Literarishe bleter · 1932-06-10 · 24 (10.6.1932) · p. Seite 377

4 זייט 377 דיבוצראריפיגו ברפסיגו ו\\ז. *ג <23♦.) ״אין א םיטן פמונסים״ בצעטעדן די ,גייע <ידש־״ םון ה. אייוויק, די ״צידער אוון עסייען״ םון ב. ביא׳צ*וסטאצקי, די ״זעגלעז אין זון״ םון נ. י. נאםליב, די ״נעקאיבענע אירער״ םון ו. וױ״גםער און םאר־ בי״םן םיט די םרישע נזםעדן ״ײדי־נז״, ״אויםקום״ און ,״קיגדעד־ ושורנאיא״ (דדײצנטער יאדוגאנג!), װ?ם איו דער ברמצװה־יאדגאג< םון דעד יידיש־אמעד־קאנ־שע־־ קואטור, םון דעם "דיש־אעיעריקאנישן אויםגאננ. ם׳איז ועוך נוט אװי אין א מיטן מאי שוין שזיירן רעם דוםט און זאםט םון רי פירות, װאם ■װעצן רײח װערן ערשט אין םעםםעמ־ בער. און ס׳איז גוט אזוי, װאם גר$ד םון אמע־יסע קוסען צו אוגו ד• עדשטע שװאאבן פון א נײעד ״ם־ויספעדיטי״ אין דער ײרישעד קואטור, װײצ רי דעזערװן און ־עזעדװוארן םון דער ײדישער אמע־ ריקע הו״בן זיך ערשמ אן צו אנטפאעסן, ריויבן ערשט אן צו שםרודלען םיט נײע אידעאצן און ■םאידמעסטונגען, װאס װעאן או.מ- קערן (נישט נאר דעם י״דיש־אסעריקאגישן םענטשן אאײן) ״צום אירעאאיזם םון רי אמאא־קע װ״גיקער זאטע טעג׳/ ןזט דעד דאז־קער םםירת־נםשדיקער א־דעאאיזם םון די װײני־ קער זאטע טעג קאן אונז דערםירן צו רי נײע זיבן ואטע ־אר. צום צײב פון טײגע גצידער, — איך זינג, װי ער, אויך טײנע צירער״... א. א. װ. א. ד. גצ. און סיר *צע (ײד־שע ריבטער םון אצע זיבן יטען), דער־ שםירנדיק אין זחך םאוצים דעם נײעם סריצינג, ״װ<ים צעהעאט זיך אין א מיטן סאנטיק״ — קאגען םרײדיק אויפכאפן רעם װײעםערישן אפטיטיזם, אק: — ,גאכ*צעמען איז נאדנישט אזוי שאעכט צו אעבן, שסי״סט אויף םרימארגן — ם״אסטו װעטען אםצונעבן א לויב ׳דעיחפאר, יװאם דודזך די שויבן שיקט טען דיר ליכט־קײט םון אויבן. און מאכט זיך װען א טאג םארװןילקנט א־ן טוסאנען — איז אויך אין אים סײן אומגליק נישט פאראנען, — צינז* אונטעד דןים אוי׳װעצע און לאז זיך עם צעבדענען און דו װעסט קעגן םלאם די װאלקנס גישט דערקענען״. (זע ז״ט 67) און סענן טאקע די טענ אוגזעדע זײן איצטער, װי פאדװאלקנט און פאדנעבלט — איז נוט אזוי צו זיצן נאר אין א בעדלין און אדף אײך ניישםן םאדשטענדלעך, אז װאם מעד טעגטשן אין דער םשםחה, אלץ וױי־ ניקער עםט מען ברויט, א נעזעץ םון דער אריטםעטיק — א םאד־ קערטע םראםארץ), קענט איר זיך אויך שטעלן אין ״אטשערעד״ און, אויב ס׳יװעט צו אײך דער׳נײן, װעט א־ר אויך באקומען אײער חלק. אבער נ־שט א־ם קינםטקע־, :־שט אלם אקטיאדן, נ־שט אקס פאעטן, :־שט אלם אערער, נאר אלם שנאריגר; ב־ויז אל׳ם שנאחעי. װארום די בינםח ישראל דארף אפנים נישט אײער סונוסט. ודיראיה: װען יזי װאלט געדארםט, װאצט זי דאך נעקויםט א״ערע װערק און עם װאלט: נישט ו.ו־טיק געװען קײן קאט־טעטן און קײן זאטלוננען. נאר פאצט בײ זיך נישט א.־אפ: נישט בלויז איװװ־ קונסט םון טארערײ דא־ף די ג׳עלױבטע כגסת ישרא־ נישט האבן. א־ר האט אחיס אצרה. וי דארח אויך נישט די קונסט םון דעד םאעזיע, די סונםט םון דעם טעאטער. זי דאדױ אפילו :ישט די קונסט םון דערצװננ. יװארנם װען זי װאלט זײ געדארפט, װאיט סען קײן קאמיטעטן און סײן זאמלוננען פאיי זײ נישט געראדםט. זײ װאצמן שוין טמילא זאט;עײען. מען דאדף דאס אײנמאל םאד אאעמאצ ארײנגעמען זיך אין קאפ אר־ין און פארשטײן: ראנו ײריטװו ױאר? דארך אײך בײווזגז ויביסי \זאב\. א־ר װיאט