Literarishe bleter · 1932-06-17 · 25 (17.6.1932) · p. Seite 394

לילזגוראדיעזט בד<\<ז(ו\־ ן\\ז. 25 (424) ע כ ה ײ ם ןא\ מגסיבטר רײב\ט\ רעהרטר*.) אדע־ באדעקז אים פאר א מת ה״םט כ׳-אכן \\ הןוגצעםיע פ?\־ צ־וינגעכד־הע אוסיעטאגדז. א־ן אט — ־•:ומיטטאנדז טאקע א־ז עם;עװעגדט, צ־ צוצ נ-עז אן דאם ה־טר אדער מען טוט עם נ־שט או־ם מחסת פחדכ״שע־ מו־א פאד י״טכם נו־ירער, צי צור־ב דעי־םאטן דדך־ארץ פא־ די;עפ־רן פון דעד;אענטעדער אדער װײטערער םב־סה. און אזוי א־יך בא־רעדט, בײם;ײן דעם האפ א;טביוחט אויף דער יװיה, א־ז עם נעװענדט אין דעם, צי טוט םען דאם;יאט דערםאד, װײצ מיזעט, װי אנדערע טוען דאם, אדעד כד־ ז־ך צו מאםן װ־כטיק אײ א־רטערצושטרײבן זײן תקיפות און דעװאיוצ־אנעד״צזקײט ד־ א־י־ :ע:ע טאטע־מאמע און דעד םב־כה או־ף צו יהכע־סן צי אבער, פארקעדט, פ׳טומ דאם פון אן א־נעװײנ־םםטן נעפ־י ארוים, אזן אפ־ע־;א־ כאך צוי־ב א נא:ץ באשט־מטן פאר?(\פ<זראגאגיעז\ צװט?. און דער פארקםפעדאנאנ־שעד צװעק איז טאקע דא דעד ע־ק>־. * ד־ פ־אבדעם ח־עייגיע א,־ן אינעװי״ניקסטע דערינ־עזקײנכ ד־ פ־אנע פון מ־עטאם־ז־שעד באדעדפעניש פונם מ־ע-נטשן בכײ, װ־עדט או־ף װ־פ־יר א־ך זע, צו צײכט נענוט־ען פון ד־, װאם ק־עמפן פא־ דער פא־װערט־עכוננ פונם ײד־שן פאיק. צו װײנ־ק או־פםעדקזאמ־ ק״ט, נצ״ב א־ך, גיט מען אפ אט דעד דאזיקעד קאדד־נאאיעד םראקע. בדדך בצצ קוסט מען זי אפ אין תוך טיט א םוטאד־שן מאך אװעק מ־ט רער האנט. ד־ מעד אדער װינציקיעד פראטינענטע טו־עדס אין פראצ־עם פאי־װערטצעבונג פון ־יד־שן פאצק זענען אין דעם פרט ק־נרער פ־ן דעם צ־יטנײםט, װאם באצ־ט זיך נאך אצץ מיט עם־הארצ־שן בטוא צו דעד שפעקוראט־װ־עד פ־יאזאפ־ע און צו דער אקוצטיםטישער װ־םנינ־אפט, װאם •מ׳ק־ען מ־ט אדמ־ר שאפענהויעחן אנרוםן ד־ עקספעריםענטערע מעטאפ־זיק. ד־ םערב־אײדאפעישע מענטשהײט א־ז אדוים סון די קינדעד־ ש־־בערעךן ד־ ברעדאײ בבא־מעש־ות אדום דעם;רויםן ט־עטאםיז־שן אמת, װאם א־ן יעד־עד דעצ־ג־ע קען זי װײטער נישט מעד נציען; ז־ רײבט זיך אויס די אוינן און זעט, װי די הײציקסטעי אידײעם פון ד־ דעאיג־עם װערן פוין זייערע היטעחם װינציקער אדער מעד באיװוםטז־נ־ק ־עפערשט און אפט זײער צבועקיש מיטברויכט אויף שר־ט און טר־ט, — א־ז ניסט מ־ען אוים דאם יקיגד םיטן באד. מ׳א־ז מבטר דעאינ־ע װ־ אזערכע און מ־ט א־ד די מיםטיק און פ־־ ראזאפ־ע או־בעט. ם׳פאדב־יט דעם מ־םבחויך פון חעציניע און םי־ ראזאפ־יע מ־ט דעים דעצינ־עזן און פ־צאזאפ־שן געדאנק. און