Literarishe bleter · 1932-06-10 · 24 (10.6.1932) · p. Seite 379

זײם 379 דױזוװ־או־יבוב בי(\סינ1ר 24 (1423 סוד־ן, םון דעם אלעמען, ווןום טיר רופן דןום פאורוים־באשטיסטע. אוסאםהעגניס םון זײנ^ נעםילן, װאם ב*הערשן אים אין א נע־ װ־םן סאומעגמ םון זײן שאםן, בלײבט איכטע׳גשיזײן תםים נעםר״ זײן *נםאננם־אירעע און זײן קיגסטלער־אידעאל, דעם אידעאל םון א סאנםטרוסמױויסט ״&אר עהםעלאנם״. יזלאר אין יזײנע מאטיװן באוױיזט זיך ליכטענשטײן פונקט אזוי אםירסאטױו און אין א נעװיסער םא-ם בדוטאל. האלבע טענער, רעלײןאטער אריבעדנ״ן םון אײן טאן צו.ם צ׳װײ׳ט;, צארטע שא־ טירונגען, דורכזיכט־קײט, בלאםקײט, שיםערידנדיקע ליכטשפיל,— זײ פראחוצירט ער נישנב ׳ז״ן ראמאבטישקי״ט באשטײט םון עט־ לעכע םאױביקע םלעקן: איו־ בלוי, םלאש־נרין (פיל זעלטענעד שטארס־נרין און שארה־בלויע קאלירן). צינל־דויט־איויטנעלאשענעם װערמיליאן — קרעםטיק אגונעװענדט. די םילך־ אדער יזרײר־וױיםע םארב שפילט טי״לסאל אין דעם אנםאםבל די לעבעדיקע;אטע. אכער אין אלנעמײן נענומען איז טונקל דער עסעקט םון ל־כטענשטײנס בילדער — טראץ דעם, װאס דא און דארט זענען שאראן בלײכע און בלאגדע טענער. גלי״כצײטיק דענען בײ אים אויך םאראן בילדער םון א נאנץ אגרעד אויסדדוק, װעלכע זענען א־ן קעננזאץ צו די אנרערע, ליכטיקע קלארע, םיט תארמאניש־ קלינגענדיקע אקצענטן. די פאגאראמע םון ליכטענשטײנם ײערק איז א ברײטע. ער איז דער טאלער םון פעלדער, נאםן און געשטאלסן. דארף און שטאט!;צי זענען זײ נישם גענונ לעבעדיק, אוים־ ררוקםול, אן ימענטשלעכער אנװעזגהײט?... ליבטענשטײן האט ז־ך באסריעדעמ טיט אי״נעם און דעם אנו׳ערן און רערצו נאך אין א סך־ לעגדער״. דער רידישער ם. ע. כ. קלוב װעבן דעד אקציע םדן ײ.װ.א. צו אלע ם־ײנט און סיספאטיקער םון דער ״ד־שער ליטע־ ראטוור! אלעמען אױ באקאנט ד• גרויטע אחבעט, װאס ־עס טוט דער יי״דישער װיטנשאםטלעבער איגסטיטוט זינט א דיי יארן לטובת דעד פארערנער ײדישע־ קויױײר. רי פיאנערן־או־םטוען און די ריז־קע דאטל־ארבעט סון דעם װ־לנער א״נםטיטוט האבן אים אװעקניעשטעלט א־ן דער פאדערשטעד רײ פון די םאדעחנע ײד־שע קולטור־ אנשטאלטן. דער אינסט־טוט איז דער אנטש־״דענער שר־ט צו רע־ אנטנילט־קער סא-״פעםט־קרנוג פון רער מאידעדניער ײד־שע־ ק־לטוד. װעמען עם איז טײער רי ײדישע ליט׳עראטור — דעם דאדר נישט װײנ־קער טײער זײן דער ײדישער ׳װ־םניעאסטלעכעד אינםטי־ טוט א־ן װ־לנע. אן אים װאלט זי נעויען ׳נ־שט אן עו־ך ארעטער. אבער דער א־נםטיטייס װאם װאלט ׳געדאדפמ זײן ירעד םא־ ײאד־ט םון דער;אנצעד ײדישעיר נעזעלשאםט, ײערט םון איר באהאגדלט װי א שטיסקיגד. זינט זײן ברינדונוג נײט ער חורך א־ין קריזיס ינאך דעם אנדערן. אז ער סאבט דורך דעם דאז־קן יװענ זינ־ רײך אלץ צו נײע דער;רי״ב,״גנען —דאס איז שוין דער םארדינםט סון ױ״גע אי״נניעשפארטע טוער און ם־י־ער. זינט יארן בויט דער איגםטיטוט אננעשסרענונט אן אײנעגעס בנ־ן, אבער דערײײל מויז ער ׳גאך אלץ שאירב־ײבן אין נעדוגגענע ציםערן. א־צט ײערט א־ן װארשע נעטירט אן אקצ־ע פאר דעם ײוחא. דורך ו״עם באקאנטן ײד־שן שרײבער סאלק האלפער־ן. די*.