עם טוכה זײן טיט קונסט, מיט ײדישער קונסט, און דאם ײדישע םאצ׳ק זאנט אײך: שסי־ טובותך, א־ך דארױ אײך;ישט. און;ישט מײגט, אז בלוויז די, װאם ואנן אםן: ״איך דארױ א־חך;ישט״, דארםן אײך נישט. די, װאס טי־אגן ד• פאן םון רער ״ד־שער קו׳נסט, פוצן ז־ךט־ט איר און נראצן די אוינן זגו איר: בידך אםסיד ־וחי — דאחםן זי אויך נישט. ם׳א־ז נאר א שפיצ אזא, א פאםאן, צי א מאדע, צי שדים װי״סן װאם. אבער קי״נעד מײנט עס נײקט או־ױ צו׳נאטתן,- א חוץ אײך אאיי!. איר, ײדישע ק־נסטצעד מכא רימינים, טײנט דע־מיט ערנסט. שאםט א׳ד, זאצט איד װיסן זײן, פאד זיך אצײן. און אויסער א״ך אצײן, רארױ א״ד קײגער נישט האבן אצס אדע£מ. װי סתם קבצנים.— ביטע ז״עד. יערע טיר איז םאר אייוך אפן. אבער װי שעםעריםון קוצסור — :ײן. אר<\ טידן םארסאכט. ארע, אםיצו םון אײערע נאענטםטע םרי״נט. איך װאצט אײך דאס נעקעגט ■דערװײזן סיט תונרערטער בײ־ שפיצן, אבער צי דען זענען גויט־ס גרעםערע און איבע־צײננדיקערע כאװײזן, װי דאס, װאס איד רוונגעדט׳ו פ 8? ק ה ײ? 9 ס ר ' ן מ ע ז ד איך װיצ דאם זאנן אגטקענן דעם ארטיקצ םון יצחק ציכטעג־ שטײן אין די ״ציטערארישע בצעטעד״ נוסער 23 ״ײד־שע קינסטצעד אין נדויסע׳ר גגיט״. רי םאדיזער ײדישע קיקסטצער האבן א טעגה צו דעו־ ײו־י־ שער׳זועצט: ״קינםטצער פון אגדעדע םעצקעד האבן נאך א האםענוננ, מען װעט זײ נישטםארצאזן. אבערסיר, ײדן, װאס זאצן ט־ר טון?" אויסנײן םון הונגער? נערעכמ םען סוז עס רערצי־צן םאד דער ־ידישעד יװעצמ. אםשר װעצן אםיצו די דײכע ײדן, ד• באצעבאטים םון די נדויםע הויםן, קאפיטאצן, םון די רי״כע 'ביצרער־קאצעקציעס אין זײעדע םאצאנען, ז־ך אויך נישט אםזאנן צו נעבן א נראשן אויױ ברו־ט םאר הוכנער־צײדנדיקע י״רן אין םאר־ז. ײדן וענען דאך בטבע ־חמגים בני רחסגיס און ד־ םרא׳גע םון ״׳ברויט״ אױ דאך אזו• פאחשסענדצעך, קריכס דאך סםש אצײן אין הארצן ארײן. אבער: ״סיר ועגען ׳הוננעריק,;נימ אוגז בדויט!״ — דאם םעגן דאך אםיצו ג־שט סײן קינםטאער, נאר םתם הונונעריקע מענטשן אויך שר״ען. סען דארױ דען צוצייב ׳דעם זײן דװקא א קינםטצער? אבער צי טײנען זײ די פאריזער ק״נסטצעד, איז דער זאטעד טײצ םון דער כנםת־־שראצ װעט םא׳ר זײ האבן מעד םיספאטיע און אחרייות דעחםאר, װאם זײ מאצן און שאםן ײדישע קונסמװערטן? אזוי נאױו טארן אם־צו קײן קינסטצער נישט זײן. גײן, טײנע *־ײנט! פאר אײערע קינסטצער־שע װערט;, װאם א־ר שאפט, ׳װעמ איזך קײן אנשטענדיקעד י״ד אםיצו קײן צעבדאכע־ נעם שיציגנער נישט נעבן. איר דאחםט זיך :אר טרײסטן דערטיט, װאם איר רענט נישט אײנער אצ״ן אויפן מארק. אײיגדע חבר־ם ש־יםטשטעצער, אסמיאדן, טױיסאנטן װאצטן או־ך נעקענט דער־ צאננען א נאנץ פײנעם קבצנות־שײן. און די ײד־שע צערער, װעצכע שאםן אויך נ־שט ק״ן טיאוסע ותרטן םאד דעם ײד־שן פאאק, ׳װאצטן אי״ך א׳װדאי און אװראי נעקענט דערצײצן, װאם אזויסם ׳הײסט עס ״עדנער קען שוין נישט זײן״. און עס זענען םא־אן קאמ־טעטן םאר טעאטער, קאטיטעטן םאר שוצן, מיט םארזיצע״ס, מ־ט סעקחעטארן, מ־ט אצץ םיט אגאנרער — פונקט ׳װי בײ אי״ך אין םארױ. ׳און ״טען זעט גישט קײן אויפמו״ אויך פונקט װי ב־י אײך אין פאריז. און דא אױ גארנישט צו סאבן. םאדםאצן. בשעת טען װעט ערגעץ אין א ״נותן־צחם״־נעזעצשאםט אויס־ טײצן ברויט פא־ א טשפחה םון צוױי פערזאן א קיצא און םאר א משפח׳ה םון 3 — א קיצא םיט אן אבטצ (װארום ס׳איז דאך אװי