אזוינס איז, פאחשטײט זיך, מ־ער י״ננליש א״דער םענצעך. שטוד־דט ד־ רעא־נ־עם אביעקט־וױװיסנשאפטצעך, צונעגרייט דערצו דוחך א נר־נטצעיכעד פיצאזאם־שער עדחד־צ־ע, איז נעפינט טען אין זײ נחו־סע פיראזאפ־שע אוצרות, װאס סאשטײען די שט־־ענגסט־ע פחיפוננ או־ף עבטק־יט פאד דער אינסטאנץ ם־ראזאפישיע און אקוצט־סט־שיע װיסנשאפט. א חוץ דעס א־ז דאם דעצײיעזע אעבן געקנ־פט או,ן געבונדן ם־טן גאנצן אענמםשט־ינער, בפדט ב־י אונז ־ידן, װו רער־נ־ע און נאצ־ע זיענען, מהסת נאנץ באזונדעדע ם־בות, ב־ז א־ן ד־ ר־עצט־ע צ־יטן;עותן צחצוט־ן א־דענט־ש. איבעד־ דעם א־ז מבטא זײן ס־ימאד־ש דעא־ג־ע יבברא, טעאדעט־ש ארן א־ן דעד;יעז־ערשאפטיעפע־ פראקט־ק, נישט פון די ר־כט־קע חחכ־ם. ס׳װאאט, אדרבא, זײעד כדא־ נעװען אזא מ־ן אוראאט אידעאצאניש נ־עביײ מ־ט ז־ין נאנצן קאםפא־צ־חט ןיעטאזנשװעדק און די שסוצ־ װ־נקערעך, מ־ט ד־ כאעראײ נעשמאקאאדע פאסאדנשניערקא און ד־ פ־נסטע־יע קעאע־־חדר־ם, װו ם׳טוען ז־ך אפ נבאות פון ערנםטן םארט, — ם׳װאאט זײעד כדאי נעװען אזא ים־ן קאספאיצידט שט־ק קראניקע פארקנדנשטה פרװון הײאן, שאנעװענדיק די ותרטםואע האקים, הײאן ״קאנסעחװאט־װ״, װ־ דעד דאקטאר זזאינט, און נישט מ־טן בריוטאאן מעס־ער, אפעראט־װ. אי־ז עס אבער ז״עד א ינחו־םע צחה דערט־ט, בםרט בײ איונז {40 זײס 394 ד׳ר סעד. רװזנ$73ס / םשסרגאװ ץ ' ו ו ע ל ס ל א־ן זײן אדט־קר ״א, דו װ־עאטרעבעד בן־אדם״ (״א־ט. בא." נד׳ 22) זאנט א־יבוש רעהדיעד אדו־ם מ־ינויננען א־ב־עד ד־עד טעמע װעאידעבקײט, װאם זענ־ען רפ־ ד־עת־ :־שט א־גנאנצן דיבט־ק. שוין דעחפאד און אזוי יװ־ איך גופא בין אויך געװען פון די, װאם ז־ענ־ען או־ף דעד אװ־ה פון אא־עזד שט־־נבאדנ ־עאױ .השאוום;ענאנגען באויזקעפ־ק, דעדרויב א־ך זיך אדו־םצוזאנן דא ם־ין מײנונג. קודם־כק ד־עד פאקט גופא. א־ך אאײן בין נענאננען באויז־ ק־עפיק, װײא אזוי ינײ איך די אעצטע צוױי יאר םײ זומער, םײ װ־נטעד, א־ן שטוב װי א־ן דרו־םן. בבן װאאמ באדעקן ד־עם קאפ או־ף ד־עד אוױה נ־עהײםן צוא־ב טון א ד־טואאן מנר״נ, און ד־ערצו איז ב־י שטײנבא־גם אוױה ק־ין שום;ו־טװ־ענד־קײט נ־שט נעורען. נ־שט א־ך;אײב א־ן חעם דאזיקן מנת;, :־שט װאיט דאם אנט־ שפחאבן די א־נט־ענצ־־עם פונם אפנעש־ײדטן,און;־שט ד־;א־ענטםטע קרוב־ם זײנ־ע האבן אזו־נם;עפאד־ערט. ב־ן א־ך אויף ױער אזויה גענאננען אזיו׳■ װי א־ך;ײ תמ־ד אין דרו־םן. נאד ני־שט אםת װארט גיעװעז, יתן א־ך זאנ, אז א־ך האב בשעת מ־עשה נ־שט;עקרעדט, װאס־ע־ן אײנדדוק דאם װעט