Literarishe bleter · 1932-06-17 · 25 (17.6.1932) · p. Seite 391

4 זײם 391 א ױנגט־סרײגט זײנער. איך זע אין דעם גישט סיין צופאל. א םך מאא, װען איך האב נערערט מיט שװארצן, בין א־ך געי!>ומען צום באיערוס, אז ער נויטיקט יזיך אין א סוםלער אין יצעכן מער װ־ או־ף דער ביכע. אטט־עפט ער םיך אסאי א־ן א װאבךטאנ הינטעד ד• קף?יםן םון א ײד״ען טיגאטעד, װו עם קומט פאר א :אכמיטאג־ םאד־םטעאונג פאד א קראנקן ײדיען איקטיאר, *ון אזוי װי ביז ־םװארצם רײ א־ז :אך צ־יט, גײט ער מ־ט מיר דערװײא ארוים אין נאס און כאפט ז־ך ארײן א־ן א ־טוסכא ,כדי צו זאנן קד־ש נ<*ר ז־ין באאיבטעד מוטעד. ער באנוננט .זיך נ־׳עט מ־טן קדייט אאײן, עד :עםט א ס־וױד און זאנט פםוק :.אך פסוק, און ם־ט דעד םפרד־־םעד או־ס־םפדאך אזיו־ װ־ מען ון־־עדט העבדע־׳ש א־ן אר־ן־ײטדאל. ארו־סגײעכד־ק פדעג א־ך שוחאדצן, װי קוסט עם צו אים, װאס עד ־עדט אזא היעבדע־יט, עכטפע־ט עד ם־ר, אז סוף־כצ־סוף װעט עיד מוזן או־פנעבן דאם ״ד״עע טעאטעד. צערנט ער זייך רעריבעד העבדע־־ש און טאקע ם־ט דעד ׳םפידד־יצדע־ א־יםע&דאך אזוי װי מען דעדט א־ן אדץ־־־םדאר, װאדום עד האט שוין אפינערעדט מ־ט װײצ־ מאנען, א־יכצוארדנען א־ן ־רױט־־ם צװײ טאר א־ן יאז־ צװ־י נרו־סע או־פדונגען או־פן אמפ־טעאטעד טון דער אונ־װעדם־טעט, א״ון דאם װעט זײן דאם אמהע,;־ו־הע, נאציאנארע, ייד־יעע טעאטעד. יא, ז־ין או־נ א־ז נעװענדט נאד ק״ן אד־ך־־נזדאר... אין נ־־כ־ט ראזנד־ק כאר פאדקר־ינגען ודעם עכא פון זײנע װער־ טעד, װעבט עד יכיו־ן פאד מ־ד דעם פיאן, װי אזו־ עד װעט איװעק־ פאדן ק־ין װאד׳טע אדער בעי־ר־ן, מ־טנעמען פון אמע־יקע אײניקע אקט־׳אדן פון בעסעדן נע־טמאק, נדייט צו ר״דן ד־ כו־טן פזן חרוצ־ם, און צוזאמען מ־ט אײנ־קע ױכגע ארט־סט״שע סוחות פון מזדח און םערב־א־יראפע א־בעדפאדמ־חן און א־בעי-־מאפן דארמן א נ־י ײד־־נז קונסט־טעאטער, װארום דאדט זעכען דאך באמת די ײדי־כ־ע םאםן. דאדט א־ז דאך דא רעד עורם, װאם דח־־נז׳ט א<ן רעכצט נאך א ד״ן ״ד־׳נז טעאטער. און תוך כד־ ד־בוד אנטװ־קדט ער פאד מ־ר א פצאן םון א כחו־סעד אר־פ־י־וננ, װאם ער נדײט א־צט צו א־ן ׳נױ־־אדק. זאר ער :אד באקומען דאס טעאטעד, צו ׳װערבן ער?