Literarishe bleter · 1932-06-10 · 24 (10.6.1932) · p. Seite 382

רדםגוואויטע בלעסיגוו ןץסי. *2 (■23*1 4 ייים 382 — נא, העדען ׳זי! אז סראנזגי טדאנאיזם זאנס סינאיך איז טיניליך! איר זעט ידאד, דאם די שכינה רוט איעט אויו> סיר. סויאז אאיין אין דער גאאמ *ין זעט! — אכעד... אבער — שטאמלס או&ו — איך װאאט וועאן וען אן אחט, .װנ מ׳קאן כא&ן ׳&טועבע םעטע העכטן םאר א סאײזערל... אדער גאר אזוי א דדאאב... מייז װייופ האט שויז זעסס װאכן היין האהנאצלעך נישט נעגעםז און... און זי לינט אװע־אי און װיינט״. און איך האב זייער איב מייז פע&יז... זייער.״ ברע, טאטהו םראנצי פדאגצױם, העלפט! פדאנצי פראנעױם האם אויםנעהויבן זיינע אוינן און באטראכט לו&ון םוז ־יזאם ביז די םיס... — װ־ הי״םט איר? — לו&ו... לוםו :אסטאלעםקו... און אויף ײ׳דיש? כמײן. װי אזוי האט די באבע אײך נעדוםן? — ײעלװעלע״. — װאם םאר א ױאנר׳סמאז זענמ איר? — א רומענישער, ברע... םון בהא־לע. װידעד האט סראנצי פדאנצױס *ויסנעהויבן זיינע אויונן. א םי־ נוט האט ער זיך םאדסדאכט אזן :עכא&ט א םעראנס: — ױננערמאן, לערנמ אײך אױכ צו זײז א מוהל! זי פער־ שטעהען? דאם האו״ז פזן דער װעלט א־ז סאדשטאפט, אונד טאן מו׳ם ׳יעם בעשנײדען! די וועלט, חוץ דעם, לײדט, ראםמאנע ליצלאן, אויף א ראס אונד מאן דארף אוטבאדיגנט א&ערירן ריזע סחענם! אײנע בײזע װעלט... א טרער איז נעװען אין םראנצי סראנצױם וזאלז און לוםו איז נערידט געװארן ביז גאר... ׳־ — טאםע? — יעס... יא... א״גע בײזע װעלט — האט דער סכשף װײמער נערעדט — אבעך סיט קײן אנרערע םיטלען יװעט מען זי נישמ הײלן... ם׳װעלן גישט העאפן הײן רעװאלוציעם... רעװאלוציע איז עולים וױרדים אוגר יזייער דאסיכ״. יא... װארום ארום הארץ םון דער װעלט לינמ א בלאזאק מימ אײסער אונד... זא װײמער... זעלדע, די ״בשוף־טאכערין״ איז נעשטאנען הינטער א פא־ דאװאן און נעסריצט סים די צײן־. ״װאס רעדט ער דאחטן, ס״ן שליטזל? כױועל צון איס אדײן, װעט אונז בײדע סינםטער װערן א־ן די אוינן!" אכעד גײטיש פראנצי פראנצױס איז אדײן אין דער היץ, האמ עד געדערט און נעזאנט: — זעט! מענטשן נײען ארום הוננעדיםע! >ױן די םיריאנען! מי״לי־א־גען! און װאעם? אוגד װאם? נארנישט... ניםם... װײל זײ קאגען גישט צוקומען צום יםאמע צא׳&ן, צום בלאטער... ם׳א־ז ארוס־ גענוסען מיט א הײטל םון פארשטא9וננ... װיעט דאריבער איהנענם װײב און איר װעו־ט סאנערער און דארער... אםער פארקאשערט די ארבל, װעדיט א מוהל און הײלט אוים רי װעלט״. הם... װים־ל האט איר נעלט? לו&ו האט ארויסגעקראצ׳ט רעמ לעצטן ״ראום"11) און אװעיו־ נעלײנט אויפן טיש. — איז דאם אייער אײנציקער דאום? — יעם, ראמנולו, ברע... א װאלקן האם זיך פארצוינן א־בער פראנצי פראגצױם פנים און ר׳איז אנטשװינן נעװארן. — אבער... באט... קאנט אי׳ר טיד אסשר זאגן — האט לופו אננעהױבן שטאמלען — װיפיל נעדויערמ צו װערן א... א... םוהל? — דאס איז נעװעגדט... ם׳װעגדט זיך אן דעם טאלעגט... אן רי הענט... אן קואפ... דער עיקר, מײן סריינט איז זיך אויםצולערנען, װי אזוי צו סרעםן אין סאסע קד־זש... דארטן װו די זױיטיק לינמ... אין רעד :עםט ארײן... מיט דעד שאדף... װארום אױסטן א־ז ניסם.״ — אבזןר... באט״. דענקמ א־ר, א׳ז אין דעם :ײעם טרײד12) װעט נישט זיין קײן םלעק?13) און דענסט איד, אז םע לו־נט זיך? ײארום םײן סע6י... א, א, טײן םע&י.