Literarishe bleter · 1932-06-17 · 25 (17.6.1932) · p. Seite 392

9 זייס 392 ליװפראריסזס בדסזסר ג\מ. 25 (*2*) נ ח ם ן ם " ז י•?! װ $ ר ש ס דעד גייעד ם א ד מ ע ם ם איז פיילז״גאציציע ארום די ױפישע יזויפן. האם וועדק הויבט זיך אן צו דרוקן א־ן;ױ־יארקער ״פאדװערטס״. אב. קאר,אן האט אים;עװידםעט א נרויםן באנ״סטערטן ארט־יזא, ער געפיגט באר <זיין װערטער נ־שט װ■ צו אויבן און רימען דאס;ײע װערק. אזא מײנוננ האבן אויך רי, װאם ראבן זיך באקאנט טימ א רײ קאפיטצען ב״ון אס דעם ארינינעצן קרעפטיקן װערק. און א נײע אינטעדעסאנטע ה־אסע םון א. צעיעצעםרנצאנץ ״זיניער אזן באזיגטיג״, אין װעצבער עם זוערט גענעבן דער געראבנצ פון םטאצין—ט,חאצקי און די יגאגצע אטמןזםפער םון די פירער פון דער באצשעװיסטישער רעיװארוציע ביזן אויסשציםן און דער־ װ״טערן ט־אצקין. נ״ע וועדק זענען און ורע־ן פאריענדיקט דורך אהרן צייטצין;צװײ פיעםעם), ידיו׳סע פ־עיצע (א נרויס װערק ״פויצישע יידן״, װאם דארך ארוטגעטען , ר״סיק יאר צעבן םון ײדן אין פויצן), קאדיע מאצאדאװסקי(א םעריע טיף־רירנדיקע און װײטיקםוצע צידער ״דזשייק־ע־נאס״, — א וױי־געיםרײ פון פיין איון פמןונן פון דער ײדי־טער ארבעטנדיקער ױגנט אין װארשע), י. נב נײטאן (א פ־עסע ״טיציאנער״) און פאך און נאך און נאך. — א רײ ײדישע װערק מיט א ינ״עם יעטאף, מיטא נײעם דדאננ און ארויסרוף צום באנײטן צעבן דערש״נען צעצטנם א־ן ראטנ&ארבאגד, װערק םון באקאנטע און אויך פו,ן אוטבאיקאכטע און פיל־צויז־אגגודיקעי נעמען. עס זענען צעצטנם דערשינען װערק אוייך איי א רײ קצענעדע יײדישע ישובים, — װעירק, וװעצםע װײזן, אז דא און דארסן, אין די קצײנע ״דישע ק־בויצים, יאויף די נײע עחדן קומעןראויף דיכטעי־, קינםטצער טיט נ״ע מאטױון, נײע נעזאנגען און סיט נאר נײעם צעבםס־שטײנער (רוד פראם — צידער און פאעמעם — אין ־יאחאנעסביורנן י. א. פינים — חאטואי — אין קובע, חאװאנען אויך א דײ װערקי אין אדגענמ־נע א. א. װ). צוציב דער אוסגעהויערעד צערודערונג, װאם עם חערשמ צעצטנם אין דעם יײדישן פארצא&ם־װעזן, קאנען א רײ װעדק םון ״די-שע שר״בער נישט זען די צ״כטיקע שײן. אוויסער א ציטעראטור א גסררגעפע, חאבן טיר איצט א רײכע ײדישע'ציטעראמור א גס פוריבסגס, װײצ די ״דישע םארצאנן זענען בײ דער איצטיקער סי־ טואצ־ע נישט ביכוצת צו דרוקן רי װערק. שצום אשס נײער ראמאן ״נאם□;עפאגנענע״ (נעחרוקט אין הטשכים אין ״הײנמ״ און אין ״פאדװערטם״) איז שוין דעדשינען א־ן בווך־סארם אין דײטש (און װי דער שטײגער, אן דער אנװײזוננ, איז עס איז איבערנעזעצט פון ײדיש), אײדער עד איז דערשינען אין ײדיש. אזיי אויך םימ דוד פינסקים