זטדעבמ אװדא־ דארױ עד האבן דעדצו נערט, אבאנענטן. מען מויז מאבן א נדו־סע אבא־ כענטן־אקצ־ע, איחן עם װעט איץ ׳נוט זײן, װאדום װו נאך האט א נרו־ם ײד־יע טעאטעד אזא עקםיסטענץ־סעגרעפקײט װי א־ן ניו־ ־א׳־ק? װו? א־ן װעאכעד ־;זטאט זענען דא איװ־ם־ר ײדן? און אט אזזי רעדט עד אוון רעדט, און איך ווײם נ״שט, צי טדאבט עד נאד ׳ד* נאנצע צײט װעגן דעם ״כומעד״, װאם ער נײט ״מאכן״ אט דא בארד אויױ דעד ב־ינע פון דעם א־בעדגעפאקטן מעאטער, װאם װארט יםו־ז או־ױ מאר־ם ־עװארצן... צו אונזערע אבאנענטו! דער קומעכדיקעד כרמער 26 איז דעד לעצטער פוכם הײכטיקן קװאדטל (אפדיל־ױכי). איר דאדםט שוין אבאכירן די .ליט. בלעטעד״ אויפן ״ צװײטן קװאדמל (יולי־סעפטעמבעד). כישט כאה װאס איד אלײן דאדפט אבאכידן, - איד דאדסט זען, אז אויך אײעדע סדײכט זאלן אבאכידן די ״ליט. בלעטעד״ םיר גרײסן אין די נןןענסםע װןןכן נאך אײניקן לאנר• ניםערן: אין דער ערזוטער רײ — דער גאליציע־נוםער. מיר בעסן אינזערע םרײנס: גים די מעגלעכקײס ארױםזוגעבן אויך אויף װײסער די ,ליס. בלעטער• ■^ ל־סיסדארױמנו רדנװזטד וזוזי 25 4241.) _?■■■■■ זײ סאאכים, אויב זײ האבן אים נאך כי׳ןזט נעטרײציסט. װארום אזוי װי שװאדץ דערװיסט זיך נאר, אז עס זאסצט זיך בײ זײ אויױ אביסא נעלט, קומט ע רטיט א פארט־קן פצאן זײ נליקאעך צו סאכן טאקע רודך זײן טעאטעד, אזיב זײ װעלן אים אװעקנעבן דאס ביסא מזוסנים, און זײ ניבן... ער חאט אין זיך א מארנע קראםט זײ צו מאבן נאו־בן א׳־ן ׳זייגע מנחם מעכדעאישע טעאטער־נע־נ־יעסטן. אט דער זעאבער כס נע׳טעט אויך מ־ט אאע זײנע אנהעכגעד א׳ון םאר־ ערער. ער בארנט און זײ גיבן. און די אעצמע ־שורה א־ז, אז ־םװארצם פרוי טדאגט א סאנטא, װאם בעט זיך דחמ־ם, מ׳זאא א־ם ם־יערן א ױב־אײ, און ־םװארץ אא״ן יםאפט ז־ך ארײן פון צײט צו צײט צו ד־ נו־ם, כד־ פון דארט ציו ברענגען אב־םא געאט צו געבן עא חשבון אײנעם פון ז״נע בעאײ חובות. װו ז׳עע קוסען פארמ אה־ן די דאהארס, װאפ ײדן ברעכנען צו דער קאםע (א,ין די אעצטע יארן האט דאם יידי־טע קונםט־טעאטעד ,עהאט די יבעםטע סזווםן־׳קונ־ם א־ן דער טעאטער־קאםע)? א ת־רוץ קאנט א־ר אײכט נעפ־כען, װען א־ר װעט געבן א װײזא א׳ויױ די מניאה פון פ־עסעם, װעאבע ־טװארץ האט או־פגעפ־רט אין קונסמ־ טעאטעד, און װען איר װעט איבערעכעגען, װ־םיא ־טװארץ באצאאט ב־נע־ארבעטער, פאד איכט, פאר דעקאדאצ־עם און פאר קאסט־ומען, און דער עיקר םאר איבער־שעהן סון די בינעחארבעטער. ,ױען ־שװא׳דץ אאײן יזאא נעסען באצאאט באויז פא- ד־ א־בעד־ יט־עהן, װאם ער ארבעג^ יװאאט עד דערפון אאײן נעקאנט מאכן א ׳עײן אעבן. א־ן האכות ארבעטס־־עעהן איז ער דער דעאקציאנער־ סטער ׳פװארצאיננ; עד האאט נאך א־ן דער צײט פון מאר־ס יראזענ־ פעאדם ״איך האב א קאײן ױכנעאע״... אויב א סענט־ט קאן א־ן א במזך ם,־ן א ׳טבת און