו ײדן נאך דער נישמשערונ־;ענע־ ע־שטער ־וס־שע־ ׳־עײארוצ־ע, ורען צוזאכזען מ־ט דער קאינטר־ ־עיװארוצ־ע ק־מט או־ף א־ן פו־רן ד־ באקאכטע יא־קאט־באװענוננ ם־טן ראזוננ: ״םװא־ דא סװענא״. צו היע־שן האבן אנגעהויבן נרו־ שעצק־ מ־ט זײן ״ר־טװאצקע מודאשנ־ס״ און װײםענהאף מיט זײנע פ־סטע שר־אבעצקע־אנט־םעמ־ט־שע חיביורים. נישט נעקוקט, װאס אין די נאך־מרחמה־יאדן האבן א ה־בש ב־סר ײדן פא־נומען א חשובן ארט אין דער פו״רישעד *־טעדאיר־שער פ־אדוקצ־ע, דאט משן כסדר װענן ײדן און דער ײדן־פ־אנע פאו־- שװיגן, איויב ינישט נאך עדניעד, :עשדיבן צו יידנם;נאי. דאט מען זיך געהארטן א־ן ײוגדעדן אױף דעד דערשײנוכג, װאס בעת מ׳שרײבט אזו־ פיר וועגן ײד־ן א־ן ד• אײראפעישע '5־טעראט־ד;, ורע־׳ט װענן זײ פא־שוױנן אין דע־ איטעראטור סון א לאנד, װו זײ װויכען א״ן קאמפאקטע מאסן, װו זײ ביאדן א חשיביע מיכדערהײט און ײו מ׳האט װעכן זײ זשט א ־א־הוכדער׳ט נעשר־בן מער און עינםטעד װ־ אין אלע ליטעראט־רז אין דעיר װער׳ט. ענד^עך אבעד האט זיך אפנעי־ופן דאס געװ־םן פון פו־רישן ש־״דע־ אד־ע־ שרײבערין, אין אינם רעצטן ״אד תאכן מ־׳ר צו םאד־ צ״בענען אין דער פײי׳ישער בערעטריסט״ק צוױי װ־בט־קע דעד־ שײנוכנען: ידאס ״פארשא^טענע נעטא״ פון קאז־מ־־עדא ארבערט־ און ״טענ און נעבט״ פון מאר־א דאמכ־אײסקא. ד־ פאבולע און אקצ־ע פונם ״פאדשארטענעם ינעטא״ ־טפ־רט ז־ך רדוב אפ א־ן א מזדח־נאר־צ־אנ־ש שטעטר, דאיט הויבט ז־ ז־ך אן איון רא־ט ענד־קט זיך ים, א־נצװ־שן איבער איבעדטראנן זײ זיך אין אנדעדע פרעסעדע ײדישע קיבוצ־ם, וױ נױ־יארק, פאר־ז און װאדשע. ם׳איז א ראמאן, די נעשיבטעי פון א ײדישער םאמ״ריע, ב־יכשפאינם, די נלנורים, װאס ױ מאכט אדוריך במשך פון רעצטן הארבן ־אדהונדעדט, או״םן הינסערנרונטפון א פא־א־־עסט נאריציא־ ניש ײדיש שטעטא. ארבערםיס װערק צײכנט זיך או־ס מיס אן אויסערניעװי״נלעכעד קעכמעניש םון ײדישן לעבן אין א ביז־אהער אומבאקאנטער מאם,