דאסאן ״נח עדאן״ (נעחרוקט אין פארידעצהנגען אין ״חי״נמ״), װאם איז דערשינען אין ענגציש, אזן אין יידיש נאך נישנצ עס זענען אויך :ישט פא,־־עסנטצעכמ דור פינםקים דדאסאטישע װעדק ״דבי עקיכא״, ״שצטה טוצסו״, ״דער אדחאב״, װאם זענען אנגעשריבן די צעצטע פאר יאר. אבעד נישט נאר דאם. עס איז םאראן דאס נעפיצ, אז דער ־עזעד, װאם דארף און סח זײן דער מיטשאםער, טיטםוירער פון דער ײודישער צ״טעראטור, האט אין דעד אצגעמײנער דעפרעםיע־ שט־מוננ פא״־׳ציוירן דעם צעבעדיקן קאגטאקט, רעם פארבינד מיט דעם ײדישן קינססצעד, םיט דער ײדישער ציטעראגאיר. צו דעם שװעדן עקאנאטישן קריזים קוסט אױך צו א גײםטיקער קריזייס, װעצכער װירקטאויףידי קענגיז״טיקע באצױנגען צװישן דעד ײדישער ציטעדאטוור און דעם יידישן צעזער. עס שרײבט אונז א באװוסטעד ײדישער דיכטער םון אמעדיקע: .אויב טען מוטשעט זיריאין װארשע, טוטשעט טען. דיך חא אויך נישט װייניקער... אבער איר יזעט דאך — טיר צעבן, שדײיבן און געבן ז>פיצו ארוים ביכער. אטאצ וװעט יעמעצער דא״־פן אפשאצן די העצדישקײט פיון חי, װאם םויען פאדט די ציטעראסוד, נישט געקוקמ אויף קײן שו׳ם זאך״. דער נײער פאדטעסט פון דעם ײדישן קינםטצעד דאדף איצט אדויסרופן א נײעם דראננ, א ינײעם םאדטעסט צז׳ם שאפן און צום פויען אויך בײם ײרישן צעזער, דעם מיטשאפער און םיטבויער פון דער ײדישער ציטעראסוד. אין דעם פא־יקן נוטעד ״ציט. בצעטיע־" האט ד. טיעארני (אין ז״ן א־ט־קר ״אױפ־עבונ; אין דעד ײר־עע.־ ר־ט״׳־אטוד פון אײע־־קע״) ז־ך אפנעשטעי־ט אויף א דיי דעדפדײענדיקע דע־שײנו׳נ־;ען אין דעם ייד־שן קוצטוד־ און שא&יוגנ־לעבן אין אטעדיקע. דא און ױאדטן — ס־טנ־ם פ,ין דעדסונטעחזגג און װידעדאויפצעבזננ. אין דעד איצט־קזס־ שזועדער ארן פאדצוזוײםצטעד צײמ איז טאקע זײעד װיכס־ק כםרר אנצװו״זן אויף ד• פא׳זיטױוע, דעדסונטערנדיקע ׳ד־גרש״נוננען אי־ן דעד רע־־עיאנענער ײדישעד שאפונקס־װעצנ^ איומ־ דערװאדט פאר אונז אצעסען איז איצמ געקוטען א נײעד צזםצום פון װעדק אין ד־״ר ״דישעד ציטעדאמור, א נײער פאידטעסט פון שאפע־ישע בחות, װאס דאדף דערכ׳וטיקן, שטארקן, אנופוצן מיט נ״ע□;צוויבן א״ין נ״עם װיצון בא־ װײטעדדיקן ארב׳עטן.;דאד א־ן דעם סא׳נוע ״ברען״ פונם טויטן סעזאן, איין אנהויב זוסעד, —;ײע באדײטנדיקע ײדישע װערק און אנזואנן אויף נ״ע װיבטיקע װערק: דוד בעדגע־סאנם בוך ״בײם דניעפעד״ (דער ערשטער טײצ פונם עיו־שטן כאנר, ״פיענעק״, ־אצט קרוב צו 600 זײטן), װאם װיקצט פאנאגדער אזיף אן אייכנא־טיקן או&ן ד■ קינדהײמ פון א ״דיש;כידיש ײנגצ אין א ײדיש שטעטצ, אזן נימ אין א נ״ער ציבס דאם ײד־שע שמעטצדיקע צעבן מיטן גביר און טיט ד• הינטעד־ נעסצעך אזן פיטן :אנצן אונטערשײד און אנטאינאניזבז, װאם איז דא צװישן דעד דאדט־קעד ײדישער אדעסקיט און דעם נביר מיכאצ צעװין און זײן;בידישן יװײםן ״הויז״. א נײ װערק — א ברײטער צײװנט, ײאס ם׳האט עדשט אננע־ײבןפיוינאינדעידװיקצען דער פייסמעד דוד בערנעצשאן און װאס עד האט בדעה צו װ־קצען זױיטעד איבעד דער ״דישעד קר״ז־שמאט (אוטאן) אין די יאדן פון 1905—1906 און שפעטער — איבער דעד נרויסעד שטאט (ק־עװ) סיט די אצע פאייםידוננען, אויפנאננען אזן א&נאנגען פון ד־ער ײדישער װ־רקצעכ־ ק״ט פאר ד• יעצטע 20—25 ־אד. — דעד עדשטעד ט־יצ ״פענעק״ באװײזמ דעם נרויטן פא־׳נעם, דעפ אינטעדעםאינסן צונאנג, די ציכמ און שאטן פון דעם נ״עם נ׳ראנדיעזן וזעדק אין דער ײדישער ציטעדאמיוד. £־ץ ה־דשבײנס ״פײנע קינדער־יארן״, װאס זענען אויך א ברײסע־ אידײנפא־ אין א פ־צ־בענדיקן װעדק, אין ותצכן פדץ הה־שב״ן זועט וױחן זײן נאינג און װענ א־ן דעם ײדישן יעבן אין פאדש״רענע צענדעד. ד■ קנא&ע דרײםיק פא־עסנסצעכטע קאפיטצע׳ן ״קינדעד־יאדן״ זעינען אן אנזאנ אויף א סאנומענטאצן ׳װערק, װאס דעקט או־ף, באיהעצט ׳צזטיקעד פאצקם־צעבן, פאצקם־נעשטאצטן, אויפינענוטען נױט רער דיבטעי־ישער באהארציקײט און נעטאצט מימ אן א״ננאדמיקער דיכטערישע־ םובטעיקײט. ־ציזזאמען םיט די פואירקםטיטצעבע נעיעטאצטן, — אויך פײזאזשן, צאנדיעאפטן, ט״בן, װענן, שטעט, — א.יז אהום אצעטען — דאס ײדישע פאיקם־״״צ, װעצבע־ :ייט זיך ז־ין צעבינס־ותג, טא׳בט עדשט די עדשטע ציטערנ־ ד־קע ס־־ט אין דער נרויסעי װעצט. •. אפאטאשוס נייתר באינד ״ײדיש״, אין ותצכן עם קוטט א ראטאן א־ן דעם אצטן אטאציקן דעגנםבודנעד דיאצעקט פון עט־ רעבע הינדערמ יאר צוריק, אין ותצכן עם װעדט ׳־עםטאוו׳רירט א שטיק ■יעבן פון די אפאציקע ײדישע קינסטרעד, ם־ט זײעד שפ־צן, ־־־ין און צײדנשאפטן. איך האג נע־עידט אפאטאשון צײענען עט־ יעבע קאסיטצען פון אמ דעם דורבאויס־נײעם, אײננאדטיקן און אינטעדעםאנטן זוערק, — א־ן נעםיצט דעם;ײעם קינםסצעדישן אין שפ־אכצעכן פאי־טעסט סון י. אפאטאשו. ױנה ראזענפעצד, אט דעד א״ננא׳־ט־ק־עד נאותציםט, דעו נשמה־נ־יכצע׳ד און פםיכאצאנ אין דעד ײדישער ציטעראטוד, קוטט טיט נײע פינף בענרע־ נאװעצן, װעצכע דערשײנען הײנטיקן זומער. :עשטאיטן, טענטשצעבע װעזנס, פצאגטעד פון צעבן און פון צײת־ שאפטן,;ענעבן או־ף דעם אײגנארטיקן דאזענפעצדישן שמײגע>־. און אמ אן אומגעריבמ ינײ װערק םון י. ־. זינגעי־, װזד׳הער איז עטצעכע יאר געװען װי אויםער דערייד־שער ציטעראטור. א ניי .־ועחק ״יאשקע קאצב״ (א ותי־ק פון א 250 זײטן) ,יוװ עם זתרט;עשייצ־עי־ט א שטיק ײדיש צעבן פון עטצעכע צעגדצינג יאר צוריק