מאכן נאך או־םן. אידדבא, א־ך מוז זאג;, אז װי א־ך האב נעזען דאס א סך פון דעד ־ויננט נײט ביקו־זקיעפ־ק, האיב א־ך טאקע ג־עהאט א םאט־םפאקצ־ע. פאדװאם, װער א־ך שפ־עט־עד זאנן. ד־ דאזיקע ־וננע לי־ט ג״ען רחוב, װ־ א־ך ווײם, דעם נאנצן זוםע־ אדום ברױזקעפ־ק און טראגן אפירו נ־שט קײן ה־טר א־ן האנס. און א־ך ב־ן ארײן נעװען דעױבײ װ־ או־ף דעד ז־צונג פ־נם שור־סאדײן האט א ־וננט־פ־דער געפױענט, צ־ מוז מען נײן או־ף דער רוױה א־ן ד־ ה־טרע;, כד־ ד• ״וגנט זאר ז־ך עװענטוער אזערכע פא־שאפן. ד־ע־ ־עגטפ־עד א־ז;•עװ־ען, אז ם׳מענ יעדע־;ײן אזו־ װ־ ס׳קוסט א־ם או־פ. ד־ עיט־ע־־ע מ־טגרידעד פונם שור־פאדײן זענען טאקע גענאננען א־ן ד־ ה־טיען. ה־־םט ־עם, אז ד־ דאז־קע אנט־ד־טוארישע ד־עםאנםטדאצ־ע האט ז־ך טאק־ע באשאפן או־ף אן אופן פון םפאנטאנקײט און איבעי דעם יזאט זי א־ד באזונר־עדן באט־יט. * ר. יעהדע־ זאנט: ״אן אביסאזוט ד־ער־נ־־עז־עד מנהנ װערט א צ־״בן פון שטאיצער, פ־״ע־ װעיטר־עבק״ט״. ר. ר־עהח־עד מ״נט דע־מ־ט נ־שט ד־עם פש־וט עקרד־קן מניהנ או־םצ־פוצן דעם יױ־מ־נן װ־ א פ־אנט, בעןס־עד;אך, װ־ ער זאנט ד־אסט־ש: ״װ• א קערנע־ פון אן ׳־ע־שטקראם־קן ־עסטא־אן״; נ־־־ע־ט ־עד מ־״נט דעם ד־ער־ג־עזן מנהג א־ן ד־עד קד־סטריעבעד װ־ערט פא־ א מת צו אנטברו־זן דעם קאפ. א־ו דאם דאך אב־עד רחקוט־ן;־שט ד־בט־ק. פאר אן א״רא־ פע־ש־צ־װ־ר־ז־דטן ײד ,או־ב ע־ א־ז;אר נ־שט ־אתוד־־ם אם־מ־ר־דט און נרײבט נ־שט א־ן ־אב־נעױ און ט־עםפ־ מ־טן ארנר, אדע־ נאד טאקע א־ז דעם חוב או־סצופוצן ,ד־עם בד־מ־נן װ־ צום שפאצ־, או־פן קא־זא, — פאד א ײדן א־ן ג\פ\ ז־ן א פא־װערטרעבטן און אײדאפע־ש־צ־װ־ר־ז־דטן א־ז דאם אנט־רו־זן ד־עם קאפ פאדן טו־טן :־שמ מ־ע־ װ־ ד־ע־ פון דעד א־ידאפ־ע־שעד סב־בה א־ב־עדניענומ־ענער,;עװ־״נ־עבעד ד־ך־א״ױזש־עםט או־ף א־ו־םצוװײזן ־ראת־הכבוד בירר. (אנד־עדשוװ, א־ן אר־ענט רםשר, ז־ענען פאדאן אנדיע־יע זש־עםטן ד־עדפאד). מ־ט ד־טואר־שק־יט אבער האט ד־ער דאז־קעד זשעסט קײן שום ש־יםות :־שט. ובפדמ, אז דאם איז :־שט קײן חוב, נ־־עדט ם׳נעשיעט םפאנטאן פונם א־ניעדרעיבז;עפ־ר א>־־־ס. א־ן ד־ע־צו נאך א־ן שטוב, װו מ׳גײמ םײ־װ־ א־ן הו־רן קאפ, א־ן אוי־ף דעד נאם אז מ׳א־ז נעװו־נט צו;ײן או־ך דא אזו־. ם׳א־ז א געװײנוננ פוינפ נ־עװײנטלעבן, װאבעד־קן רעבן א־ן ד\\?א נ־שט אנטברויזן דעם קאפ *) מיד יגעבן דא דעם ענםפ־ער פון ד״ד כ. רו־זנבלאט, װ־ערכעד באד־דט פון זײן קוק־װ־נסי א דײ פ־אנן פון אונזעד הײנטצײיקן לעבנם־שמײנעד. רער.