זונט־יכ יװען ער יספיאט צו צװײ מאא (און שװארץ דכ־אאעװעט זיך נ־יפט קײן נרו־סע ראאן) איבערצואײענען א כרויסע פ־עסע, װאס ער ריאט םר־ער נאך קײכמאא כי׳טט געא״ענט און זי איבער־טר־יבן סצעניש סון אגהײב ביזן סוױ, װי ער האט נעטון מ־ט א. סאאכס ״מויד םון אודמיר״, א־ז עס נאך אמאא א באװײז פאר אײנ׳טט־ינס טעאר־ע װע׳נן דער ,־־עאאטױויטעט פון צײנב און אויב אן ארבעטם־פדאנראס דארױ םאישטײן פון ־מפיאן ־צבת נאכמ־טאנ א פאר׳טטעאוכנ, דערכאך האאטן א אעקצ־ע םאר די סטאט־סטן, אין אװנט װ־דער ׳צ&־אן, דערנאך צוגײן צו עפעם א חבדה (א נ<טעד ׳ברודער האט בײ א־ם אין א שװאכעד מינוט נענוומען דאס װארמ!) און דארט א״עכען אן אקט פון פדצעס ״נאאדענע קײט״, אה״מגײן און אײעכען א פ־עםע אדעד א ראסאן, סון װעאכן ער יזאא אאײן סאכן א פיעסע, װנטיקן אין רער פרי קומען אין מעאטער זיך באטײא־קן א־ן א ״פר־מארגן״, דערנאך זיננען אין ראדיא און גאכדעם װ־דער ש&יאן צװײ פארשטעצוגנען, בײנאכט אײנמעכהן םיט די אקטיארן, םא־װאם זײ באקוסען כאר האאובע שכירות, און צומארגנם, מאנט־ק אין דער סרי, איבערייסן די פדאבע און אװעקגײן אין בױדא סון דער אקט־ארן־־וניע און זיך סא׳־עגטםערן פאר דעו־ עקזעק־ט־װע סון ד־ אקט־ארן און דרך־ אגב נעדענקען, אז מען דארױ זיך א־ײנכאפן צו אן ארװאקאט װענן עפעם א דרײמון סיטן באזיצער פון טעאטער מכח נ־שט־צאאן ד־רה־ געאט. אויב דאס אאץ נעיהערט צום ארבעטס־&ראנראם םון אײן מעכטשן, איז קײן װוגדערכישט, װאס מען האט שוין אסאיא נעטראפן שװארצן שאאפן אין טעאטער, מםמז או־ױ דער בינע, צוגעדעקט מיט א שט־ק דעקאראצ־ע. אװדא־ איז עס א טײעדער ב־נע־עפעקט, אבער כאר דעמאאט, װען סען שפ־אט עס און סען װײזט עם פאר 2500 ײרן, זועאכע האבן דערםאר באצאאט, אבער נישט װען ראס ביאר זעען באויז די בינע־ארב־עטער, װעאכע קוםען אין דערםר־ אװעקצושטעאן דעקא־ דאצ־ס אנײױ פראבע פון א כײער פ־עסע, טאקע אונטעד שװאדצם רעזשי. קײן שוום ײדיש טעאסער ראט נישט אין משך פון םעזאן אזויפיא דעצעגזיעם און ארט־קאען װי שװארץ װעכן זײנע אוים־רוג־ גען. עס איז אויך כישטא נאך א״ן מעאטער, װאם זאא אין סשך פון םעזאן האבן אזויםיא דע׳דקאערוכנען און בר־װ א־ן רעדאקציעם װענן די עקאכאסישע א־נטערעסן פון ײד־שן טעאטער אאס רעװא־ טאט םון די מראוקות מיט די אןקטיארן. שװארצם ברױו און די בריװ קענן אים זע׳נען אן אוצר פאר דער געשיבטע םון רער נע־ שעפטם־ז״ט סון ײדישן טעאטער אין ד־ אעצטע יארן. שװארצם נאנטםטער סענטש אין טעאטער איז זײן סוסאער״