־ ײדישער פ.ע.ג.־סלוב רוםט אלע ם־־״נט םון דער ייר־שער ל־טעראטוד נישט צו שטײן סיגדערװ״טן און יעדער לויט זי״נע מעגלעכק״טן צ,י שטיצן די אקציע, םײ דורך או־סקויםן בוי־םאנד־ סארקעט טיי דודזך איגדױוידועלע בי״סראנן ארער גאר דודך דער טעטיקער סיטהילך אין דער אקציע. פאר\\ארסי\\ג פ\\ ײריןזך פ.(\.\.־?ר\ב אין זײגע סאלערישע און נראםישע ארבעטן האט ליבטענ־ שמײן געשילז״ערט דעם ברויזגדיקן אוסױו םון רער שטאט, אירע רי־נטעדגעםלעך, םאבריק־קויםענס, אירע קעלערם םיט די טיפן סון רער אונטעחװעלם; ער האט יזיך אויך אסגעשטעלט אויף דעד שטיל־ קײט םון שטעטל און אידילישקײט םון דארח. זײנע לאעע ײאנדערונסען, די לענ׳רער און שמעט, האבן זיך י. ריכםבגבזםיױ — רבר גיזריקגער פ\\ פיפזוזרגז אײגגעקריצט אין זיין שאםוגנם־וםאגסאז־ע און געםונען זייער אפ־ בילריגנ אין זײגע פעגזל־ און םעדעו-אדבעטן. עד האס רחױסגעסאכט אין ז״ן סאלערײ אן עפאבע םון העלע ל־כטיקע נריוגס״טעגער און איז אריבעד אין פארשײדענע קאמפא־ זיציעס אויםן גראען טיםן טאן. או:טעד דער ברענעגדיקער זון שין מזדח האט ערגעטאלן םינודן םון טקובל־ם. באזוגרערס האבן אויך אים :עװירקט די האםענמע נעפלען, װאם העגלען תמיד איבע־ לאנהאן, און דורך װעלכע עם די״םט זיך כשחר ד־ זו;. אין פאדיז איז אפנעדה״קט א םאגאגדאסיע װענן יצחק ־יכ־ טענשטײן םוגם קונםט־׳קריטיקעד זשאין טאפאס. אין רעד מאנא־ ״־אםיע יזענען סאראן א רײ .־עפרארוקציעס און נראםישע צייכענוג־ נען סון י. ליכטעגשט״ן, װעלכע עד האט צ,־ם ׳נדעםטן ט״ל;ע־ מאלן און געצײכגט שו־ן די לעצטע ־ארן. אװעקבלאנדזשענד־ק אםט םון זיך, קזסט האך רעו־ קיסםטלעד שטענד־ק צו זײן אויסגאגגס־ פוגקט. די לענדער אזיז ׳װעלטחטײלן, א־יבעד װעלכע ער האט נע־ ׳װאנדערט, תאבן באםרוםפערט זײן םאנטאזיע, באורײכיערט ױ״נע מעסאדן און נעװירקט אויסן אויסקלי״ב פון םאי־בן. עד אױ אבעי נעבליבן דער טיפישער באהעמע־מענסש, םיט דער באוראקמעריסטי־ שער צארסקי״ט, אוסהויקער באװעגלעבקייס און עלענישעד פאד־ סראכטקי״ט. זײט בײ ױיט םים די פאבר־ס־קויםעגם און קאנ־ םטחוקטױוע נעבי״דעם פון דער רוישיקער שטאס נעםינען פיר רי מ־ט געפל־םארנאםענע אלטע נאסן; דאם אונמעדװעלגדפארל בײ װײךבעכער אוין קארטן און, דוכט זיך, עהנעץ אויױ א דאך — אין טוגקעלן םלעק די קליינע םשפתה םון ררײ; דעם אוסריויסן פוילישן לאנדשאםט און דעם בלינדן ם״דלער פיט דעם קלי״נזעז מײדעלע, װאם םירט אים םאר דער האכט. אין דער סאנאנהאםיע סון זשאן טאפאם נעפ־נען מ־ד עטלעכע שטריכן, װאם כאו־אקטעריזידן ליסטענשטיינם שאסן: ״יצהק ליסטענשטײגם קוגסט א״ז םארשײדנאדמ־ק. ז• איז געבוידן אוגםער םאידשײדענע הימלע;, אין האט אננענומען פא>־־ שי״דענע כעשטאלטן, ראס דעלביסע איז אויך םיט דעד שטימינג, װעלכע זי באצײבנס. טײלסאל בינחט ער זיך צו צו דעד נאםור, װי זי שטעלט זיך םאר אים סאר אין דערשײנוגנ און אויסערלעכקײס, אגדערשסאל געפינט ער חן אין רעם קינסטלעכן, דאס אויםעדגעװײנלעכע נע־ םעלט אים: די סיגסנזלעכקײט און םאנסאזיע, װעלכע שטאמען םון םארשי״דענע עםטעטישע טעאריעם, ג־יבלערײען, םפעקולאציעס, גוארשע.