״ םראנצי פראטצױםן האט א קלעם נעטון בײם הארצן. — אז גאט העלסט — האט ער א מאך נעםון — איזט שאן איחנסאל אלרײט. און קוים נישט, איז מען שאן א״גסאל אױף םיסקע צדװז... _ ג — ״פראגצי פראנצ־חם דער םכשף העלםט יעדן, — װהיאל ױ װעם״6). האט ער נעל״ענט ד־ אות־ות, נעלײענט אהין און צוריק און פאר פרײד אויםגעשר־גן כאכאמאל אין דער הויך: — אך גאט, דאסנרלו־טאטע! * סיאנצי פראנצױם דער מכשף איז נעזעםן אין א צעסליקטער, נעבעטע־ שמול, און מ־ט דער צונג באלעקמ א צעבײלטע ליפ. אין דע־ רעכטע־ האנט האט עיר נעהאקטן א גחאען פאידוק און מיט דעד ל־נקער — זיך געקדאצט א־ן נעםלעקלטן םליך: —;יקם צו מאבן... אײנע ביױע ײעלט... דאס האט ע־ אזוי נעטר״םס ס׳װײב ז־יגם, װאם איז נע־ שטאיגען אגטקעגן און א־ם נאקױרנט ם־ט אן א״זעי־געם פלאקן... — א־ז ההאט׳ס אל,7) ע? — האס זי א־בער׳געחזרט איר ט־אטעםט — :יקם? אז אײנגעזונקען זאלסטו ב״ םיר װעדן ג־ך אין באלזד, דו;אליצ־אגער הולטאי! זע, װי םע קי־אצט זיך!״. אז באקוטען זאלסט• דעם דענעלע8) פאהך און ד• :ענל זאלן בײ דיר פו־לן, אז דו זאי־סט ז־ך נישט קאגען קראצן, טאס־נ ׳געטרײער! ש־אכצ־ פדאגצ־וםן איז;עװען אםת ב־טער או־פן הארצן. — װאם־זשע ז>ד ׳עך פאי־ט נואב;, םײן ל־בעס װײבם־6ערזאן, װען;יקס איז צו סאבן? — װאס דו זאלםט מאבן? — האט דאס װ״ב א־בערניער־םן ס־ט א ניגון פון קגײטלעך־לײגן — זו׳ך א חזשאיב!... א־ן שטוב א־ז קײן פעגי9) נישטא! — װו זאלעך זיכען אונר װא זאל איש זוכען? און װאם קאן איש םאבן? — מ׳װערט א שמש! ט׳ײערט א חזן... האםטדאך א געזונטע נעטבע, אז שטײן זאל זי ׳דיד פון הינטן! ם׳ײעדט א הין... א םוהל ײעי! א םדהל, א פוהל! א ײד תאט זיך אנג׳עטון א טענדע װערעגדע; זיך א ניאפען נעגעבן סראנצל ײאכצל און װאדט... אויף װאם װארסםטו אויף װאם? אז קײן הוגט שםעקט צו דיר :ישט ארײן! — ג־קם צו םאכען — האט םראנצי פראגצױם נענלעט די שװאדצע בא־ר און זיך געהאלטן בײ זײגעם — איתע בײזע װעלט... זא איזט עס, זעלדע סײן מײב. — רוף סיך :ישמ זעלחע! — האט ז־ א ש־&ע נעטון, װי פון א תאכעד־קן קעסל םיט פארע — איך בין נישס דײן וױיב, הערםט? א־י־ע קארע אוינן האבן נעגליט, די האר האבן זיך צעשויבערט און זי אױ געװען א״גנאגצן א״ננלואש: — אבא! אבא זשיבליה, זאלםט סיר אויםהעדן ה״םן פראנצל װאגצל! זאלםט מ־ר :אך ׳הײנט נײן ברענגען םינגםע, זאלסטו םיר, אז גישט װעל איך זיך װארםן אין ים און דיך ם־טשלע&ן בײ ר• פים! אבעד פױאנע־ פדאנצױס האט בלױז אפנעזיפצט און אװעק־ נעםאבט םיט ׳דער האנם: — ניקם צו מאכען... אײנע ביחע װעלט״. * מים נרוים ציטערנ־ש האט לגפו זיך אראפגעלאזט םיט די טרעפ צוים סכשפם ה־רה. ער האט נ־עקאנט תערן יעדן טיאכקמ און טע־ לעבענץ םון זײן הארץ. אויף דער םאמע שײעל האבן זײנע קנ־ ז־ך געבױנן און נעהאקט... אבער פ־אצי פראנצ־וס האט זיך אר׳ױםנעװ־זן צו דײן א זייער העםױגפעי םעגטש אדן לד&ו איז צו זיך געקומען. ער תאט נעדעגקמ װי אזוי ער יהײסמ און אלץ איז גענאגגען מ־ געשם־חט. עױ האט געקוקט אין א נרויםער, נלעזעדנעד גאלקוע און דאו־שטיק ׳נעטו־ונקען יעדעס װארט. און םראגצי םראצױם האט כערעדמ, יוױ םון א דײסטעד: — א .ײנגל! איש זעהע אין איהנענם װײבם בו־ך א יינגל! — דזשאםט ױהאט רו ױ םין10)? — האט לו&ו א פינטל געטון םיט די אוינן — סעי! — א ײנגל! א גרוים ײננל און םע קאטשעט יז׳יך אין אלע זײטן — אבער... אבער... — ראט לופו גע&ו־וװט איבערײםן — װי אזוי אױ דאם סעינלעך? 6) אויף א״ן פוס... 7) אט דאם און גאר? 8) אסתן; 9) *רוטה; 10) װאם ם״גט איר? 11) א צען־סעגט־שטיקל; 12) גו*ך; 13) ארבעסםלאז־קײט;